भारतीय चित्रपटसृष्टीने 2025 मध्ये (Indian Cinema in 2025) अभूतपूर्व भरारी घेतली आणि चढउतारांनी परिपूर्ण वर्ष अनुभवले. Indian Cinema 2025 हे वर्ष बॉक्स ऑफिसवर नवे विक्रम प्रस्थापित करणाऱ्या ब्लॉकबस्टर हिट चित्रपटांसाठी जितके लक्षात राहिले, तितकेच काही बहुचर्चित मोठ्या बजेटच्या आपटी झालेल्या फ्लॉप चित्रपटांसाठीही चर्चेत राहिले. या वर्षी बॉलीवूडपासून दक्षिणी चित्रपटसृष्टीपर्यंत सर्वच क्षेत्रांत आश्चर्यांचे अजब मिश्रण पाहायला मिळाले. एका बाजूला बॉलीवूडच्या तिकीट बारीने (Bollywood box office 2025) हजार कोटींच्या क्लबपर्यंत मजल मारली, तर दुसऱ्या बाजूला मराठी सिनेमाला प्रेक्षकांची गर्दी खेचण्यासाठी झगडावे लागले. याच वर्षी सिनेसृष्टीने काही तारे गमावले, अनेक ताज्या चेहऱ्यांचे उदय पाहिले आणि सोशल मीडिया तसेच सेटवर घडलेल्या वादांनीही (movie controversies 2025) बातम्या गाजवल्या. एकूणच, Indian Cinema in 2025 चा हा आढावा हे वर्ष किती धमाकेदार होते याची साक्ष देईल.
२०२५ या वर्षातील सिनेसृष्टीचा हा वार्षिक धडाका भारतीय चित्रपट सृष्टीचा आढावा (Indian film industry review 2025) म्हणून स्मरणात राहील. प्रेक्षकांच्या पसंतीवरून बॉलीवूड हिट आणि फ्लॉप यादी (Bollywood hits and flops list 2025) स्पष्टपणे उमटली – कोणी नवे विक्रम प्रस्थापित केले तर कोणी आपटले. प्रादेशिक चित्रपटांनीही आपली छाप पाडली; विशेषत: मराठी चित्रपटसृष्टीची कामगिरी (Marathi film industry 2025 performance) विचारात घेतली तर आशयघन चित्रपट असूनही आर्थिक आव्हाने ठळकपणे दिसली. या आढाव्यात आपण बॉक्स ऑफिस हिट्स 2025, फ्लॉप चित्रपट, मराठी सिनेमाची झुंज, दक्षिण भारतीय ट्रेंड्स, उदयोन्मुख तारे, थंडावलेले स्टार्स, वाद आणि वर्षभरातील दु:खद निरोप अशा सर्व पैलूंचा आढावा घेऊ. चला तर मग, Indian cinema year end roundup म्हणून या वर्षाची सांघिक कथा समजून घेऊया.
बॉक्स ऑफिसवर धडाकेबाज हिट्स (Bollywood hits 2025)
२०२५ मध्ये बॉलीवूडने काही प्रचंड हिट सिनेमे दिले ज्यांनी कमाईची शिखरे गाठली. वर्षाच्या उत्तरार्धात प्रदर्शित झालेल्या रणवीर सिंगच्या “धुरंधर” चित्रपटाने जगभरात सुमारे ₹१,२१५ कोटी कमावून नवा विक्रम प्रस्थापित केला. Dhurandhar हा जासूसी-अॅक्शन थ्रिलर सालातील सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला आणि त्याने शाहरुख खानच्या जुना विक्रम जवळजवळ मोडला. अवघ्या २५-३० दिवसांत धुरंधर ₹११०० कोटींच्या पुढे जाण्याच्या मार्गावर होता आणि वर्षाच्या अखेरीस तो ऐतिहासिक १००० कोटी क्लबमध्ये स्थिरावला होता. बॉक्स ऑफिसवर या धुरंधर चित्रपटाच्या कमाईने (Dhurandhar movie collection) बॉलीवूडच्या भारतीय बॉक्स ऑफिस विक्रमांना (Indian box office records 2025) गवसणी घातली आहे.
यावर्षीच्या आणखी एका अनपेक्षित ब्लॉकबस्टरची जबाबदारी यशराज फिल्म्सच्या म्युझिकल रोमँटिक ड्रामाने उचलली. कमी प्रसिद्ध कलाकार आणि मर्यादित प्रमोशन असलेल्या “Saiyaara” या सुंदर संगीतप्रधान चित्रपटाने प्रेक्षकांची मनं जिंकली. मोहित सुरी दिग्दर्शित Saiyaara जुलैमध्ये प्रदर्शित झाली आणि तिने जगभर सुमारे ₹५७० कोटींची कमाई करत सर्वात यशस्वी हिंदी म्युझिकल फिल्म ठरली (Saiyaara film success). आश्चर्याची बाब म्हणजे मोठे स्टार नसताना केवळ दमदार गाणी आणि नव्या चेहऱ्यांच्या अभिनयानं हा चित्रपट तुफान चालला. या चित्रपटातून पदार्पण करणारा आहान पांडय आणि त्याची सहकलाकार अनीत पड्डा या दोघांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली – रायझिंग स्टार्स ऑफ बॉलीवूड 2025 (Rising stars in Bollywood 2025) म्हणून त्यांची नावं लोकांच्या जिभेवर रुळली. कमी बजेटमध्ये बनलेली ही सैयाँरा प्रेमकहाणी वर्षातील सर्वोच्च कमाई करणारी भारतीय लव्ह स्टोरी बनली. संगीतप्रेमी प्रेक्षक आणि सोशल मीडियावरील रील्समुळे चित्रपटाला जबरदस्त व्हायरल मार्केटिंग मिळाले. या वर्षीच्या सर्वोत्तम म्युझिकल चित्रपटांचा (Best musical films in India 2025) विचार करता सैयाँरा नक्कीच आघाडीवर राहिला.
