Heat wave in North India : संपूर्ण देशात सध्या उन्हाचा तडाखा कमालीचा वाढला असून, जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत झाले आहे. राजस्थान, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, छत्तीसगड, उत्तर प्रदेश, पंजाब, हरियाणा आणि दिल्लीसह अनेक राज्यांमध्ये तापमानाने ४४ अंश सेल्सिअसची धोक्याची पातळी ओलांडली आहे. भारतीय हवामान विभागाने अनेक प्रदेशांमध्ये 'उष्णतेच्या लाटेचा' (Heat Wave) इशारा दिला असून, नागरिकांना विशेष खबरदारी घेण्याचे आवाहन केले आहे.
महाराष्ट्र आणि छत्तीसगडमध्ये वाहतूक सिग्नल बंद ठेवण्याचा निर्णय-
वाढत्या तापमानाचा विचार करता, महाराष्ट्रातील गोंदिया आणि छत्तीसगडमधील बिलासपूर जिल्हा प्रशासनाने एक अत्यंत संवेदनशील निर्णय घेतला आहे. चौकांमध्ये लाल सिग्नलमुळे वाहनधारकांना प्रखर उन्हात उभे राहावे लागू नये, यासाठी दुपारी १२:३० ते ४ वाजेपर्यंत वाहतूक सिग्नल बंद ठेवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. यामुळे नागरिकांना उष्माघातापासून वाचवण्यास मदत होईल, अशी प्रशासनाची धारणा आहे.
कामाच्या तासांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल-
उष्णतेच्या तीव्रतेमुळे दोन्ही राज्यांमध्ये दुपारी १२ ते ४ या वेळेत घराबाहेर शारीरिक कष्टाची कामे करण्यास मनाई करण्यात आली आहे. या नियमाचे पालन करण्यासाठी विविध क्षेत्रांतील कामाच्या वेळा खालीलप्रमाणे सुधारित करण्यात आल्या आहेत:
वाहतूक पोलीस: पोलिसांच्या आरोग्याचा विचार करून त्यांच्या ड्युटीच्या वेळा सकाळी ६ ते ११ आणि सायंकाळी ४ ते ८ अशा करण्यात आल्या आहेत.
बांधकाम आणि श्रमिक: सर्व बांधकाम कामगार आणि रस्त्यावरील विक्रेत्यांना देखील दुपारी १२ ते ४ या वेळेत काम न करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या असून, त्यांनी सुधारित वेळापत्रकानुसार आपली कामे नियोजित करावीत, असे सांगण्यात आले आहे.
उत्तर प्रदेशात देशातील सर्वाधिक तापमानाची नोंद-
उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज येथे सोमवारी ४४.४ अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली, जे देशातील सर्वाधिक तापमान ठरले आहे. या भीषण उष्णतेचा लहानांना त्रास होऊ नये, म्हणून मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या सरकारने इयत्ता आठवीपर्यंतच्या सर्व शाळांच्या वेळेत बदल केला आहे. झारखंड सरकारनेही आजपासून राज्यातील शाळांसाठी नवीन वेळा लागू केल्या आहेत, जेणेकरून विद्यार्थ्यांना दुपारच्या तीव्र उन्हाचा सामना करावा लागणार नाही.
प्रखर उन्हाचा तडाखा: गोंदिया आणि बिलासपूरमध्ये वाहतूक सिग्नल दुपारी बंद; प्रशासनाचे कडक निर्बंध लागू-
राज्यासह देशाच्या विविध भागांत उन्हाची तीव्रता प्रचंड वाढली असून, विदर्भातील गोंदिया आणि लगतच्या छत्तीसगडमधील बिलासपूर येथे सोमवारी तापमानाचा पारा ४३ अंश सेल्सिअसवर पोहोचला. या भीषण उष्णतेमुळे निर्माण होणारा उष्माघाताचा धोका टाळण्यासाठी जिल्हा प्रशासनाने अत्यंत महत्त्वाचे आणि प्रतिबंधात्मक पाऊल उचलले आहे.
