RBI Changes Auto-Debit Rules : मासिक वर्गणी (Subscriptions), एसआयपी (SIP), विमा हप्ते आणि वीज-पाण्यासारखी उपयुक्तता देयके भरताना वारंवार येणाऱ्या तांत्रिक अडचणी आता संपुष्टात येणार आहेत. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) आवर्ती देयकांच्या (Recurring Payments) नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले असून, आता १५,००० रुपयांपर्यंतच्या स्वयंचलित व्यवहारांसाठी प्रत्येक वेळी नवीन ‘ओटीपी’ची (OTP) आवश्यकता भासणार नाही. या निर्णयामुळे कोट्यवधी डिजिटल वापरकर्त्यांचा दरमहा होणारा त्रास कमी होणार आहे.
नेमकं काय बदललं?
नव्या नियमांनुसार, जर ग्राहकाने एखाद्या ठराविक रकमेच्या देयकासाठी एकदा ‘मँडेट’ (स्वयंचलित देयकाची परवानगी) नोंदवले, तर १५,००० रुपयांपर्यंतचे व्यवहार पुढील प्रत्येक चक्राला कोणत्याही अतिरिक्त प्रमाणीकरणाशिवाय (Authentication) पूर्ण होऊ शकतील. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ब्रॉडबँड बिल, गृहनिर्माण संस्थेचे देखभाल शुल्क किंवा ओटीटी प्लॅटफॉर्मचे शुल्क यांसारख्या व्यवहारांसाठी तुम्हाला दरमहा मोबाईलवर येणारा ओटीपी प्रविष्ट करावा लागणार नाही. यामुळे ओटीपी उशिरा येणे किंवा नेटवर्क नसल्यामुळे व्यवहार अपयशी होण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या घटणार आहे.
विमा आणि क्रेडिट कार्ड देयकांसाठी विशेष सवलत
रिझर्व्ह बँकेने केवळ सर्वसामान्य व्यवहारांनाच नव्हे, तर मोठ्या रकमांच्या गुंतवणुकीला आणि देयकांनाही गती दिली आहे. विमा हप्ते (Insurance Premiums), म्युच्युअल फंड गुंतवणूक आणि क्रेडिट कार्डची देयके यांसारख्या विशिष्ट श्रेणींसाठी ही मर्यादा वाढवून १ लाख रुपये करण्यात आली आहे. ज्या ग्राहकांचे विम्याचे हप्ते मोठे असतात किंवा जे दरमहा मोठ्या रकमेचे क्रेडिट कार्ड बिल भरतात, त्यांना वारंवार प्रमाणीकरण करण्याच्या कचाट्यातून आता मुक्ती मिळणार आहे.
ग्राहकांचे नियंत्रण आणि सुरक्षा कायम-
प्रक्रिया सुलभ झाली असली तरी, सुरक्षेच्या बाबतीत कोणतीही तडजोड करण्यात आलेली नाही. कोणताही नवीन ‘ऑटो-पे’ पर्याय निवडताना पहिल्या वेळी ग्राहकाला ओटीपी किंवा अन्य अधिकृत पद्धतीने संमती देणे अनिवार्य असेल. ग्राहकाच्या पहिल्या संमतीशिवाय कोणतीही कंपनी परस्पर पैसे वळते करू शकणार नाही. याव्यतिरिक्त, बँकांना देयकाची रक्कम वळती करण्यापूर्वी ग्राहकाला ‘प्री-डेबिट अलर्ट’ (पूर्वसूचना) पाठवणे बंधनकारक असेल. यामध्ये देयकाची रक्कम, कोणाला पैसे दिले जाणार आहेत आणि देयकाची वेळ याची स्पष्ट माहिती असेल, जेणेकरून व्यवहार पारदर्शक राहतील.
सतर्कता आवश्यक: ‘ऑटो-पे’ची तपासणी करा-
डिजिटल व्यवहार सुलभ होत असतानाच, ग्राहकांनी स्वतःच्या बँक खात्याशी किंवा कार्डशी जोडलेल्या सक्रिय ‘मँडेट्स’ची वेळोवेळी पडताळणी करणे आवश्यक आहे. अनेकदा आपण वापरत नसलेल्या सेवांची किंवा विसरलेल्या वर्गणीचे पैसे स्वयंचलितपणे कापले जाण्याची शक्यता असते.