बॉलीवूडच्या यशस्वी चित्रपटांच्या यादीत आणखीही काही मोठी नावे होती. विकी कौशल अभिनीत देशभक्तिपर ऐतिहासिक ड्रामा “छावा” हा वर्षाच्या सुरुवातीला (१४ फेब्रुवारी) प्रदर्शित झाला आणि जगभरात तब्बल ₹८०८ कोटींचा गल्ला जमवला. छत्रपती संभाजी महाराजांच्या जीवनावर आधारित या चित्रपटाला सुरुवातीला मिश्र प्रतिक्रियांचा सामना करावा लागला तरीही प्रेक्षकांच्या उत्साहामुळे तिकीटबारीवर दमदार कमाई शक्य झाली. विशेषतः औरंगजेबच्या भूमिकेत अक्षय खन्ना यांच्या अभिनयाची खूप तारीफ झाली, ज्यामुळे चित्रपटाला प्रसार मिळाला. पुढे जाऊन अक्षय खन्नाने धुरंधरमध्येही प्रमुख खलनायकाची भूमिका साकारून आपली छाप सोडली आहे. अशी ही छावा – समीक्षकांच्या मतांपेक्षा प्रेक्षकांच्या गर्दीवर विश्वास ठेवत – वर्षातील टॉप भारतीय चित्रपटांपैकी एक ठरली. याशिवाय, वर्षाच्या पूर्वार्धात आलेला “हाऊसफुल 5” हा मल्टिस्टार कॉमेडी चित्रपटही कडव्या समीक्षणांनंतरसुद्धा जागतिक स्तरावर जवळपास ₹२८९ कोटी कमावून टॉप १० मध्ये स्थान मिळवू शकला. एकंदर, Top Indian movies 2025 ची यादी पाहता हिंदी चित्रपटच वरचढ राहिले, पण प्रादेशिक हिट सिनेमांनीही उच्च कमाईत आपली नोंद केली.
दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीनेही वर्षभरात काही विक्रमी हिट दिले. विशेष उल्लेख करायचा तर कन्नड चित्रपट “Kantara: A Legend – Chapter 1” यंदाच्या सर्वभारतीय कमाईत आघाडीवर राहिला. ऋषभ शेट्टीचा हा पौराणिक कथानकावर आधारित ऍक्शन-ड्रामा ऑक्टोबरमध्ये प्रदर्शित झाला आणि त्याने एकूण जवळपास ₹८५०-₹९०० कोटींचा प्रचंड गल्ला जमवला. कन्नड इंडस्ट्रीसाठी हा अभूतपूर्व विक्रम ठरला. राजस राज्यमंत्री निवडणुकीची पार्श्वभूमी असलेल्या या चित्रपटाने लोककथा आणि अॅक्शन यांची उत्तम सांगड घालून प्रेक्षकांची मने जिंकली. याचबरोबर, तमिळ सुपरस्टार रजनीकांतचा “कूली” हा बिग-बजेट मसाला चित्रपट सुमारे ₹५१८ कोटींची कमाई करून वर्षातील तमिळ चित्रपटांमध्ये सर्वाधिक कमाई करणारा ठरला. जरी Coolie ला संमिश्र प्रतिक्रिया मिळाल्या, तरी रजनीकांतच्या सिताराप्रभवेळ आणि प्रेक्षकांच्या कुतूहलामुळे दोन आठवडे तरी थिएटर हाऊसफुल्ल राहिले. तिकडे मल्याळम चित्रपट “Lokah: Chapter One – Chandra” हाही प्रादेशिक हिट ठरला – दिग्दर्शक दुर्गा प्रसाद निर्मित आणि कल्याणी प्रियदर्शन अभिनीत या कल्पनारम्य चित्रपटाने अंदाजे ₹३०४ कोटी कमावले. मर्यादित बजेटमध्ये तयार होऊनही दहा पट परतावा देणाऱ्या लोकः चॅप्टर वन ने सिद्ध केले की आशयदार कथानक आणि नवीन चेहऱ्यांची चमक यांचे मिश्रण प्रेक्षकांना थेटरात खेचू शकते. एकूणच, २०२५ मध्ये Top South Indian films 2025 कडे पाहिले असता कन्नड, तमिळ, मल्याळम अशा सर्वच इंडस्ट्रीमधील सिनेमे देशव्यापी यश मिळवत असल्याचे दिसून आले.
