Vietnam Unanimously Elected To Lam : व्हिएतनामच्या राजकीय पटलावर एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक सत्तापालट झाला आहे. व्हिएतनाममधील सत्ताधारी कम्युनिस्ट पक्षाचे प्रभावी सरचिटणीस तो लाम (To Lam) यांची आता देशाच्या अध्यक्षपदी एकमताने निवड करण्यात आली आहे. पुढील पाच वर्षांच्या कार्यकाळासाठी त्यांच्याकडे ही महत्त्वाची धुरा सोपवण्यात आली असून, या नियुक्तीमुळे लाम यांनी सत्ताधारी पक्ष आणि शासन यंत्रणा या दोन्ही आघाड्यांवर आपले नियंत्रण अधिक भक्कम केले आहे.
सत्ता रचनेच्या परंपरेला छेद-
व्हिएतनाममध्ये गेल्या अनेक दशकांपासून ‘सामायिक नेतृत्व’ (Collective Leadership) करण्याची एक विशिष्ट राजकीय परंपरा चालत आली आहे. या परंपरेनुसार, पक्षाचे सर्वोच्च पद आणि देशाचे अध्यक्षपद हे सहसा दोन वेगवेगळ्या व्यक्तींकडे सोपवले जाते, जेणेकरून सत्तेचे विकेंद्रीकरण राहील. मात्र, तो लाम यांच्या निवडीमुळे या परंपरेला छेद दिला गेला आहे. एकाच व्यक्तीकडे पक्ष आणि राष्ट्रप्रमुख ही दोन्ही महत्त्वाची पदे एकवटल्याने, व्हिएतनाममधील ही नवीन सत्ता रचना आता शेजारील चीनमधील शी जिनपिंग यांच्या नेतृत्वाखालील पद्धतीशी मिळतीजुळती दिसत आहे. तसेच लाओस या शेजारील देशातही अशाच प्रकारची सत्ताकेंद्रित पद्धत पाहायला मिळते.
नियंत्रण आणि स्थैर्यावर भर-
तो लाम यांची ही निवड व्हिएतनामच्या भविष्यातील राजकीय दिशेचे सूचक मानली जात आहे. कम्युनिस्ट पक्षावरील आपली पकड अधिक मजबूत करण्यासोबतच, प्रशासकीय कामात सुसूत्रता आणणे आणि देशांतर्गत सुरक्षा यंत्रणा अधिक कार्यक्षम करणे, हा या निर्णयामागचा मुख्य उद्देश असल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे. तो लाम यांनी यापूर्वी देशाच्या सार्वजनिक सुरक्षा मंत्री म्हणून दीर्घकाळ जबाबदारी सांभाळली असून, भ्रष्टाचार विरोधी मोहिमेत त्यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची राहिली आहे.
प्रादेशिक राजकारणावर होणारा परिणाम-
एकाच खंबीर नेत्याकडे सर्व सत्तासूत्रे गेल्यामुळे, आग्नेय आशियातील (Southeast Asia) प्रादेशिक राजकारणात व्हिएतनामचा दबदबा वाढण्याची शक्यता आहे. तो लाम यांच्या नेतृत्वाखाली व्हिएतनाम आपले आर्थिक धोरण आणि परराष्ट्र संबंध अधिक आक्रमकपणे हाताळेल, असे संकेत मिळत आहेत.
व्हिएतनामच्या राष्ट्रपतीपदी तो लाम यांची धुरा; शांतता, स्थैर्य आणि शाश्वत विकासाला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याची ग्वाही-
व्हिएतनामच्या राजकारणातील एक शक्तिशाली व्यक्तिमत्व म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या तो लाम यांनी देशाच्या अध्यक्षपदाची शपथ ग्रहण केली असून, यामुळे त्यांच्याकडे आता राष्ट्रप्रमुख आणि कम्युनिस्ट पक्षाचे प्रमुख अशी दोन्ही महत्त्वाची पदे एकवटली आहेत. जानेवारी महिन्यात जेव्हा त्यांची कम्युनिस्ट पक्षाच्या प्रमुखपदी पुनर्निवड झाली होती, तेव्हापासूनच ते अध्यक्षपदही भूषवतील, असा कयास राजकीय निरीक्षकांकडून व्यक्त केला जात होता. पक्षांतर्गत आपली पकड मजबूत केल्यानंतर लाम यांनी आता प्रशासकीय सत्तेचे सर्वोच्च शिखरही गाठले आहे.
