Maharashtra Rain : मुंबई शहराला २३ जून २०२६ रोजी रात्रभर झोडपून काढणाऱ्या मुसळधार आणि संततधार पावसाने बुधवार आणि गुरुवारी काहीशी विश्रांती घेतली आहे. मुंबई आणि त्याच्या आजूबाजूच्या उपनगरीय परिसरामध्ये निर्माण झालेले हवेच्या कमी दाबाचे क्षेत्र (लो प्रेशर एरिया) आता हळूहळू विरून गेले आहे. या हवामान बदलामुळेच गेल्या दोन दिवसांपासून पावसाचा जोर लक्षणीयरीत्या ओसरला असल्याचे हवामान तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे. गेले काही दिवस जलमय परिस्थितीचा सामना करणाऱ्या मुंबईकरांना आणि चाकरमान्यांना पावसाच्या या विश्रांतीमुळे मोठा दिलासा मिळाला असून, जनजीवन पुन्हा एकदा पूर्वपदावर येत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
परंतु, हा दिलासा फार काळासाठी नसेल, असा धोक्याचा इशारा प्रसिद्ध हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांनी दिला आहे. त्यांनी वर्तवलेल्या ताज्या अंदाजानुसार, जुलै महिन्याच्या पहिल्याच आठवड्यात मुंबई, पुणे आणि उत्तर महाराष्ट्रासह राज्याच्या विविध भागांमध्ये पुन्हा एकदा निसर्गाचा कोप पाहायला मिळू शकतो. या क्षेत्रांमध्ये अत्यंत तीव्र आणि अतिमुसळधार पाऊस पडण्याची दाट शक्यता त्यांनी वर्तवली आहे. आगामी २ ते ८ जुलै या कालावधीत अरबी समुद्रात किंवा किनारपट्टीच्या भागात हवेच्या कमी दाबाचा एक तीव्र पट्टा निर्माण होण्याचे संकेत मिळत आहेत.
पंजाबराव डख यांनी सावध करताना पुढे सांगितले की, या निर्माण होणाऱ्या कमी दाबाच्या पट्ट्याचे रूपांतर पुढे तीव्र चक्रीवादळात (सायक्लॉन) होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या चक्रीवादळ सदृश हवामान स्थितीमुळे महाराष्ट्रातील कोकण किनारपट्टी, मुंबई महानगर, पुणे जिल्हा आणि उत्तर महाराष्ट्रातील काही जिल्ह्यांमध्ये अतिवृष्टी होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात मुंबईत १००० मिमी पावसाची शक्यता; धरणांतील जलसाठ्यात वाढ होणार, हवामानतज्ज्ञ पंजाबराव डख यांचा अंदाज-
प्रसिद्ध हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांनी महाराष्ट्रातील पावसाच्या आगामी वाटचालीबाबत अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि सविस्तर अंदाज वर्तवला आहे. त्यांच्या ताज्या विश्लेषणानुसार, जुलै महिन्याचा पहिला आठवडा राज्यासाठी अतिवृष्टीचा ठरणार असून, विशेषतः मुंबईला या काळात निसर्गाच्या मोठ्या कोपाचा सामना करावा लागू शकतो. २ ते ८ जुलै या कालावधीत मुंबईत एकूण १००० मिलिमीटरपेक्षा (मीमी) अधिक पावसाची नोंद होण्याची शक्यता त्यांनी वर्तवली आहे. या कालावधीत मुंबई आणि उपनगरांमध्ये दररोज सरासरी १५० ते २०० मिमी इतका मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस कोसळू शकतो. हा संभाव्य धोका लक्षात घेता, डख यांनी मुंबईकरांना अत्यंत सतर्क राहण्याचे आणि प्रशासकीय सूचनांचे काटेकोर पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. या काळात मुंबईसह पुणे आणि उत्तर महाराष्ट्रातही ढगफुटीसदृश अतिवृष्टी होण्याची दाट शक्यता आहे.
जूनअखेर आणि जुलैतील प्रादेशिक पावसाचा विस्तृत आराखडा
राज्यातील इतर विभागांचा विचार करता, २६ जून ते ३० जून या कालावधीत पडणाऱ्या पावसानंतर, जुलै महिन्यात मान्सून संपूर्ण महाराष्ट्र व्यापणार आहे. या काळात मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्र अशा सर्वच प्रांतांमध्ये सर्वदूर आणि समाधानकारक पाऊस होईल. विदर्भातील शेतकऱ्यांना पाऊस कधी सक्रिय होणार याची प्रतीक्षा असून, जुलैच्या पहिल्याच आठवड्यात तिथे पावसाचे दमदार आगमन होईल, असा अंदाज आहे. दुसरीकडे, पश्चिम महाराष्ट्रातील सोलापूर, सांगली आणि सातारा या जिल्ह्यांमध्ये ३० जूनपर्यंत पावसाची स्थिती अत्यंत उत्तम राहील, ज्यामुळे खरिपाच्या पेरण्यांना वेग मिळण्याची शक्यता आहे.