खालील तक्त्यात २०२५ मधील जगभरात सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या ५ भारतीय चित्रपटांची यादी दिली आहे (₹ मध्ये एकूण विश्वव्यापी उत्पन्न):
| क्रमांक | चित्रपट (भाषा) | विश्वव्यापी कमाई (₹) |
| 1 | धुरंधर (हिंदी) | ₹1215 कोटी |
| 2 | कांतारा: अ लिजंड – Chapter 1 (कन्नड) | ₹852.26 कोटी |
| 3 | छावा (हिंदी) | ₹808 कोटी |
| 4 | सैयाँरा (हिंदी) | ₹570 कोटी |
| 5 | कूली (तमिळ) | ₹518 कोटी |
टीप: याशिवाय वॉर 2, महावतार नरसिंह, लोकः चॅप्टर वन – चंद्रा, They Call Him OG आणि हाऊसफुल 5 यांनीही अनुक्रमे ६व्या ते १०व्या क्रमांकांवर जागा मिळवली. हिंदी, कन्नड, तमिळ, मल्याळम, तेलुगू अशा सर्वच भाषांतील चित्रपट या यादीत दिसतात, जे 2025 मध्ये बॉलीवूड आणि प्रादेशिक सिनेमाचे कल (Bollywood and regional cinema trends) कसे हातात हात घालून चालले होते, हे दर्शवते.
फ्लॉप झालेले बिग-बजेट चित्रपट आणि निराशा (Bollywood flops 2025)
यंदा जितके हिट्स गाजले तितक्याच जोमाने काही बहुचर्चित चित्रपट फ्लॉप होऊन आपटले देखील. मोठ्या स्टारकास्ट आणि प्रचंड बजेट असूनही प्रेक्षकांची पसंती मिळवण्यात अपयशी ठरलेल्या चित्रपटांची यादी पाहिली तर स्टारपॉवरही काही वेळा तोकडी पडते हे लक्षात आले. सलमान खानचा बहुप्रतिक्षित अॅक्शनपट “सिकंदर” हा त्यातील एक प्रमुख उदाहरण! ए. आर. मुरगडोस दिग्दर्शित हा सिनेमा सुपरस्टारची उपस्थिती असूनसुद्धा बॉक्स ऑफिसवर अपेक्षाभंग ठरला. जवळपास ₹२०० कोटी खर्चून बनलेल्या या चित्रपटाने जागतिक स्तरावर फक्त सुमारे ₹१८२ कोटी कमावले आणि वितरणदारांचे नुकसान झाले. टीकाकारांनी कथानकावर ताशेरे ओढले आणि सलमानचा करिष्माही प्रेक्षकांना खेचू शकला नाही. त्याचप्रमाणे टायगर श्रॉफच्या “बागी 4” चेही हाल झाले – हिट फ्रँचायझीची चौथी किस्त असूनही प्रेक्षकांनी त्याला फारसा भाव दिला नाही. ऍक्शन आणि स्टंटने भरलेल्या या सीक्वेलला फ्रँचायझी थकल्याची भावना येऊन चित्रपटाने अपेक्षेपेक्षा खूपच कमी गल्ला जमवला. शिवाय, कंगना रणौतचा राजकीय ड्रामा “Emergency” देखील प्रचंड गाजावाजा करून प्रदर्शित झाला पण अक्षरशः कोसळला. इंदिरा गांधींच्या आपत्कालीन कालखंडावर आधारित या चित्रपटाने भारतात अवघे ₹१६.५ कोटी कमावले आणि हे वर्षातील सर्वात मोठ्या फ्लॉप झालेल्या चित्रपटांपैकी एक ठरले. बॉलीवूड सेलिब्रिटी वाद (Bollywood celebrity controversies 2025) निर्माण करण्याइतपत चर्चा मिळाल्या तरी चित्रपट तिकिटबारीवर कमाल करू शकला नाही.
प्रेक्षकांनी नाकारणाऱ्या मोठ्या चित्रपटांच्या यादीत आणखीही काही नावे होती. शाहीद कपूरचा “देवा” वर्षाच्या सुरुवातीला आला पण क्लिशे अॅक्शन आणि कमकुवत पटकथेने तोही चालला नाही. तसेच तुषार जलोटा दिग्दर्शित रोमँटिक कॉमेडी “परम सुंदरी” ही दाक्षिणात्य आणि उत्तर भारतीय पात्रांचा मिलाफ दाखवणारी स्टोरी असूनही प्रेक्षकांना रिझवू शकली नाही – सिद्धार्थ मल्होत्रा आणि जान्हवी कपूरची जोडी किंवा लोकप्रिय शीर्षक गीताचा रीमिक्ससुद्धा कामी आला नाही. अनुराग कश्यपचा गँगस्टर ड्रामा “निशाणची” हा प्रयोगशील चित्रपट देखील समीक्षकांकडून काही प्रशंसा मिळवूनही बॉक्स ऑफिसवर अपयशीच ठरला. या सर्व मोठ्या बजेटच्या फ्लॉप चित्रपटांमुळे (Bollywood flops 2025) वितरक आणि निर्मात्यांचे कोटींचे नुकसान झाले. एवढेच नव्हे तर War 2 सारखे बहुप्रतिक्षित सिक्वेलदेखील तांत्रिकदृष्ट्या कमाईत अपयशी म्हणावे लागतील – हृतिक रोशन आणि ज्युनिअर एनटीआरच्या जोडीनंतरही आणि भरगच्च बजेट असतानाही War 2 चे समीकरण जुळले नाही व सुमारे ₹३६४ कोटींवर गाडी थांबली. त्यामुळे स्टारडम, फ्रँचायझीची प्रसिद्धी आणि भव्य प्रचार मोहिमा असूनही प्रेक्षक पटकथा आणि मनोरंजन मूल्य नसेल तर चित्रपट नाकारतात, हे या वर्षाने सिद्ध केले. एकीकडे बॉलीवूडचे हिट सिनेमे कमाईचे विक्रम करत होते, तर दुसरीकडे काही Legacy सुपरस्टार्सचे सिनेमे चालले नाहीत – जणू त्यांच्या स्टारपॉवरला मर्यादा येत असल्याचे संकेत मिळाले (Bollywood legacy actors losing fame).