शांतता आणि स्थैर्य: विकासाचा पाया-
शपथविधी सोहळ्यानंतर राष्ट्रीय सभेला (National Assembly) संबोधित करताना ६९ वर्षीय तो लाम यांनी आपल्या भविष्यातील धोरणांची स्पष्ट दिशा मांडली. “देशात शांतता आणि राजकीय स्थैर्य राखणे हे माझ्या कार्यकाळातील सर्वोच्च प्राधान्य असेल,” असे त्यांनी ठामपणे नमूद केले. कोणत्याही देशाचा जलद आणि शाश्वत विकास हा केवळ स्थिर वातावरणातच शक्य असतो, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. व्हिएतनामला जागतिक स्तरावर आर्थिक शक्ती म्हणून उभे करण्यासाठी अंतर्गत सुरक्षा आणि सुव्यवस्थेवर त्यांचा विशेष भर असणार आहे.
जनतेच्या कल्याणाचा संकल्प-
केवळ आर्थिक विकास न साधता, त्या विकासाची फळे समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवणे हे आपले मुख्य ध्येय असल्याचे लाम यांनी सांगितले. “सामान्य जनतेचे जीवनमान उंचावणे आणि विकासाचे फायदे सर्वांना समान रीतीने मिळवून देणे, यावर आमचे शासन लक्ष केंद्रित करेल,” अशी ग्वाही त्यांनी देशवासीयांना दिली. त्यांच्या या भूमिकेमुळे व्हिएतनाममध्ये आगामी काळात मोठ्या सामाजिक आणि आर्थिक सुधारणा होण्याची चिन्हे दिसत आहेत.
व्हिएतनाममध्ये ‘तो लाम’ पर्वाचा उदय: प्रदीर्घ काळानंतर सत्तेचे अभूतपूर्व केंद्रीकरण; आर्थिक सुधारणांना मिळणार नवी गती-
व्हिएतनामच्या राजकीय इतिहासात ‘तो लाम’ यांची अध्यक्षपदी झालेली निवड ही केवळ एक पदोन्नती नसून, सत्तेच्या केंद्रिभूत संरचनेचा एक नवा अध्याय मानला जात आहे. २०२४ मध्ये त्यांचे पूर्ववर्ती आणि पक्षाचे तत्कालीन प्रमुख गुयेन फू ट्रोंग यांच्या निधनानंतर, तो लाम यांनी अल्प कालावधीसाठी पक्षाध्यक्ष आणि राष्ट्रप्रमुख अशी दोन्ही पदे सांभाळली होती. मात्र, आता पुन्हा एकदा या दोन्ही सर्वोच्च पदांची सूत्रे त्यांच्याकडे अधिकृतपणे सोपवण्यात आली आहेत. विशेष म्हणजे, व्हिएतनामच्या आधुनिक इतिहासात दुसऱ्यांदा ही दोन्ही पदे एकाच व्यक्तीकडे येण्याची ही दुर्मिळ घटना आहे.
१९८० नंतरचे सर्वात शक्तिशाली नेतृत्व-
सिंगापूरमधील प्रतिष्ठित ‘ISEAS-युसूफ इशाक इन्स्टिट्यूट’ या संशोधन केंद्राचे अभ्यासक न्गुयेन खाक गियांग यांच्या मते, तो लाम यांच्या हातामध्ये सत्तेचे हे केंद्रीकरण अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. १९८० च्या दशकापासून, जेव्हा व्हिएतनामने ‘डोई मोई’ (Doi Moi) धोरणांतर्गत आपली बंदिस्त सरकारी अर्थव्यवस्था मोडीत काढून परदेशी गुंतवणुकीसाठी ‘बाजार-आधारित अर्थव्यवस्था’ स्वीकारली, तेव्हापासूनच्या कोणत्याही नेत्यापेक्षा तो लाम हे अधिक शक्तिशाली ठरले आहेत. त्यांना मिळालेला हा मजबूत राजकीय जनादेश आणि प्रशासकीय पाठबळ यामुळे त्यांना आपला अजेंडा कोणत्याही अडथळ्याविना पुढे रेटण्यासाठी मोठा वाव मिळाला आहे.
