DRDO Conduct Successful Flight : भारताने आपल्या लांब पल्ल्याच्या अचूक क्षेपणास्त्र हल्ल्याच्या क्षमतेत कमालीची वाढ करत संरक्षण क्षेत्रात एक ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे. देशाच्या लष्करी ताकदीला अधिक मजबूत करण्यासाठी, संपूर्ण स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित ‘लाँग रेंज लँड अटॅक क्रूझ मिसाईल’ची (LRLACM) पहिलीवहिली यशस्वी चाचणी घेण्यात आली आहे. संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, ही महत्त्वाची चाचणी ओडिशाच्या किनारपट्टीवर असलेल्या ‘डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम बेटावरून’ (पूर्वीचे व्हीलर आयलंड) अत्यंत चोखपणे पार पाडण्यात आली. या अत्याधुनिक क्षेपणास्त्राने हवेत उड्डाण केल्यानंतर पूर्व-नियोजित मार्गक्रमण करत आपल्या मोहिमेची सर्व तांत्रिक उद्दिष्ट्ये आणि निकष यशस्वीरित्या पूर्ण केले.
‘लाँग रेंज लँड अटॅक क्रूझ मिसाईल’ (LRLACM) म्हणजे काय?
‘एलआरएलएसीएम’ (LRLACM) हे प्रगत तंत्रज्ञानाने सज्ज असलेले असे क्रूझ क्षेपणास्त्र आहे, जे जमिनीवरील अत्यंत दूरवर आणि दुर्गम भागात असलेल्या शत्रूच्या तळांना अचूकपणे उद्ध्वस्त करण्यासाठी विशेषत्वाने डिझाइन करण्यात आले आहे. हे क्षेपणास्त्र जमिनीवरून, युद्धनौकेवरून किंवा विशेष प्रक्षेपकावरून डागले जाऊ शकते.
क्षेपणास्त्राची मुख्य वैशिष्ट्ये: या अत्याधुनिक क्षेपणास्त्राची मारक क्षमता तब्बल १,००० किलोमीटरपेक्षा जास्त आहे. म्हणजेच, भारतीय सीमेच्या आत सुरक्षित राहूनही देशाचे सैन्य शत्रूच्या हजार किलोमीटर दूर असलेल्या तळांवर, बंकर्सवर आणि लष्करी तळांवर अचूक आणि अत्यंत भेदक हल्ला करू शकते. हे क्षेपणास्त्र जमिनीपासून अगदी कमी उंचीवरून प्रवास करत शत्रूच्या रडार यंत्रणेला गुंगारा देण्यास सक्षम मानले जाते.
आत्मनिर्भर भारताचे यश: पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा अविष्कार
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’ आणि ‘मेक इन इंडिया’ या संकल्पनेला बळ देणारा हा एक मोठा राष्ट्रीय प्रकल्प आहे. या क्षेपणास्त्राचे संपूर्ण डिझाईन आणि तंत्रज्ञान भारतातच विकसित केले गेले आहे. क्षेपणास्त्राच्या निर्मितीमध्ये वापरण्यात आलेली प्रगत इंजिन प्रणाली, दिशादर्शक यंत्रणा (Navigation System), आणि नियंत्रण यंत्रणेसह सर्व प्रमुख उप-प्रणाली (Sub-systems) या संपूर्णपणे ‘संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था’ (DRDO) च्या विविध प्रयोगशाळा आणि भारतीय औद्योगिक भागीदारांनी एकत्रितपणे तयार केल्या आहेत.
कर्नाटकची राजधानी बेंगळुरू येथील ‘एरोनॉटिकल डेव्हलपमेंट एस्टॅब्लिशमेंट’ (ADE) ही प्रयोगशाळा या संपूर्ण महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची नोडल संस्था (मुख्य प्रयोगशाळा) म्हणून काम पाहत आहे. या चाचणीदरम्यान विविध रडार, इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल ट्रॅकिंग सिस्टीम आणि टेलिमेट्री उपकरणांच्या सहाय्याने क्षेपणास्त्राच्या प्रवासावर आणि त्याच्या कामगिरीवर बारीक लक्ष ठेवण्यात आले होते.
भारताची वाढती सामरिक शक्ती: अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज स्वदेशी क्रूझ क्षेपणास्त्राची वैशिष्ट्ये आणि लष्करी महत्त्व-
भारताने नुकतीच घेतलेली स्वदेशी लांब पल्ल्याच्या क्रूझ क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी देशाच्या संरक्षण सिद्धतेत मैलाचा दगड ठरली आहे. हे नवीन क्षेपणास्त्र केवळ अंतराच्या बाबतीतच नव्हे, तर तांत्रिकदृष्ट्याही अत्यंत प्रगत आहे. या क्षेपणास्त्राच्या तांत्रिक रचनेमुळे भारतीय लष्कराला शत्रूच्या कठीण आणि सुरक्षित तळांना अत्यंत अचूकतेने टार्गेट करणे सोपे होणार आहे.
अत्याधुनिक तांत्रिक वैशिष्ट्ये आणि कार्यप्रणाली
हे नवे क्रूझ क्षेपणास्त्र प्रगत जेट इंजिन प्रणालीवर (Jet Engine Technology) चालते, ज्यामुळे त्याला हवेत दीर्घकाळ आणि नियंत्रित गतीने प्रवास करणे शक्य होते. पारंपारिक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांच्या तुलनेत या क्षेपणास्त्राची कार्यपद्धती अतिशय वेगळी आणि घातक आहे:
कमी उंचीवरून प्रवास (Low-Altitude Flying): हे क्षेपणास्त्र जमिनीपासून किंवा समुद्रसपाटीपासून अगदी कमी उंचीवरून प्रवास करते. यामुळे शत्रूच्या बलाढ्य रडार यंत्रणांना (Radar Detection) चकवा देणे याला सहज शक्य होते आणि ते शत्रूच्या क्षेत्रात विनासायास प्रवेश करू शकते.
