Hydrogen Train : भारतीय रेल्वेने पर्यावरणपूरक आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या दिशेने एक ऐतिहासिक पाऊल टाकले आहे. देशातील पहिल्या हायड्रोजन इंधनावर चालणाऱ्या ट्रेनची (Hydrogen-Powered Train) सेवा लवकरच प्रवाशांच्या सेवेत दाखल होत आहे. भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात पहिल्यांदाच स्वच्छ आणि हरित ऊर्जेचा (Green Energy) वापर करून ही रेल्वे चालवली जाणार आहे. हरियाणातील जिंद (Jind) येथे आयोजित एका विशेष कार्यक्रमात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते आगामी १७ जुलै रोजी या पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनला हिरवा कंदील दाखवला जाईल.
जिंद-सोनीपत मार्गावर धावणार देशातील पहिली ‘हरित ट्रेन’
उत्तर रेल्वेच्या (Northern Railway) अंतर्गत येणाऱ्या जिंद ते सोनीपत या मार्गावर ही हायड्रोजन ट्रेन प्रायोगिक तत्त्वावर सर्वप्रथम धावणार आहे. भारतीय रेल्वेमध्ये कोळसा, डिझेल आणि विजेनंतर आता हायड्रोजन हा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि प्रदूषणमुक्त इंधनाचा चौथा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. भारतीय रेल्वेच्या एका नव्या आणि आधुनिक युगाची सुरुवात या ट्रेनच्या माध्यमातून होत आहे. केंद्रीय रेल्वे मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी या वर्षाच्या मे महिन्यातच या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाला अधिकृत मंजुरी दिली होती.
स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि तांत्रिक वैशिष्ट्ये-
रेल्वे प्रशासनाने या प्रकल्पाची आखणी अत्यंत काटेकोरपणे केली असून, संपूर्णपणे भारतीय बनावटीचे (Indigenous Technology) तंत्रज्ञान यात वापरण्यात आले आहे. या ट्रेनची प्रमुख तांत्रिक वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
१. १० डब्यांचा संच (Train Set): प्रवाशांच्या सुविधेसाठी या हायड्रोजन ट्रेनला एकूण १० अत्याधुनिक डबे जोडण्यात आले आहेत.
२. प्रगत इंजिन प्रणाली: या ट्रेनमध्ये १,२०० किलोवॅट क्षमतेची हायड्रोजन प्रोपल्शन सिस्टिम (Hydrogen Propulsion System) बसवण्यात आली आहे, जी ट्रेनला गती देण्याचे काम करेल.
३. वेग मर्यादा: पहिल्या टप्प्यात ही हायड्रोजन ट्रेन ताशी ७५ किलोमीटर (75 km/h) या सुरक्षित आणि नियंत्रित वेगाने धावणार आहे.
पर्यावरण संवर्धनाच्या दिशेने मोठे पाऊल-
हायड्रोजन इंधनाचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे यातून कार्बनचे उत्सर्जन (Carbon Emission) अजिबात होत नाही. पारंपरिक डिझेल इंजिनांमुळे होणारे वायू प्रदूषण आणि आवाजाचे प्रदूषण रोखण्यात ही ट्रेन अत्यंत प्रभावी ठरणार आहे. शून्य कार्बन उत्सर्जनाचे (Net Zero Carbon Emission) उद्दिष्ट गाठण्यासाठी भारतीय रेल्वेने उचललेले हे पाऊल जागतिक स्तरावर देशाची मान उंचावणारे ठरेल.
अवघ्या ५ रुपयांत प्रवास! जिंद-सोनिपत हायड्रोजन ट्रेनचे तिकीट दर, प्रवासाची वेळ आणि यात कोणत्या स्थानकांचा समावेश?
भारतात सुरू होणाऱ्या पहिल्या हायड्रोजन इंधनावरील ट्रेनबद्दल (Hydrogen Train) प्रवाशांमध्ये कमालीची उत्सुकता आहे. या पार्श्वभूमीवर रेल्वे प्रशासनाकडून या ट्रेनचे अंदाजित तिकीट दर, प्रवासाची वेळ आणि थांब्यांची अधिकृत माहिती समोर आली आहे. हरियाणातील जिंद ते सोनीपत या ९० किलोमीटर लांबीच्या मार्गावर ही पर्यावरणपूरक रेल्वे धावणार असून, सर्वसामान्यांच्या खिशाला परवडणाऱ्या दरात हा प्रवास उपलब्ध होणार आहे.
अवघ्या दोन तासांत ९० किमी अंतर पार; ६८२ प्रवाशांची क्षमता-
हायड्रोजन इंधनावर चालणाऱ्या या पहिल्या ट्रेनच्या चाचणीसाठी (Pilot Project) जिंद-सोनिपत मार्गाची निवड करण्यात आली आहे. या आधुनिक ट्रेनची प्रवासी क्षमता अत्यंत उत्तम असून, एकाच वेळी सुमारे ६८२ प्रवासी यातून प्रवास करू शकतील. वेगवान तंत्रज्ञानामुळे जिंद ते सोनिपत दरम्यानचे ९० किलोमीटरचे अंतर ही ट्रेन केवळ दोन तासांत पूर्ण करेल, ज्यामुळे प्रवाशांच्या वेळेत मोठी बचत होणार आहे.