वाहनधारकांना उन्हापासून दिलासा-
प्रखर उन्हात वाहनधारकांना चौकाचौकांतील सिग्नलवर ताटकळत उभे राहावे लागू नये, या उद्देशाने प्रशासनाने दुपारी १२:३० ते सायंकाळी ४ या कालावधीत सर्व वाहतूक सिग्नल बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. दुपारच्या वेळी सिग्नलवर थांबल्यामुळे होणारा शारीरिक त्रास आणि आरोग्याच्या समस्या लक्षात घेऊन हा दिलासादायक निर्णय घेण्यात आला असून, नागरिकांनी या कालावधीत अत्यंत आवश्यक काम असल्यास आणि सावधगिरी बाळूनच प्रवास करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
घराबाहेर काम करण्यास मनाई-
महाराष्ट्र आणि छत्तीसगड या दोन्ही राज्यांमध्ये वाढत्या उष्णतेच्या पार्श्वभूमीवर दुपारी १२ ते ४ या वेळेत घराबाहेर कोणत्याही प्रकारचे काम करण्यास अधिकृतपणे बंदी घालण्यात आली आहे. विशेषतः शारीरिक कष्ट करणाऱ्या मजुरांसाठी हे आदेश अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. उन्हाच्या झळांपासूंन संरक्षण करण्यासाठी प्रशासनाने या संदर्भात कडक नियमावली जाहीर केली असून, त्याचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर लक्ष ठेवले जात आहे.
कामाच्या वेळांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल-
उष्णतेच्या लाटेचा परिणाम केवळ जनजीवनावरच नाही, तर शासकीय यंत्रणांच्या कार्यपद्धतीवरही झाला आहे. वाहतूक पोलिसांना प्रखर उन्हाचा सामना करावा लागू नये, म्हणून त्यांच्या कामाच्या पाळ्या आता सकाळी ६ ते ११ आणि सायंकाळी ४ ते ८ अशा सुधारित करण्यात आल्या आहेत. हाच नियम बांधकाम क्षेत्रातील कामगार आणि रस्त्यावरील विक्रेत्यांनाही लागू करण्यात आला आहे.
भारतावर उष्णतेच्या लाटेचे सावट: हवामान विभागाकडून ‘रेड अलर्ट’ जारी; जनजीवन विस्कळीत-
देशाच्या बहुतांश भागांत सध्या सूर्याचा प्रखर कोप पाहायला मिळत असून, हवामान विभागाने (IMD) आजचा हवामानाचा नकाशा प्रसिद्ध केला आहे. या नकाशात लाल रंगाने चिन्हांकित केलेले प्रदेश भीषण उष्णतेच्या लाटेच्या (Severe Heat Wave) कचाट्यात सापडले आहेत. प्रखर ऊन आणि गरम वाऱ्यांमुळे नागरिक हवालदिल झाले असून, उत्तर भारतापासून ते विदर्भापर्यंत सर्वत्र आगीच्या झळा बसत आहेत.
राज्यानुसार भीषण वास्तव आणि जनजीवनाची स्थिती-
वाढत्या तापमानामुळे विविध शहरांतील परिस्थिती चिंताजनक झाली असून, नागरिकांनी स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी विविध उपाय योजले आहेत:
कानपूर (उत्तर प्रदेश): कानपूरमध्ये सोमवारी तापमानाचा पारा ४२.६ अंश सेल्सिअसवर पोहोचला होता. दुपारी शाळा सुटल्यानंतर लहान मुलांना उन्हाच्या तीव्र झळा बसू नयेत, म्हणून पालक त्यांना ओल्या टॉवेलने पूर्णपणे झाकून घरी नेताना दिसत आहेत.
नागपूर (महाराष्ट्र): विदर्भाची राजधानी असलेल्या नागपूरमध्येही उन्हाचा तडाखा असह्य झाला आहे. कडाक्याच्या उन्हापासून आणि गरम हवेपासून (लू) स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी नागरिक चेहऱ्याला रुमाल किंवा मास्क बांधूनच घराबाहेर पडत आहेत.
नवी दिल्ली: देशाच्या राजधानीत तापमानाने ३९ अंश सेल्सिअसचा टप्पा गाठला आहे. उष्णतेचा फटका केवळ मानवालाच नाही, तर मुक्या प्राण्यांनाही बसत आहे. दिल्लीच्या राष्ट्रीय प्राणी उद्यानात एक वाघ उन्हापासून वाचण्यासाठी तासनतास तलावातील पाण्यात बसून थंडावा घेतानाचे चित्र पाहायला मिळाले.