मराठी सिनेमाची झुंज आणि काही उजळलेले कोपरे (Marathi cinema 2025 highlights)
२०२५ हे वर्ष मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी व्यावसायिकदृष्ट्या खडतर ठरले. मराठी चित्रपटांच्या तिकीटबारीचा अहवाल (Marathi movies box office report) घेतल्यास दिसते की एकूण ११० मराठी चित्रपट प्रदर्शित होऊनही संयुक्त एकूण कमाई केवळ सुमारे ₹९९.४६ कोटी इतकीच झाली. तुलनात्मकदृष्ट्या, गेल्या वर्षी (2024) हे एकूण आकडे ₹१७७ कोटींच्या घरात होते. म्हणजेच सुरुवातीपासूनच प्रेक्षकांच्या प्रतिसादात घटीचा ट्रेंड दिसला. विशेष म्हणजे, जेमतेम ९% चित्रपटांनी एकूण कमाईपैकी ७५% कमावली – उर्वरित ९१% चित्रपटांच्या वाट्याला तिकीटबारीची केवळ २५% कमाई आली. या आकडेवारीवरून मराठी सिनेमातील काही मोजक्या हिट चित्रपटांव्यतिरिक्त बरेचसे चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या अडचणीत पडल्याचे स्पष्ट होते. आशयघन कथानक, उत्कृष्ट अभिनय आणि दिग्दर्शन असूनही मराठी चित्रपट मोठ्या प्रमाणात प्रेक्षकांना थिएटरपर्यंत आणू शकले नाहीत, याचे सामाजिक आणि व्यावसायिक कारणही अभ्यासावे लागेल – मराठी सिनेमा 2025 मध्ये संघर्ष का करत राहिला? (Why Marathi movies struggled in 2025) याची कारणमीमांसा करताना मर्यादित प्रसिद्धी, मल्टिप्लेक्समध्ये मराठी चित्रपटांना कमी शोज् मिळणे, युवा प्रेक्षकांचे हिंदी/दक्षिणी सिनेकडे वाढते आकर्षण अशी काही करणे समोर आली.
तथापि, अशा आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवरही काही मराठी सिनेमे प्रकाशझोतात राहिले. वर्षातील सर्वाधिक कमाई करणारा मराठी सिनेमा ठरला तो म्हणजे सुभोध खानोलकर दिग्दर्शित “डॅशावतार”. पारंपरिक दशावतार लोककलेची पार्श्वभूमी असलेल्या या थ्रिलर चित्रपटाने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक रंगभूमीचा वेगळा विषय हाताळला. ज्येष्ठ अभिनेते दिलीप प्रभावळकर यांच्या दमदार कामगिरीमुळे गाजलेल्या डॅशावतार ने एकूण ₹२८.४७ कोटींची कमाई करत मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी वर्षाचा सर्वोच्च गल्ला जमवला. इतकेच नव्हे तर, हा चित्रपट मराठी सिनेमाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आणखी एक मजल गाठताना दिसला – डॅशावतार ला भारतातर्फे ऑस्करची अधिकृत प्रवेशिका म्हणून पाठवण्यात आले, अशीही बातमी आहे, ज्यामुळे मराठी सिनेमा सामाजिक आशयाबरोबरच आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेतही उतरण्याची क्षमता दाखवतो आहे (Marathi cinema social message movies).
मराठी सिनेमासाठी सर्वात चिंतेची बाब होती ती म्हणजे आर्थिक गणित जुळत नसतानाही निर्माते दर्जेदार विषय हाताळत राहिले. यंदा अनेक छोटे-मोठे चित्रपट प्रदर्शित झाले, ज्यात “फुस्सक्लास दबडे”, “झापूक झुपूक”, “संगीत मनापमान”, “आरपार” यांसारख्या नावीन्यपूर्ण शीर्षकांचे समावेश होता. पण बहुतेक चित्रपटांची कमाई काही लाखांपासून १-२ कोटींच्या घरातच राहिली. फक्त शीर्ष ५-६ मराठी चित्रपटच ५ कोटींच्या पुढे जाऊ शकले. ही मराठी चित्रपटसृष्टीच्या व्यावसायिक आव्हानांची झलक होती. तरीही अशा स्थितीतही राज्य सरकार आणि स्थानिक संस्था मराठी सिनेमाच्या प्रसारासाठी पावले उचलत आहेत. नवीन चित्रनगरी (फिल्म सिटी) निर्माण, तिकीटदर सवलत, मल्टिप्लेक्स कोट्यात वाढ अशा उपाययोजना सूचवल्या जात आहेत, ज्यामुळे पुढील वर्षी किंवा भविष्यकाळात मराठी फिल्म इंडस्ट्रीची कामगिरी (Marathi cinema 2025 performance) उंचावेल, अशी आशा आहे. रसिक मराठी प्रेक्षकांनीही दर्जेदार स्थानिक सिनेमाला पाठिंबा दिला तर यात नक्कीच सुधारणा होऊ शकेल. थोडक्यात, २०२५ मध्ये मराठी सिनेमा आशयाच्या बाबतीत सशक्त होता, पण त्याला बॉक्स ऑफिसवर संघर्ष करावा लागला – ही मराठी सिनेमाची झुंज पुढील काळासाठी एक धडा आणि प्रेरणा दोन्ही देऊन गेली.