राजकीय वाव आणि धोरणात्मक निर्णयक्षमता-
सत्ता एकाच ठिकाणी एकवटल्यामुळे व्हिएतनाममधील धोरणात्मक निर्णयांचा वेग वाढण्याची शक्यता आहे. यापूर्वी सामूहिक नेतृत्वाच्या पद्धतीमुळे निर्णय प्रक्रियेत अनेकदा दिरंगाई होत असे; परंतु आता तो लाम यांच्याकडे असलेल्या ‘अधिक मजबूत जनादेशा’मुळे ते देशाच्या परराष्ट्र आणि आर्थिक धोरणांमध्ये धाडसी बदल करू शकतात.
आर्थिक सुधारणांचे नवे क्षितिज-
तो लाम यांच्या नेतृत्वाखाली व्हिएतनाम आता आपल्या बाजारपेठ-आधारित अर्थव्यवस्थेला अधिक बळकटी देण्याच्या तयारीत आहे. पक्षावरील पकड आणि राष्ट्राध्यक्ष म्हणून मिळालेले घटनात्मक अधिकार यामुळे ते व्हिएतनामला दक्षिण-पूर्व आशियातील एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र बनवण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.
व्हिएतनामच्या राजकारणात ‘तो लाम’ पर्वाचा उदय: अध्यक्षपदी निवड आणि सत्तेचे अभूतपूर्व केंद्रीकरण-
व्हिएतनामच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे सरचिटणीस तो लाम यांनी देशाच्या अध्यक्षपदाची शपथ ग्रहण केली असून, यामुळे त्यांच्याकडे आता राष्ट्रप्रमुख आणि पक्षप्रमुख ही दोन्ही सर्वोच्च पदे एकवटली आहेत. राष्ट्रीय सभेने (नॅशनल असेंब्ली) पाच वर्षांच्या कार्यकाळासाठी त्यांची एकमताने निवड केली आहे. ही घटना व्हिएतनामच्या ‘सामायिक नेतृत्व’ परंपरेला छेद देणारी ठरली असून, यामुळे तो लाम यांचे पक्ष आणि शासन या दोन्हींवरील नियंत्रण अधिक भक्कम झाले आहे.
परंपरेला छेद आणि सत्ता रचनेत बदल-
व्हिएतनाममध्ये सामान्यतः पक्षप्रमुख आणि अध्यक्ष ही पदे वेगवेगळ्या व्यक्तींकडे ठेवण्याची पद्धत होती. मात्र, तो लाम यांच्या निवडीमुळे ही जुनी परंपरा बाजूला सारली गेली आहे. ही नवीन सत्ता रचना चीनमधील शी जिनपिंग यांच्या नेतृत्वाखालील पद्धतीची आणि शेजारील लाओसच्या राजकीय संरचनेची आठवण करून देणारी आहे. २०२४ मध्ये त्यांचे पूर्ववर्ती गुयेन फू ट्रोंग यांच्या निधनानंतर लाम यांनी अल्पकाळ ही दोन्ही पदे सांभाळली होती, परंतु आता दुसऱ्यांदा या दोन्ही जबाबदाऱ्या त्यांच्याकडे अधिकृतपणे सोपवण्यात आल्या आहेत.
विकासाचा पाया: शांतता आणि स्थैर्य-
शपथविधीनंतर ६९ वर्षीय तो लाम यांनी राष्ट्राला संबोधित करताना स्पष्ट केले की, शांतता आणि राजकीय स्थैर्य राखणे हे त्यांचे सर्वोच्च प्राधान्य असेल. “स्थैर्य हाच जलद आणि शाश्वत विकासाचा पाया आहे. लोकांचे जीवनमान सुधारणे हे आमचे मुख्य ध्येय असून, विकासाचे फायदे समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवणे ही आमची प्राथमिकता आहे,” अशी ग्वाही त्यांनी यावेळी दिली. त्यांच्या या भूमिकेमुळे व्हिएतनाममध्ये आगामी काळात मोठ्या सामाजिक सुधारणा अपेक्षित आहेत.