हवेत मार्ग बदलण्याची क्षमता (High Maneuverability): प्रवासादरम्यान हे क्षेपणास्त्र आपला मार्ग बदलण्यात पूर्णपणे सक्षम आहे. म्हणजेच, शत्रूने जर याला हवेत रोखण्याचा प्रयत्न केला, तर हे आपली दिशा बदलून निश्चित केलेल्या लक्ष्याकडे कूच करू शकते.
अचूक वेध (Pinpoint Accuracy): अत्याधुनिक दिशादर्शक यंत्रणेमुळे (Advanced Navigation System) हे क्षेपणास्त्र हजार किलोमीटर दूर असलेल्या शत्रूच्या अगदी छोट्या तळावर किंवा इमारतीवरही अचूकपणे धडकून तिचा विनाश करू शकते.
भारताच्या सामरिक मारक क्षमतेला नवी बळकटी
संरक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, या अत्याधुनिक क्षेपणास्त्राच्या यशस्वी समावेशामुळे भारताच्या सामरिक आणि रणनीतिक मारक क्षमतेला (Strategic Strike Capability) एक नवीन परिमाण लाभले आहे. आशिया खंडातील बदलती भू-राजकीय परिस्थिती आणि सीमांवरील आव्हाने पाहता, शत्रूच्या हद्दीत न जाता दूरवरूनच त्यांच्या युद्धनौका, बंकर्स किंवा लष्करी छावण्यांवर अचूक हल्ला करण्याची ही क्षमता भारताचा धाक निर्माण करणारी ठरेल. हे क्षेपणास्त्र भारताच्या तिन्ही संरक्षण दलांची ताकद वाढवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावेल.
आधुनिक युद्धशास्त्रातील ‘डीप स्ट्राइक’ संकल्पना: जाणून घ्या लष्करी डावपेच आणि त्याचे सामरिक महत्त्व
आधुनिक युद्धनीती आणि जागतिक संरक्षण क्षेत्रात ‘डीप स्ट्राइक’ (Deep Strike Capability) ही संकल्पना अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि निर्णायक मानली जाते. कोणत्याही देशाच्या लष्करासाठी ही अशी रणनीतिक क्षमता आहे, ज्याच्या जोरावर प्रत्यक्ष युद्धभूमीच्या पलीकडे जाऊन शत्रूला बॅकफूटवर ढकलणे शक्य होते. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, शत्रू देशाच्या भौगोलिक सीमेच्या अत्यंत आत (खूप दूरवर) असलेल्या अत्यंत सुरक्षित आणि संवेदनशील लष्करी तळांवर स्वतःच्या हद्दीतूनच अचूक आणि भेदक हल्ला करण्याच्या लष्करी क्षमतेला ‘डीप स्ट्राइक’ म्हटले जाते.
‘डीप स्ट्राइक’ अंतर्गत कोणती लक्ष्ये भेदली जातात?
या रणनीतीचा मुख्य उद्देश शत्रूच्या पहिल्या फळीतील सैन्याशी लढण्याऐवजी, त्यांच्या युद्ध क्षमतेचा कणा असलेल्या मुख्य तळांना आधीच उद्ध्वस्त करणे हा असतो. डीप स्ट्राइकच्या माध्यमातून प्रामुख्याने शत्रूच्या खालील महत्त्वाच्या ठिकाणांवर निशाणा साधला जातो:
एअरबेस आणि विमानतळ (Airbases): शत्रूची लढाऊ विमाने हवेत उड्डाण करण्यापूर्वीच त्यांचे धावपट्टी (Runways) आणि हँगर्स उद्ध्वस्त करणे.
क्षेपणास्त्र प्रक्षेपण स्थळे (Missile Launch Sites): शत्रूने आपल्यावर क्षेपणास्त्र डागण्यापूर्वीच त्यांची प्रक्षेपण केंद्रे नष्ट करणे.
रडार आणि दळणवळण स्टेशन्स (Radar Stations): शत्रूची हवाई संरक्षण यंत्रणा आणि रडार निकामी करून त्यांना आंधळे करणे.
लष्करी मुख्यालय आणि कमांड-कंट्रोल सेंटर्स (Command & Control Centers): जिथून युद्धाचे संचालन केले जाते, ती मुख्य नियंत्रण केंद्रे उद्ध्वस्त करून शत्रूच्या सैन्यामधील समन्वय तोडणे.
उदाहरणाद्वारे समजून घ्या ‘डीप स्ट्राइक’
थेट उदाहरण: समजा, भारताने आपल्या सीमेच्या आत सुरक्षित राहून एका अत्याधुनिक क्रूझ किंवा बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्राचे प्रक्षेपण केले. हे क्षेपणास्त्र शत्रूच्या हद्दीत विनाअडथळा तब्बल ८०० किलोमीटर किंवा त्याहून अधिक आत प्रवेश करते आणि तिथे असलेल्या एखाद्या मुख्य एअरबेसला किंवा लष्करी मुख्यालयाला अचूकतेने उडवून लावते; तर या युद्ध कौशल्याला आणि मारक क्षमतेला लष्करी भाषेत ‘डीप स्ट्राइक क्षमता’ म्हटले जाईल.