उत्तर महाराष्ट्रात मुसळधार; प्रमुख धरणांतील पाणीसाठ्यात होणार मोठी वाढ
उत्तर महाराष्ट्रासाठी जुलै महिना जलदायक ठरणार असल्याचे पंजाबराव डख यांनी स्पष्ट केले आहे. इगतपुरी, संगमनेर, अहिल्यानगर (अहमदनगर) आणि नाशिक या भागांमध्ये जुलै महिन्यात अत्यंत मुसळधार पाऊस अपेक्षित आहे. या दमदार पावसामुळे या भागातील जीवनवाहिनी समजली जाणारी ‘निळवंडे’, ‘मुळा’ आणि ‘गंगापूर’ यांसारखी प्रमुख व मोठी धरणे ओसंडून वाहण्याची शक्यता असून, त्यांच्या पाणीसाठ्यात कमालीची वाढ होईल. तसेच, नाशिक जिल्ह्यातील जी लहान-मोठी धरणे आहेत, ती जुलैच्या पावसाने पूर्ण क्षमतेने भरतील, ज्यामुळे रब्बीच्या हंगामाची आणि पिण्याच्या पाण्याची चिंता मिटणार आहे.
“यंदा दुष्काळ नाही!” – पावसाच्या तीन टप्प्यांचे गणित
शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांना मोठा दिलासा देताना पंजाबराव डख यांनी ठामपणे सांगितले की, “यंदाच्या वर्षी राज्यावर दुष्काळाचे कोणतेही सावट असणार नाही.” पावसाचे प्रमाण चांगले असले तरी त्याचे वितरण मात्र काहीसे वेगळे असणार आहे. यंदाचा पाऊस हा सलग न पडता प्रामुख्याने तीन वेगवेगळ्या टप्प्यांत आणि राज्याच्या वेगवेगळ्या भौगोलिक भागांमध्ये विभागून पडत राहणार आहे. खंडित स्वरूपात परंतु तीव्र गतीने पडणाऱ्या या पावसामुळे भुगर्भातील पाणीपातळी वाढण्यास मदत होईल, मात्र शेतकऱ्यांनी हवामानाच्या या बदलत्या टप्प्यांचा अंदाज घेऊनच आपल्या शेतीकामांचे नियोजन करावे, असा मोलाचा सल्लाही त्यांनी दिला आहे.
दिल्ली-एनसीआरसह उत्तर भारतात मेघगर्जनेसह मुसळधार पावसाची शक्यता; हवामान विभागाचा नागरिकांना सतर्कतेचा इशारा-
उत्तर भारतामध्ये मान्सून कमालीचा सक्रिय झाला असून, देशाची राजधानी दिल्लीसह संपूर्ण ‘राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रा’त (NCR) हवामानात लक्षणीय बदल झाले आहेत. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) वर्तवलेल्या ताज्या अंदाजानुसार, दिल्ली, नोएडा, गुरुग्राम, गाझियाबाद आणि फरिदाबाद या प्रमुख शहरांमध्ये पुढील काही दिवस आकाश पूर्णपणे ढगाळ राहील. या परिसरातील अनेक भागांमध्ये विजांच्या कडकडाटासह हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस पडण्याची दाट शक्यता आहे. या पावसामुळे दिल्ली आणि लगतच्या शहरांमधील कमाल तापमान ३४ ते ३६ अंश सेल्सिअसच्या दरम्यान राहण्याचा अंदाज आहे. पाऊस आणि वेगाने वाहणाऱ्या थंड वाऱ्यांमुळे गेल्या काही दिवसांपासून जाणवणाऱ्या दमट वातावरणापासून (ह्युमिडिटी) आणि उकाड्यापासून दिल्लीकरांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
उत्तर प्रदेश, बिहार आणि झारखंडमध्ये विजांच्या कडकडाटासह पावसाची शक्यता-
हवामानाचा हा प्रभाव केवळ दिल्लीपुरता मर्यादित नसून संपूर्ण उत्तर आणि पूर्व भारतामध्ये पाहायला मिळत आहे. पूर्व आणि पश्चिम उत्तर प्रदेश, बिहार तसेच झारखंड या राज्यांमधील अनेक जिल्ह्यांमध्ये पुढील २४ ते ४८ तासांत मुसळधार पाऊस आणि तीव्र विजांचा कडकडाट होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या प्रांतांमध्ये पावसाच्या आगमनामुळे कमाल तापमानात घट होणार असून, ते ३१ ते ३५ अंश सेल्सिअसच्या दरम्यान स्थिरावण्याची शक्यता आहे. या पावसामुळे उन्हाची तीव्रता कमी होणार असली, तरी विजा पडण्याच्या घटनांचा धोका लक्षात घेता हवामान खात्याने स्थानिक प्रशासनाला सज्ज राहण्याचे आदेश दिले आहेत.
शेतकरी आणि मोकळ्या जागेत काम करणाऱ्यांसाठी विशेष मार्गदर्शक सूचना
हवामानाची बिघडती स्थिती पाहता, हवामान विभागाने विशेषतः ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि शेतात किंवा मोकळ्या मैदानावर काम करणाऱ्या मजुरांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा सावधगिरीचा इशारा जारी केला आहे. पावसाच्या दरम्यान वीज कोसळण्याची (लाइटनिंग स्ट्राइक) दाट शक्यता असल्याने, मेघगर्जनेच्या वेळी कोणीही मोठ्या झाडांचा आश्रय घेऊ नये किंवा वीजवाहक खांबाजवळ उभे राहू नये, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