दक्षिणात्य चित्रपटसृष्टीचे ट्रेंड्स आणि यश (South Indian cinema trends 2025)
दक्षिण भारतातील चित्रपटसृष्टींसाठी 2025 हे साल काही बाबतींत विक्रमी तर काही बाबतींत धक्कादायक भरलं. तमिळ चित्रपटसृष्टीने तर इतिहास रचला – एकूण २८५ तमिळ चित्रपट रिलीज झाले, जे मागील वर्षापेक्षा ४४ अधिक होते. इतक्या चित्रपटांची गर्दी आजवर कधीच पाहिली नव्हती; खरं तर हा तमिळ इंडस्ट्रीच्या इतिहासातील सर्वाधिक व्यस्त रिलीज कॅलेंडर ठरला. मात्र संख्या वाढल्याने गुणवत्ता आणि कमाई हमखास वाढलीच असे नाही. प्रचंड प्रसिद्धी पावलेले अनेक प्रोजेक्ट कोसळले, तर शांतपणे आलेले छोटे चित्रपट तिकीटबारीवर चालून गेले – एकंदर कंटेंटचा विजय आणि हायपचा पराभव असा कल पाहायला मिळाला. वर्षभर गाजलेले हाय-प्रोफाइल मोठे तारे आणि दिग्दर्शक यांचे काही प्रोजेक्ट अपेक्षांना फारसे उतरले नाहीत. उदाहरणार्थ, कमल हसन आणि मणिरत्नम यांच्या बहुचर्चित पुनर्मिळणीचा प्रोजेक्ट “Thug Life” असो वा रजनीकांत आणि प्रसिद्ध दिग्दर्शक लोकेशक कनगराज यांचा “Coolie”, समीक्षकांनी आणि प्रेक्षकांनी मिश्र प्रतिसाद देऊन अशा बिग-बॅनर फिल्म्सना केवळ मध्यम यश दिले. अर्थात Coolie ने रजनीकांतच्या स्टारडमच्या जोरावर पहिल्या दोन आठवडे जोरदार कमाई केली आणि अखेरीस तमिळमध्ये वर्षातील सर्वाधिक ₹५१८ कोटी कमावणारा सिनेमा ठरला, पण तरीही या चित्रपटाने वाटलेल्या अपेक्षांची पूर्तता झाली नसल्याची भावना उद्योगात होती.
या उलट, नावीन्यपूर्ण कथानक आणि दमदार पटकथेसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या काही लहान तमिळ चित्रपटांनी आश्चर्यकारकपणे मोठी कमाई केली. “Dragon” सारखा कॉलेज-अॅडव्हेंचर रॉमकॉम कोणाच्याही अपेक्षेशिवाय सुपरहिट ठरला आणि वर्षातील सर्वाधिक चर्चिला गेलेला तमिळ ब्लॉकबस्टर बनला. या चित्रपटाने प्रेक्षकांच्या तोंडी शब्दाच्या जोरावर थिएटरची शो टिकवून ठेवली. तसंच, “Sirai” आणि “Avatar: Fire and Ash” सारख्या वर्षाच्या शेवटाला आलेल्या आशयघन चित्रपटांनीही तिकीटबारीवर चांगली कमाई केली आणि उत्तम जुने-विचारांचे चित्रपट चालतात हे सिद्ध केले.
तेलुगू चित्रपटसृष्टी (Tollywood) मात्र या वर्षी इतरांच्या तुलनेत मागे पडली. मागील काही वर्षांत पॅन-इंडिया यश मिळवत हिंदुस्थानी बॉक्स ऑफिस गाजवणाऱ्या तेलुगू इंडस्ट्रीला 2025 मध्ये तुलनेने शांत वर्ष पाहावे लागले. उत्तर आणि दक्षिण सर्व इंडस्ट्रींचा एकत्रित विचार केला असता, तेलुगू चित्रपटांचा एकूण व्यावसाय कमी होता आणि प्रमुख १० कमाईच्या सिनेमांत फक्त एकाच तेलुगू चित्रपटाला स्थान मिळाले. पवन कल्याणचा “They Call Him OG” हा भरपूर अपेक्षांचा सिनेमा सुरुवातीला रिकॉर्डब्रेक ओपनिंग करून (पहिल्याच दिवशी ₹१५५ कोटी जगभर) चर्चेत आला, मात्र त्यानंतर कमाई प्रचंड घसरली. जवळपास ₹२०० कोटींहून अधिक बजेट असलेल्या या चित्रपटाने अखेरीस ₹२९५ कोटींच्या आसपास विश्वव्यापी कमाई केली आणि चित्रपट वितरकांना फारसा फायदा करून दिला नाही.
