Vat Purnima 2026 : हिंदू संस्कृतीमध्ये अखंड सौभाग्यप्राप्तीसाठी आचरल्या जाणाऱ्या अत्यंत महत्त्वाच्या व्रतांपैकी एक म्हणजे ‘वटपौर्णिमा’. या पवित्र दिवशी विवाहित महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुदृढ आरोग्यासाठी दिवसभर व्रत (उपवास) करतात आणि वटवृक्षाची मनोभावे पूजा करतात. उन्हाळ्याच्या सांगतेचा आणि पावसाच्या आगमनाचा हा काळ असल्याने, या दिवशी शरीरातील ऊर्जेची पातळी टिकवून ठेवण्यासाठी सात्विक आणि पौष्टिक आहार घेणे अत्यंत आवश्यक असते. उपवास करताना आरोग्याची कोणतीही हानी होऊ नये आणि धार्मिक नियमांचे पालनही व्हावे, यासाठी उपवासाच्या दिवशी कोणत्या पदार्थांचे सेवन करावे, याविषयी सविस्तर माहिती समोर आली आहे.
ऊर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी फलाहार ठरेल सर्वोत्तम:
वटपौर्णिमेच्या उपवासाला फलाहाराला सर्वाधिक महत्त्व दिले जाते. या दिवशी शरीरातील पाण्याचे प्रमाण संतुलित ठेवण्यासाठी आणि तातडीने ऊर्जा मिळवण्यासाठी रसाळ फळांचे सेवन करावे. यामध्ये प्रामुख्याने सफरचंद, केळी, डाळिंब, पपई आणि चिक्कू यांसारख्या फळांचा आहारात समावेश करावा. ही फळे पचायला हलकी असतात आणि त्यामुळे शरीराला आवश्यक असणारी जीवनसत्त्वे व खनिजे सहज मिळतात, ज्यामुळे उपवासामुळे येणारा थकवा दूर होण्यास मदत होते.
पारंपरिक आणि सात्विक पदार्थांचा पर्याय:
महाराष्ट्रात उपवासासाठी काही पारंपरिक आणि पचनास सुलभ असणारे पदार्थ आवर्जून बनवले जातात. यामध्ये साबुदाणा खिचडी किंवा साबुदाणा वडा हा लोकप्रिय पर्याय आहे; परंतु साबुदाणा जास्त तेलकट किंवा तूपकट होणार नाही, याची काळजी घ्यावी. याशिवाय, वरीचे तांदूळ (भगर) आणि शेंगदाण्याची आमटी हा देखील एक उत्तम आणि पोटभरीचा सात्विक आहार मानला जातो. राजगिरा हा लोहाचा आणि प्रथिनांचा अत्यंत उत्तम स्रोत असल्याने, राजगिऱ्याचे लाडू किंवा राजगिऱ्याच्या पिठाची पुरी अथवा थालीपीठ उपवासासाठी अतिशय पौष्टिक मानले जाते.
दुग्धजन्य पदार्थ आणि सुकामेवा:
उपवासाच्या काळात शरीरातील शक्ती टिकवून ठेवण्यासाठी दुग्धजन्य पदार्थांचे सेवन अत्यंत फायदेशीर ठरते. दुपारच्या किंवा संध्याकाळच्या वेळी एक ग्लास कोमट दूध, सुकामेवा (काजू, बदाम, पिस्ता, अक्रोड) किंवा मखणा खाल्ल्याने दीर्घकाळ भूक लागत नाही आणि शरीराला ताकद मिळते. तसेच, दुधाची सुकामेवायुक्त खीर किंवा सायीचे घट्ट दही खाल्ल्याने शरीराला थंडावा मिळतो आणि उष्णतेचा त्रास होत नाही.
द्रव पदार्थांचे भरपूर सेवन आणि घ्यावयाची काळजी:
दिवसभर व्रत करताना शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी होणार नाही (डीहायड्रेशन होणार नाही), याकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. यासाठी दिवसभरात पुरेसे पाणी पिण्यासोबतच ताजे लिंबू पाणी, शहाळ्याचे पाणी (नारळ पाणी) किंवा ताकाचे सेवन करावे. यामुळे शरीरातील विषारी द्रव्ये बाहेर पडण्यास मदत होते आणि उत्साह टिकून राहतो. उपवास सोडताना किंवा उपवासाच्या दरम्यान अत्यंत जास्त तिखट, तेलकट आणि मसालेदार पदार्थ खाणे टाळावे, कारण यामुळे पित्त वाढून अपचनाचा त्रास होऊ शकतो. वटपौर्णिमेचे हे पवित्र व्रत भक्तीभावाने करतानाच आपल्या प्रकृतीची योग्य काळजी घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