तिकीट दर आणि वेळापत्रक-
सर्वसामान्य नागरिकांनाही या अत्याधुनिक आणि हरित तंत्रज्ञानाचा लाभ घेता यावा, यासाठी रेल्वेने भाडे नियंत्रण अतिशय योग्य ठेवले आहे:
१. अंदाजित तिकीट दर: या ट्रेनचे भाडे किमान ५ रुपयांपासून ते कमाल २५ रुपयांपर्यंत असण्याची शक्यता आहे. यामुळे अत्यंत स्वस्त दरात नागरिकांना प्रदूषणमुक्त प्रवासाचा अनुभव घेता येईल.
२. ट्रेनची वेळ (ट्रेन क्र. ७४०१०): रेल्वेच्या अधिकृत वेळापत्रकानुसार, ही हायड्रोजन ट्रेन जिंद रेल्वे स्थानकातून सकाळी ७:४० वाजता प्रस्थान करेल आणि दोन तासांच्या प्रवासानंतर सकाळी ९:४० वाजता सोनिपत स्थानकावर पोहोचेल.
३. मार्गावरील सर्व १२ रेल्वे स्थानकांची यादी
जिंद ते सोनिपत या प्रवासादरम्यान ही हायड्रोजन ट्रेन एकूण १२ स्थानकांवर थांबणार आहे. या मार्गावरील प्रमुख गावे आणि शहरे रेल्वे सेवेने जोडली जाणार आहेत. या १२ थांब्यांची सविस्तर यादी खालीलप्रमाणे आहे:
१. जिंद रेल्वे स्थानक (प्रस्थान स्थानक)
२. जिंद सिटी
३. पांडू पिंडारा
४. ललित खेडा
५. भांबेवा
६. ईशापूर खेरी
७. बुटाना
८. खंडराई
९. गोहाना
१०. राभरा
११. लाठ
१२. मोहना हरियाणा
१३. बरवसिनी आणि त्यानंतर अंतिम स्थानक सोनिपत.
सोनिपत-जिंद परतीचे वेळापत्रक जाहीर; पहिल्या तीन महिन्यांसाठी ट्रेनमध्ये असणार तांत्रिक तज्ज्ञ, रेल्वेचा देशातील इतर मार्गांवरही विस्ताराचा प्लॅन-
भारतातील पहिल्या हायड्रोजन इंधनावरील ट्रेनच्या (Hydrogen Train) उद्घाटनाची तयारी अंतिम टप्प्यात आली आहे. जिंद ते सोनिपत या मार्गावरील प्रवासाच्या वेळापत्रकानंतर आता रेल्वे प्रशासनाने या ट्रेनच्या परतीच्या प्रवासाचे (Return Journey) अधिकृत वेळापत्रक आणि सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या उपाययोजनांची माहिती जाहीर केली आहे. १७ जुलै रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते हिरवा कंदील दाखवल्यानंतर ही ट्रेन एका विशेष सेवेच्या स्वरूपात रूळावर धावणार आहे.
सोनिपत ते जिंद परतीचा प्रवास; दुपारी १ वाजता पोहोचणार-
रेल्वेने जाहीर केलेल्या नवीन वेळापत्रकानुसार, परतीच्या प्रवासासाठी ही हायड्रोजन ट्रेन ट्रेन क्रमांक ७४००९ म्हणून धावणार आहे.
१. प्रस्थान: ही ट्रेन सोनिपत रेल्वे स्थानकातून सकाळी १०:४० वाजता जिंदच्या दिशेने रवाना होईल.
२. आगमन: दोन तास वीस मिनिटांच्या प्रवासानंतर दुपारी १:०० वाजता ही ट्रेन जिंद स्थानकावर सुखरूप दाखल होईल.
तांत्रिक सुरक्षेसाठी पहिल्या ३ महिन्यांसाठी विशेष तज्ज्ञांची नियुक्ती-
देशात पहिल्यांदाच या अत्याधुनिक हरित तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात असल्यामुळे, रेल्वे प्रशासनाने प्रवाशांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले आहे. सुरक्षेचा आणि खबरदारीचा उपाय म्हणून, सुरुवातीच्या पहिल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीसाठी या हायड्रोजन ट्रेनमध्ये एका विशेष प्रशिक्षित कर्मचाऱ्याची (Technical Expert) नियुक्ती केली जाणार आहे. प्रवासादरम्यान कोणतीही तांत्रिक अडचण किंवा आणीबाणीची परिस्थिती उद्भवल्यास, तात्काळ तिचे निवारण करण्यासाठी हे तज्ज्ञ ट्रेनमध्येच उपस्थित राहतील.
सर्वसामान्य प्रवाशांसाठी नियमित सेवा कधी? अधिकृत घोषणा लवकरच-
१७ जुलै रोजी होणारे उद्घाटन हे एका विशेष सेवेच्या (Special Service) स्वरूपात असेल. ही ट्रेन सर्वसामान्य नागरिकांच्या नियमित प्रवासासाठी नेमकी कधीपासून खुली केली जाईल, याची अंतिम तारीख रेल्वेने अद्याप अधिकृतपणे घोषित केलेली नाही. उत्तर रेल्वे (Northern Railway) प्रशासन यासंदर्भातील सविस्तर नियमावली आणि नियमित प्रवासाची तारीख लवकरच जाहीर करणार आहे.
हे देखील वाचा – Lock Up 2 : माझ्यासोबत हे नाटक करायचं नाही! ‘लॉकअप २’ मध्ये रितेश देशमुखचा संताप अनावर, स्पर्धकाला उघडपणे झापले..