मल्याळम चित्रपटांनीदेखील आपली गुणवत्ता सिद्ध करत कमाई केली. लोकः चॅप्टर वन – चंद्रा ने यशस्वी ठरून आपले नाव टॉप १० भारतीय कमाईत नोंदवलेच, सोबतच मोहनलाल आणि मामुट्टी यांसारख्या दिग्गजांच्या चित्रपटांनीही (जसे L2: Empuraan ज्याने सु. ₹२७० कोटी कमावले) चांगला बिजनेस केला. प्रायोगिक विषय हाताळत मनोरंजन देणारा आणि तगडी स्टारकास्ट नसतानाही ग्लोबल कमाई करणारा मल्याळम सिनेमा हा ट्रेंड यंदाही दिसला. दिग्दर्शक दुलकर सलमान निर्मित (आणि अभिनेतेही) लोकः सारखा चित्रपट याचीच प्रचीती देतो. विशेष उल्लेख करावा लागेल तो एका गुजराती चित्रपटाचा – “लालो कृष्ण सदा सहायते” नावाचा धार्मिक-पौराणिक धाग्याचा सिनेमा अवघ्या ₹५० लाख बजेटमध्ये बनला आणि तब्बल ₹११० कोटींहून अधिक ग्रॉस कमावला, असा अहवाल ग्रेटआंध्रने दिला. या अविश्वसनीय २४०००% ROI ने तो राष्ट्रीय पातळीवर 2025 मधील सर्वाधिक नफा कमावणारा चित्रपट ठरला. हा किस्सा दाखवतो की प्रादेशिक भाषांतील लहान चित्रपटदेखील गुणवत्तेच्या बळावर देशव्यापी यश मिळवू शकतात.
एकूण पाहता, 2025 मध्ये भारतीय चित्रपटसृष्टीत दक्षिणेकडील सिनेमांनी जोरदार कामगिरी केली. कंटेंट वर्ड-ऑफ-माउथने चालतो हे तामिळ-कन्नड अनुभवातून स्पष्ट झाले, तर स्टार व्हॅल्यू असूनही फॉर्म्युलावर घासून घेतले तर चित्रपट कोसळतात हे तेलुगू अनुभवातून अधोरेखित झाले (Indian film industry growth and challenges). हे वर्ष पूर्णपणे “कंटेंट इज किंग” या उक्तीला सिद्ध करणारे ठरले.
चमकणारे नवे तारे आणि उदयोन्मुख कलाकार (Rising actors 2025)
२०२५मध्ये अनेक नवीन कलाकार आणि टेक्नीशियन यांनी आपली छाप सोडली, ज्यांना आपण या वर्षाचे उदयोन्मुख तारे (Rising stars in Bollywood 2025) असे संबोधू शकतो. बॉलीवूडमध्ये विशेषत:, यशराजच्या सैयाँरा चित्रपटाने दोन ताजे चेहरे दिले – चंकी पांडेय यांचा भाचा आहान पांडये आणि मॉडेल-अभिनेत्री अनीत पड्ढा. या दोघांनी आपल्या सायींरा चित्रपटाद्वारे प्रेक्षक व समीक्षकांची दाद मिळवली. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे मोठ्या स्टारकिडच्या पदार्पणासाठी जेवढा गाजावाजा होतो तेवढा या दोघांचा झाला नव्हता, परंतु त्यांच्या नैसर्गिक अभिनयामुळे आणि सालयारच्या यशामुळे नवीन बॉलीवूड अभिनेते 2025 मध्ये (New Bollywood actors 2025) हे दोघे चर्चेचा विषय बनले. विशेषतः, आहान पांडये याच्या रोमँटिक अदाकारीत त्याच्या आजोबांच्या (चंकी पांडेय) मिश्किलीचा अंश दिसला तर अनीत पड्ढा हिने नवोदित असूनही मॅच्युअर परफॉर्मन्स दिला. पुढील काळात या दोघांना मोठी बॅनर चित्रपटांच्या ऑफर्स मिळत असल्याच्या बातम्या आहेत, ज्यावरून हे रायझिंग स्टार्स दीर्घ पल्ल्यासाठी आलेत हे दिसते.
मराठीतदेखील काही ताज्या चेहऱ्यांनी आपली छाप पाडली. शिवाली परब हिचे नाव इथे आवर्जून घ्यावे लागेल. मंगला चित्रपटातून तिने दाखवून दिले की सिनेमा फक्त ग्लॅमर नाही तर दर्जेदार अभिनयही तितकाच महत्त्वाचा आहे. एका ऍसिड हल्ल्यातून वाचलेल्या नायिकेची भावनिक कहाणी तिने अत्यंत संयतपणे साकारली. पुढे जाऊन तिला या भूमिकेसाठी अनेक पुरस्कार मिळतील अशी चर्चा आहे. त्याचप्रमाणे, डॅशावतार चित्रपटातून झळकलेले तरुण अभिनेते सिद्धार्थ मेनन आणि अभिनय बेर्डे यांनीही आपापल्या भूमिका परिणामकारकरित्या साकारून मराठी चित्रपटसृष्टीला नवा आत्मविश्वास मिळवून दिला. सामाजिक विषय हाताळणाऱ्या काही चित्रपटांतूनही काही नवीन चेहेरे पुढे आले आहेत – जसे एका नव्या मराठी चित्रपटात लघुपटातून आलेली अभिनेत्री एखादी ठाशीव भूमिका साकारताना दिसली. अर्थात या नावांची चर्चा प्रामुख्याने समीक्षक वर्तुळात अधिक होती, व्यापक लोकप्रियतेसाठी त्यांना आणखी संधी आणि प्रेक्षकांचा पाठिंबा पुढील काळात मिळण्याची शक्यता आहे.