हवामान विभागाचा इशारा-
हवामान विभागाने मंगळवारी देशातील मध्य आणि उत्तर भागासाठी कडक इशारा जारी केला आहे. यामध्ये मध्य प्रदेश, पश्चिम उत्तर प्रदेश, हरियाणा, चंदीगड, दिल्ली, छत्तीसगड आणि ओडिश्यासह महाराष्ट्रातील विदर्भ प्रदेशाचा समावेश आहे. या भागांत उष्णतेची लाट तीव्र राहण्याची शक्यता असून, नागरिकांनी दुपारी १२ ते ४ या वेळेत अत्यंत आवश्यक काम असल्याशिवाय घराबाहेर पडू नये, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत.
भारतावर हवामानाचा दुहेरी आघात: आसाममध्ये मुसळधार पावसाचा हाहाकार, तर उर्वरित देशात उष्णतेच्या लाटेचा तडाखा-
आसामची राजधानी गुवाहाटीमध्ये सोमवारी झालेल्या ढगफुटीसदृश पावसामुळे भीषण परिस्थिती निर्माण झाली असून एका महिलेला आपला जीव गमवावा लागला आहे.
आसाममधील पूरस्थिती आणि जनजीवन-
आसामच्या गुवाहाटीमधील खानापारा परिसरात २१.५९ सेंटीमीटर इतक्या विक्रमी पावसाची नोंद झाली आहे. या अतिवृष्टीमुळे संपूर्ण शहरात पाणी साचले असून जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत झाले आहे. रस्त्यांना नद्यांचे स्वरूप प्राप्त झाल्याने वाहतूक ठप्प झाली असून खबरदारीचा उपाय म्हणून प्रशासनाने शहरातील सर्व शाळा बंद ठेवण्याचे आदेश दिले आहेत. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, आगामी १५ दिवसांत ईशान्य भारतात आशिया खंडातील सर्वाधिक पावसाची नोंद होण्याची शक्यता आहे. या आठवड्यात अरुणाचल प्रदेश, मेघालय आणि नागालँडमध्येही अतिवृष्टीचा इशारा देण्यात आला असून नागरिकांना सतर्क राहण्यास सांगण्यात आले आहे.
पावसाचा अंदाज आणि कालावधी-
हवामान विभागाने वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, २० ते २२ एप्रिल दरम्यान ईशान्येकडील राज्यांमध्ये पावसाचा जोर कायम राहील. २३ एप्रिल रोजी पावसाच्या तीव्रतेत किंचित घट होऊन दिलासा मिळण्याची शक्यता असली, तरी २४ एप्रिलपासून पुन्हा एकदा पावसाचा नवा जोर सुरू होण्याचे संकेत मिळत आहेत.
आगामी २ दिवसांचा हवामान अंदाज
२२ एप्रिल: उष्णता आणि पावसाचा संघर्ष
उष्णतेची लाट: झारखंड, ओडिशा आणि राजस्थानमध्ये उष्णतेच्या लाटेचे (Heat Wave) संकट कायम राहील. तसेच कर्नाटक आणि तामिळनाडूमध्ये हवामान अत्यंत उष्ण आणि दमट राहण्याची शक्यता आहे.
वृष्टीचा इशारा: अरुणाचल प्रदेश, आसाम आणि मेघालयमध्ये मुसळधार पावसाचा अंदाज आहे. तर आंध्र प्रदेश, केरळ, गोवा, नागालँड, मणिपूर, मिझोराम आणि त्रिपुरा या राज्यांसाठी विजांच्या कडकडाटासह पावसाचा इशारा (Yellow Alert) जारी करण्यात आला आहे.
२३ एप्रिल: कोरडे हवामान आणि स्थानिक पाऊस
उत्तर आणि पूर्व भारत: वायव्य भारतातील राज्यांमध्ये उष्णतेची लाट कायम राहील. झारखंड, ओडिशा आणि बिहारमध्ये दमट हवामानामुळे नागरिक घामाच्या धारांनी त्रस्त होतील.
