Central Railway : तुटपुंज्या आणि गर्दीच्या प्रवासातून मुंबईकरांची सुटका करण्यासाठी तसेच त्यांचा दैनंदिन प्रवास अधिक सुकर व आरामदायी करण्यासाठी मध्य रेल्वे प्रशासनाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि दिलासादायक पाऊल उचलले आहे. मुंबईची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या लोकल प्रवासाला ‘थंडगार’ आणि गतीमान बनवण्याच्या उद्देशाने छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT) ते कल्याण स्थानकादरम्यान आणखी १२ नवीन वातानुकूलित (AC) लोकल फेऱ्या सुरू करण्याचा मोठा निर्णय रेल्वे विभागाने घेतला आहे. या नव्या वातानुकूलित सेवांच्या समावेशामुळे मध्य रेल्वेच्या मुख्य मार्गावर धावणाऱ्या एसी लोकल फेऱ्यांची संख्या आता ८० वरून थेट ९२ वर पोहोचणार आहे; तर हार्बर आणि ट्रान्स-हार्बर मार्गिकांसह मध्य रेल्वेवरील एकूण एसी लोकल फेऱ्यांची संख्या आता १०८ वरून १२० इतकी होणार आहे.
अधिकच्या माहितीनुसार, या अतिरिक्त वातानुकूलित सेवा अतिशय वेगाने प्रवाशांच्या सेवेत दाखल करण्यासाठी युद्धपातळीवर प्रयत्न सुरू आहेत. गेल्या दोन महिन्यांपासून मध्य रेल्वेच्या कारशेडमध्ये तांत्रिक तपासणीसाठी थांबलेली एक अत्याधुनिक एसी लोकल या नवीन फेऱ्यांसाठी मार्गस्थ केली जाण्याची दाट शक्यता आहे. या सर्व नवीन सेवांचे सविस्तर आणि अंतिम वेळापत्रक आगामी काही दिवसांत रेल्वे प्रशासनाकडून अधिकृतपणे प्रसिद्ध केले जाईल. यामुळे प्रवाशांना आपल्या प्रवासाचे आगाऊ नियोजन करणे अधिक सोपे होणार आहे. मुंबईतील नोकरदार वर्गाची वाढती संख्या आणि त्यांची दैनंदिन निकड लक्षात घेऊन या नवीन वातानुकूलित फेऱ्यांचे नियोजन अतिशय चपखलपणे करण्यात आले आहे.
मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वे प्रवासाचे आधुनिकीकरण करणे आणि प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे, या दुहेरी उद्देशाने रेल्वे प्रशासनाकडून वातानुकूलित (एसी) लोकलच्या संख्येत सातत्याने वाढ करण्यात येत आहे. रेल्वेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या तांत्रिक माहितीनुसार, पारंपारिक लोकलच्या तुलनेत एसी लोकलची रचना अधिक सुरक्षित आहे. या गाड्यांचे दरवाजे पूर्णपणे स्वयंचलित (Automatic) असल्याने, गाडी सुरू झाल्यानंतर ते आपोआप बंद होतात. यामुळे प्रवाशांना चालत्या ट्रेनच्या पायरीवर (पादचारी पट्टीवर) लटकून किंवा उभे राहून जीवघेणा प्रवास करता येत नाही. परिणामी, मुंबई लोकलमध्ये गर्दीमुळे चालत्या ट्रेनमधून खाली पडून होणाऱ्या गंभीर आणि दुर्दैवी अपघातांचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होण्यास मदत मिळणार आहे.