बॉलीवूडच्या नव्या ताऱ्यांमध्ये (Bollywood stars 2025) देखील काही तरुण कलाकारांनी निरनिराळ्या भूमिकांतून चमक दाखवली. छावा चित्रपटातील युवा कलाकारांनी (उदा. कोणीतरी संभाजीची भूमिका साकारणारा तरुण अभिनेता) आपली उपस्थिती नोंदवली. वार 2 मध्ये झळकलेला दक्षिणी अभिनेता ज्युनिअर एनटीआर हा हिंदी प्रेक्षकांसाठी नवा चेहरा असला तरी त्याने स्वतःची जबरदस्त चाहतावर्ग तयार केला. शिवाय, ओटीटी आणि वेबसीरिजमधून आलेले काही कलाकार 2025 मध्ये मुख्यधारेच्या मोठ्या चित्रपटांत दिसू लागले, ज्यामुळे हिंदी चित्रपटांचे कलाकारवर्ग अधिक वैविध्यपूर्ण झाले.
ज्येष्ठ सिताऱ्यांची प्रतिष्ठा कमी झाली? (Legacy actors losing momentum)
जसे काही नव्या कलाकारांनी स्टारडमची पहिली पायरी चढली, तसेच काही जुन्या सुपरस्टार्सना या वर्षी बॉक्स ऑफिसवर हिरमसून जावे लागले. बॉलीवूडमध्ये विशेषतः काही लेगेसी स्टार्सचे सिनेमे अपेक्षेनुसार चालले नाहीत. सलमान, शाहरुख, आमिर, अक्षय कुमार यांच्या पिढीतल्या मंडळींपैकी काहींचे सिनेमे जोरदार चालले (उदा. शाहरुख खानचे जवान आणि डुंकी हे 2023 मध्येच सुपरहिट होते, 2025 मध्ये त्याचे चित्रपट नव्हते), तर काहींचे सपाटून आपटले. सलमान खानच्या सिकंदर फ्लॉप गेल्याने त्यांच्या स्टारपॉवरवरही प्रश्नचिन्ह येऊ लागले आहे – प्रेक्षक केवळ नावावर चित्रपट हिट करत नाहीत याचा हा पुरावा ठरला. अक्षय कुमारचा वर्षातील हाऊसफुल्ल 5 जरी मोकळा श्वास घेऊ शकला तरी त्याचा आणखी एक गंभीर विषयावरील सिनेमा कमाल दाखवू शकला नाही. परिणामी, बॉलीवूडचे हे जुने सुपरस्टार्स थकलेत की काय? अशी चर्चा सुरू झाली. अर्थात येत्या काळात हेच कलाकार दमदार प्रोजेक्टसह पुनरागमन करू शकतात, त्यामुळे त्यांना पूर्णतः लिहून काढणे योग्य ठरणार नाही. पण कंटेंट इज किंग असलेल्या या नव्या युगात केवळ नाव आणि शोहरत वर चालत नाही हे त्यांनीही ओळखले असेल.
एकूण पाहता, 2025 मध्ये बॉलीवूड आणि दाक्षिणात्य सिनेमातील अनेक दिग्गजांची जादू क्षीण झाली (Bollywood legacy actors losing fame) असे चित्र होते. अर्थात शाहरुख खान यांनी २०२३ साली पठाण व जवान द्वारे अब्जोपती कमाई करून दिलेलं धक्कातंत्र पाहता, योग्य स्क्रिप्ट असेल तर हेच दिग्गज पुन्हा डोमिनेट करू शकतात. पण प्रेक्षकांच्या बदलत्या आवडी-निवडीमुळे आता नावापुरता स्टारडम पुरेसा राहिलेला नाही, हे या वर्षाने दर्शवले. वयोमानानुसारही प्रेक्षक नव्या चेहऱ्यांकडे आकर्षित होत आहेत. त्यामुळे ज्येष्ठ कलाकारांनीही पटकथा आणि भूमिकांच्या बाबतीत अधिक चोखंदळ होणे गरजेचे झाले आहे. बॉलीवूडचे काही जुने शिलेदार आपली गाडी रुळावर आणण्यात कमी पडले तर काही नव्या दमाच्या मंडळींनी संधीचे सोने केले – ही ट्रेंडलाइन या वर्षाच्या सिनेमाबाबत नक्की नोंदवावी लागेल.
दु:खद निरोप: वर्षातील श्रद्धांजली (Indian film industry deaths and tributes)
२०२५ वर्षाने बॉलिवूडसह भारतीय चित्रपटसृष्टीला काही अमूल्य रत्ने हिरावून नेली. अनेक दिग्गज कलाकार आपल्या आठवणी सोडून कायमचे निरोप घेऊन गेले. बॉलीवूडचे ‘ही-मॅन’ म्हणून ओळखले जाणारे ज्येष्ठ अभिनेते धर्मेंद्र यांचे २४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी वयाच्या ८९व्या वर्षी निधन झाले. सहा दशके ज्यांनी आपल्या अभिनयाने आणि व्यक्तिमत्त्वाने प्रेक्षकांना मोहित केले त्या धर्मेंद्र यांच्या जाण्याने संपूर्ण सिनेसृष्टी शोकमग्न झाली. त्यांच्या पार्थिवाला अनेक नामवंतांनी श्रद्धांजली अर्पण केली. त्यांच्याच पिढीतले आणखी एक महान अभिनेते, भारत कुमार म्हणून आदराने संबोधले जाणारे मनोज कुमार यांचेही यंदा ४ एप्रिल २०२५ रोजी निधन झाले, ते ८७ वर्षांचे होते. देशभक्तीपर चित्रपटांचे साक्षात प्रतीक असलेल्या मनोज कुमार यांच्या जाण्याने हिंदी सिनेमाने एक सुवर्णकालीन नायक गमावला. या दोन्ही दिग्गजांना केंद्र सरकार, राज्य सरकार तसेच इंडस्ट्रीतील सहकाऱ्यांनी स्मरण करून आदरांजली (Manoj Kumar tribute 2025) वाहिली – अनेकांना शोलेतील वीरूची अठ्ठहास्य स्मरलं तर अनेकांनी पूरब और पश्चिम मधील भारतची प्रतिमा डोळ्यांसमोर ठेवली.