दक्षिण भारत: तेलंगणा, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशच्या काही भागांमध्ये मेघगर्जनेसह हलक्या पावसाच्या सरी पडू शकतात. तामिळनाडू, पुदुचेरी आणि कराईकल परिसरात वीज पडण्याची शक्यता असल्याने नागरिकांनी झाडाखाली किंवा उघड्यावर आश्रय घेणे टाळावे, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत.
सूर्यकोपाचा हाहाकार: मध्य प्रदेशात ‘उष्ण रात्री’चा इशारा, तर उत्तर प्रदेशातील शाळांच्या वेळांत बदल; पहा राज्यानुसार स्थिती-
देशातील हवामानाचा मिजाज दिवसेंदिवस अधिक तीव्र होत असून, अनेक राज्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेने रौद्र रूप धारण केले आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या ताज्या माहितीनुसार, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, बिहार आणि ओडिश्यासह उत्तर-मध्य भारतातील जनजीवन उन्हाच्या तडाख्यामुळे विस्कळीत झाले आहे. नागरिकांना दुपारच्या उन्हापासून वाचवण्यासाठी विविध राज्यांनी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना सुरू केल्या आहेत.
मध्य प्रदेश: पहिल्यांदाच ‘वॉर्म नाईट’चा इशारा-
मध्य प्रदेशात उन्हाची तीव्रता इतकी वाढली आहे की, राज्याच्या इतिहासात पहिल्यांदाच ‘उष्ण रात्री’चा (Warm Night) इशारा देण्यात आला आहे. भोपाळसह नऊ प्रमुख शहरांमध्ये मंगळवारी रात्री तापमानाचा पारा चढाच राहण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे रात्रीच्या वेळीही नागरिकांना उकाड्याचा प्रचंड त्रास सहन करावा लागेल. बुधवारी ग्वाल्हेर, रतलाम आणि छतरपूरसह १६ जिल्ह्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा प्रभाव अधिक गडद होणार असून, पारा नवीन उच्चांक गाठण्याची चिन्हे आहेत.
उत्तर प्रदेश: २६ जिल्ह्यांत ‘लू’चा तडाखा-
उत्तर प्रदेशातील २६ जिल्ह्यांमध्ये कमाल तापमान ४० अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेले आहे. प्रयागराज, काशी आणि कानपूर यांसारख्या शहरांमध्ये सकाळी नऊ वाजल्यापासूनच कडक ऊन पडत असून, काशीचे विस्तीर्ण घाट दुपारच्या वेळी निर्मनुष्य होत आहेत. विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याची काळजी घेता, मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी इयत्ता आठवीपर्यंतच्या सर्व सरकारी शाळांच्या वेळा बदलण्याचे आदेश दिले आहेत. पुढील चार दिवस हीच स्थिती कायम राहील, असा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
बिहार: काही भागात उष्णता, तर काही भागात वादळी पावसाचे संकेत-
बिहारमध्ये सध्या टोकाचे हवामान पाहायला मिळत आहे. रोहतास जिल्ह्यातील देहरी येथे ४३.२ अंश सेल्सिअस तापमानासह राज्यात सर्वाधिक उष्णतेची नोंद झाली. पाटणा जिल्ह्याधिकाऱ्यांनी प्राथमिक शाळांच्या (इयत्ता ५ वी पर्यंत) वेळा सकाळी लवकर घेण्याचे निर्देश दिले आहेत. एकीकडे दक्षिण बिहार उन्हाने होरपळत असतानाच, दुसरीकडे अरारिया, पूर्णिया आणि किशनगंज यांसारख्या भागांत ताशी ६० किलोमीटर वेगाने वादळी पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
ओडिशा आणि हरियाणा: रात्रभर उन्हाच्या झळा-
ओडिशामध्ये १४ केंद्रांवर तापमान ४० अंशांच्या पार गेले असून, गंजम जिल्हा प्रशासनाने खबरदारीचा उपाय म्हणून २३ एप्रिलपर्यंत शाळांना सुट्टी जाहीर केली आहे. अंगुल आणि संबलपूरसारख्या जिल्ह्यांमध्ये रात्रीच्या वेळीही उन्हाच्या झळा जाणवणार आहेत.