या आधुनिकीकरण मोहिमेचाच एक भाग म्हणून, यापूर्वी १ मे रोजी म्हणजेच महाराष्ट्र दिनाचे औचित्य साधून रेल्वे प्रशासनाने हार्बर रेल्वे मार्गावर १४ नवीन वातानुकूलित लोकल फेऱ्या प्रवाशांच्या सेवेत दाखल केल्या होत्या. मुंबई आणि त्याच्या उपनगरांचा विस्तार लक्षात घेता, संपूर्ण उपनगरीय रेल्वे नेटवर्कचा कायापालट करण्याची आणि प्रवाशांना जागतिक दर्जाच्या सुविधा पुरवण्याची रेल्वे मंत्रालयाची एक दीर्घकालीन आणि महत्त्वाकांक्षी योजना आहे.
बिगर-वातानुकूलित फेऱ्या बंद करून एसी लोकल सुरू करण्याचा निर्णय; रेल्वेच्या धोरणावर प्रवाशांमध्ये संमिश्र प्रतिक्रिया-
मध्य रेल्वेने प्रवाशांच्या सुविधेसाठी १२ नवीन वातानुकूलित (एसी) लोकल फेऱ्या सुरू करण्याचा निर्णय घेतला असला, तरी या नव्या रचनेमुळे मुंबईकरांच्या प्रवासात मोठे अंतर्गत बदल होणार आहेत. रेल्वे प्रशासनाच्या नवीन नियोजनानुसार, रुळांवर धावणाऱ्या सध्याच्या काही सर्वसामान्य म्हणजेच बिगर-एसी (Non-AC) लोकल फेऱ्या पूर्णपणे बंद करण्यात येणार असून, नेमक्या त्याच वेळेत आता या नवीन एसी लोकल चालवल्या जातील. रेल्वेच्या या धोरणामुळे प्रवाशांचा एक मोठा वर्ग विस्थापित होणार असल्याने, काही प्रमुख प्रवासी संघटना आणि नियमित प्रवास करणाऱ्या नागरिकांनी या निर्णयावर तीव्र नाराजी व चिंता व्यक्त केली आहे.
सद्यस्थितीचा विचार केला असता, मध्य रेल्वेच्या मुख्य (Main Line) आणि हार्बर अशा दोन्ही महत्त्वाच्या मार्गिकांवर एसी लोकल प्रवासाला नोकरदार वर्गाकडून उत्तम प्रतिसाद मिळत आहे. वातानुकूलित गाड्यांमधील प्रवाशांची संख्या आणि रेल्वेचा महसूल यात सातत्याने लक्षणीय वाढ होत असल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. असे असले तरी, मुंबईतील सर्वसामान्य आणि आर्थिकदृष्ट्या मध्यमवर्गीय प्रवाशांसाठी एसी लोकलच्या तिकिटांचे आणि मासिक पासाचे दर अत्यंत महाग आणि बजेटबाहेरचे आहेत. त्यामुळे “सर्वसामान्यांची लोकल बंद करून श्रीमंतांची गाडी का आणली जात आहे?” असा सवाल आता उपस्थित केला जात आहे.
या संपूर्ण प्रकरणावर प्रवाशांमध्ये सध्या अत्यंत संमिश्र आणि संभ्रमाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. सर्वसामान्य प्रवाशांच्या मते, केवळ वातानुकूलित सेवा वाढवण्यापेक्षा रेल्वेने ‘सर्वसामान्यांना परवडणारे तिकीट दर’ ठेवणे आणि ‘लोकल गाड्यांची वेळ पाळणे’ या दोन मूलभूत मुद्द्यांवर अधिक लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे. सामान्य लोकल रद्द झाल्यामुळे गर्दीच्या काळात इतर गाड्यांवरील ताण आणखी वाढेल, अशी भीती व्यक्त होत आहे. तथापि, मुंबईतील वाढत्या उकाड्याचा आणि दमट हवामानाचा विचार करता, जे प्रवासी नियमितपणे आर्थिक भार सोसून एसी लोकलने प्रवास करतात, त्यांच्यासाठी मात्र या १२ नवीन फेऱ्या अत्यंत सुखकर आणि मोठा दिलासा देणाऱ्या ठरणार आहेत.