हसवत ठेवणारे ज्येष्ठ विनोदी अभिनेते गोवर्धन “असरानी” यांचा २० ऑक्टोबर २०२५ रोजी ८४ व्या वर्षी दीर्घ आजाराने मृत्यू झाला. शोलेमधील त्यांच्या जेलरच्या भूमिकेपासून आने वाला पल सारख्या अनेक चित्रपटांत त्यांनी केलेल्या खट्याळ व्यक्तिरेखा प्रेक्षकांच्या मनात अजरामर राहतील. सतीश शाह, ज्यांना आपल्यापैकी बहुतेक जण साराभाई vs साराभाई मालिकेतील इंद्रावदन किंवा ये जो है जिंदगीमधील विनोदी भूमिकांसाठी ओळखतात, यांचेही २५ ऑक्टोबर २०२५ रोजी हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले (वय ७४). टेलिव्हिजनपासून सिनेमापर्यंत आपल्या खुमासदार अभिनयाने प्रेक्षकांना खळखळवणाऱ्या सतीश शाह यांच्या अकाली जाण्याने सर्वत्र हळहळ व्यक्त करण्यात आली.
ईशान्य भारतातील संगीत क्षेत्रातून एक दुर्दैवी बातमी आली – प्रसिद्ध आसामी गायक झुबिन गर्ग यांचे सप्टेंबर २०२५ मध्ये सिंगापूरमध्ये एका दुर्दैवी अपघातात निधन झाले, ते अवघे ५२ वर्षांचे होते. या अली या गाजलेल्या हिंदी गीतामुळे संपूर्ण देशाला परिचित असलेल्या झुबिन गर्ग यांनी आपल्या मातृभाषेत आणि इतर भाषांत सुद्धा अनेक सुंदर गाणी दिली होती. सिंगापूरमध्ये स्कूबा डायव्हिंगदरम्यान घडलेल्या या दुर्घटनेने सर्वांना स्तंभित केले. त्यांच्या जाण्याने आसामसह संपूर्ण संगीतविश्व शोकसागरात बुडाले – अगदी राजकारणी, सेलिब्रिटींपासून रसिक श्रोते सर्वांनी सोशल मीडियावर त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली दिली.
२०२५ साल भारतीय चित्रपटसृष्टीसाठी वास्तवात एखाद्या चित्रपटापेक्षाही अधिक नाट्यपूर्ण ठरले. ब्लॉकबस्टर चित्रपटांनी विक्रमी कमाई केली, तर काही बहुप्रतिक्षित सिनेमांनी अपेक्षाभंग केला – हिट-फ्लॉपचाहाप्रवास इथल्या प्रेक्षकांच्या बदलत्या पसंदीची चुणूक दाखवून गेला. Indian Cinema in 2025 ने प्रेक्षकांना उत्कृष्ट मनोरंजन दिले, तसेच चित्रपट व्यवसायातील नवे ट्रेंड स्थापित केले. मराठी सिनेमाच्या संघर्षातून स्थानिक चित्रपटांना अधिक पाठबळ देण्याची गरज पुढे आली, तर दक्षिणात्य यशोगाथांनी कंटेंटचे महत्त्व अधोरेखित केले. अनेक Top Indian films नवीन विक्रमांसहित आठवणीत राहतील, आणि अनेक उभरते कलाकार भविष्यातील सुपरस्टार होण्याच्या दिशेने वाटचाल करताना दिसत आहेत. वाद-विवाद आणि चर्चांनी बॉलीवूडचा जगमगाट सतत टिकवून ठेवला. वर्षअखेर मात्र सर्वांना भावनिक करणारे दु:खद प्रसंगही आले, ज्यांनी इंडस्ट्रीतील एकतेचे दर्शन घडवले. हे वर्ष संपताना भारतीय चित्रपटसृष्टीने (Bollywood year review) एक धडा नक्की शिकला – चांगला आशय, नवा प्रयोग आणि प्रेक्षकांचा आदर हेच येणाऱ्या काळात यशाचे गमक असेल. आता २०२६ कडे सर्व जण उत्सुकतेने पाहत आहेत, नव्या आशा, नव्या कथा आणि नव्या ताऱ्यांसह! जगातील सर्वात मोठी चित्रपटसृष्टी म्हणून भारतीय चित्रपटसृष्टीची वाढ आणि आव्हाने (Indian film industry growth and challenges) दोन्ही मोठे आहेत – २०२५ च्या अनुभवांच्या जोरावर ती आगामी काळात अधिक बळकटपणे उभारी घेईल, अशी अपेक्षा करूया.