प्रशासकीय पुनर्रचना आणि भ्रष्टाचारविरोधी मोहीम-
तो लाम यांची सर्वोच्च पदापर्यंतची वाटचाल अत्यंत प्रभावशाली राहिली आहे. एक अनुभवी पोलीस अधिकारी म्हणून सुरक्षा सेवेतून त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली होती. सार्वजनिक सुरक्षा मंत्रालयाचे प्रमुख म्हणून काम करताना त्यांनी राबवलेल्या व्यापक भ्रष्टाचारविरोधी मोहिमेमुळे त्यांची प्रतिमा अधिक उजळली. पक्षप्रमुख या नात्याने त्यांनी १९८० च्या दशकानंतरची व्हिएतनाममधील सर्वात मोठी प्रशासकीय पुनर्रचना हाती घेतली आहे. यामध्ये मंत्रालयांचे विलीनीकरण, नोकरकपात, प्रांतीय सीमांची पुनर्रचना आणि मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांना गती देण्यावर त्यांनी भर दिला आहे.
व्हिएतनामच्या आर्थिक धोरणात ‘परिवर्तना’चे वारे: १०% विकासदराचे उद्दिष्ट; तो लाम यांच्यासमोर जागतिक आव्हानांचे तटस्थ कुंपण-
व्हिएतनामचे नवनियुक्त अध्यक्ष तो लाम यांनी देशाच्या आर्थिक प्रगतीला एका नव्या उंचीवर नेण्याचा संकल्प सोडला आहे. पारंपारिक ‘श्रम आणि निर्यात-चालित’ (Labor and Export-driven) आर्थिक प्रारूपाच्या पलीकडे जाऊन, खाजगी क्षेत्राची वाढ आणि उच्च तांत्रिक उत्पादनावर आधारित अर्थव्यवस्था विकसित करण्यावर त्यांनी आपला भर दिला आहे. ज्या जुन्या मॉडेलने लाखो व्हिएतनामी जनतेला गरिबीच्या गर्तेतून बाहेर काढले आणि एक सुस्थितीत उत्पादन-आधारित मध्यमवर्ग निर्माण केला, त्या पायावर आता आधुनिक आर्थिक इमला उभा करण्याचे त्यांचे ध्येय आहे.
महत्त्वाकांक्षी आर्थिक उद्दिष्टे आणि वास्तव-
अध्यक्ष तो लाम यांच्या नेतृत्वाखाली व्हिएतनामने आगामी पाच वर्षांसाठी वार्षिक १०% किंवा त्याहून अधिक आर्थिक विकासदर (GDP Growth) गाठण्याचे अत्यंत महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट ठेवले आहे. मात्र, या उद्दिष्टाकडे जाणारा प्रवास आव्हानात्मक दिसत आहे. २०२६ च्या पहिल्या त्रैमासिकात व्हिएतनामच्या अर्थव्यवस्थेने ७.८% दराने विस्तार साधला आहे. जरी हा दर गेल्या वर्षीच्या (७.१%) तुलनेत समाधानकारक असला, तरी सरकारचे ९.१% चे तात्काळ उद्दिष्ट आणि २०२५ च्या अखेरच्या टप्प्यातील गती पाहता, अर्थव्यवस्थेचा वेग काहीसा मंदावल्याचे दिसून येत आहे.
ऊर्जा संकट आणि जागतिक विस्कळीतपणा-
सध्या इराणमधील युद्धामुळे निर्माण झालेल्या ऊर्जा संकटामुळे (Energy Crisis) जागतिक अर्थव्यवस्थेचे गणित बिघडले आहे. या ऊर्जा धक्क्याचा थेट परिणाम व्हिएतनामच्या उत्पादन क्षेत्रावर आणि पुरवठा साखळीवर होत आहे. या विस्कळीत जागतिक वातावरणात आपल्या महत्त्वाकांक्षी दृष्टिकोनाला प्रत्यक्षात उतरवणे आणि अर्थव्यवस्थेला उभारी देणे, हे तो लाम यांच्यासमोरील सर्वात मोठे आणि तात्काळ पार पाडावे लागणारे कार्य आहे. इंधनाचे वाढते दर आणि जागतिक बाजारपेठेतील अस्थिरता व्हिएतनामच्या निर्यात-क्षमतेला खिळ घालण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
राजकीय अडथळे आणि परराष्ट्र धोरणाची कसरत-
सिंगापूरच्या ‘ISEAS-युसूफ इशाक इन्स्टिट्यूट’चे अभ्यासक न्गुयेन खाक गियांग यांच्या मते, तो लाम यांना केवळ आर्थिकच नव्हे, तर राजकीय आघाड्यांवरही झुंजावे लागत आहे. अंतर्गत सुधारणा राबवताना त्यांना पक्षांतर्गत आणि प्रशासकीय स्तरावर राजकीय अडथळ्यांचा सामना करावा लागत आहे.
व्हिएतनामच्या परराष्ट्र धोरणापुढील दुहेरी आव्हान: अमेरिका-चीन संघर्षात मुत्सद्देगिरीची कसोटी; पंतप्रधान मोदींकडून तो लाम यांचे अभिनंदन-
व्हिएतनामचे नवनियुक्त अध्यक्ष तो लाम यांच्यासमोर देशाच्या अर्थव्यवस्थेला गती देण्यासोबतच आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक संबंधांचा समतोल राखण्याचे मोठे आव्हान उभे ठाकले आहे. सध्यातरी व्हिएतनामला जागतिक महासत्तांच्या हितसंबंधांच्या लढाईत अत्यंत सावधगिरीने पावले टाकावी लागत आहेत. एका बाजूला अमेरिकेसोबतचा व्यापार वाद, तर दुसरीकडे चीनसोबतचे सीमावाद अशा कात्रीत व्हिएतनामचे परराष्ट्र धोरण अडकल्याचे चित्र दिसत आहे.
व्यापार अधिशेष आणि अमेरिकेचा वाढता दबाव-
व्हिएतनामला सध्या आपल्या वाढत्या ‘व्यापार अधिशेषा’मुळे (Trade Surplus) अमेरिकेच्या प्रशासकीय दबावाचा सामना करावा लागत आहे. व्हिएतनाममधून होणाऱ्या निर्यातीचे प्रमाण आयातीपेक्षा अधिक असल्याने, अमेरिकेने या व्यापारी असंतुलनाबाबत आपली नाराजी व्यक्त केली आहे. या आर्थिक दबावामुळे व्हिएतनामच्या निर्यात-आधारित अर्थव्यवस्थेवर मर्यादा येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. जागतिक बाजारपेठेत आपले स्थान टिकवून ठेवण्यासाठी अमेरिकेसारख्या बलाढ्य देशाला विश्वासात घेणे ही तो लाम यांच्यासाठी प्राधान्याची बाब असणार आहे.
चीनसोबतचे गुंतागुंतीचे संबंध-
दुसरीकडे, व्हिएतनामसमोर चीनचे मोठे आव्हान आहे. चीन हा व्हिएतनामचा सर्वात मोठा व्यापारी भागीदार असला, तरी दक्षिण चीन समुद्रातील सीमावादावरून दोन्ही देशांमध्ये दीर्घकाळापासून संघर्ष सुरू आहे. दक्षिण चीन समुद्रावर चीनने केलेला दावा व्हिएतनामच्या सार्वभौमत्वाला बाधा आणणारा आहे. त्यामुळे आर्थिक हितसंबंध जपतानाच आपल्या सागरी सीमांचे रक्षण करणे, ही एक मोठी कसरत व्हिएतनामला करावी लागत आहे. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, आजवर व्हिएतनामला आपल्या ‘संतुलन धोरणामुळे’ (Balancing Policy) फायदा झाला असला, तरी सध्याच्या अशांत जागतिक वातावरणात हे स्थान टिकवून ठेवणे तो लाम यांच्यासाठी कमालीचे कठीण ठरणार आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींकडून मैत्रीचा नवा विश्वास-
या ऐतिहासिक निवडीबद्दल भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मंगळवार, ७ एप्रिल २०२६ रोजी तो लाम यांचे अभिनंदन केले. ‘एक्स’ (X) या सोशल मीडिया व्यासपीठावरून पंतप्रधान मोदींनी शुभेच्छा देताना म्हटले की, “व्हिएतनामच्या समाजवादी प्रजासत्ताकाचे अध्यक्ष म्हणून निवड झाल्याबद्दल श्री. तो लाम यांचे मी मनःपूर्वक अभिनंदन करतो. मला पूर्ण खात्री आहे की, त्यांच्या कार्यक्षम नेतृत्वाखाली भारत आणि व्हिएतनाम या दोन्ही देशांमधील काळाच्या कसोटीवर टिकलेली मैत्री अधिक दृढ आणि व्यापक होईल.”
