मुरबाड परिसरातील आदिवासी समाजाची कला, रानभाज्या आणि पारंपरिक ज्ञानव्यवस्थेचा उत्सव साजरा करणाऱ्या ‘हिरव्या देवाची यात्रा 2026’ मध्ये यंदा ‘पाककला संवाद’ या अनोख्या उपक्रमाची सुरुवात करण्यात आली आहे. ‘पाककला संवाद’चे नियोजन ‘स्थापत्य संवाद’द्वारे करण्यात आले होते, ही संस्था संदेश आवडण यांच्यामार्फत चालवली जाते. तसेच, इंटॅक (INTACH) ठाणे चॅप्टर, श्रमिक मुक्ती संघटना, वन निकेतन आणि अश्वमेध प्रतिष्ठान यांच्या संयुक्त विद्यमाने हिरव्या देवाच्या यात्रा हा उपक्रम राबवला गेला.
या उपक्रमांतर्गत ठाण्याच्या ज्यू ईव्ह्ज क्लबच्या सदस्या श्रीमती मेरी डेव्हिड चोर्डेकर यांनी महाराष्ट्रातील बेने इस्राएल (शनिवार तेली) ज्यू समाजाचा पारंपरिक पदार्थ ‘कडवे वाल’ उत्साहाने सादर केला. विविध समुदायांच्या खाद्यपरंपरा, इतिहास आणि अन्नातील ज्ञानपरंपरा यांच्यात अर्थपूर्ण संवाद घडवून आणणे हा या उपक्रमाचा मुख्य हेतू आहे.
दोन हजार वर्षांचा इतिहास आणि भावनिक नाते
आदिवासी संस्कृतीच्या यात्रेत ज्यू समाजाचा पदार्थ सादर करण्यामागे एक जाणीवपूर्वक वैचारिक भूमिका होती:
- सामुदायिक स्मृती: कोकण किनारपट्टीवर सुमारे 2,000 वर्षांपासून राहणाऱ्या ज्यू समाजासाठी ‘कडवे वाल’ हा केवळ एक पदार्थ नसून त्यांच्या अस्तित्वाचा इतिहास आहे. मौखिक परंपरेनुसार, त्यांच्या पूर्वजांचे जहाज बुडाल्यानंतर ते अलिबागजवळील नवगाव किनाऱ्यावर पोहोचले आणि जगण्यासाठी त्यांनी सर्वप्रथम कडवे वाल खाल्ले होते.
- निसर्गाशी नाते: आदिवासी आणि ज्यू या दोन्ही भिन्न समुदायांना त्यांच्या जगण्याची धडपड, सामुदायिक स्मृती आणि निसर्गाशी असलेले नाते या समान धाग्यांवर एकत्र आणण्याचा हा यशस्वी प्रयत्न ठरला.
कडवे वालचे तीन प्रकार; आदिवासी महिलांकडून कौतुक
श्रीमती मेरी चोर्डेकर यांनी या कार्यक्रमासाठी कडवे वालचे तीन पारंपरिक प्रकार अतिशय प्रेमाने तयार केले होते. यात लाल मसाल्यातील, हिरव्या मसाल्यातील आणि नारळाच्या दुधात बनवलेला रस्सा अशा तीन चवींचा समावेश होता.
यात्रेतील 100 हून अधिक सहभागींनी या पारंपरिक मेजवानीचा आस्वाद घेतला. विशेष म्हणजे, स्वतः विविध रानभाज्या घेऊन आलेल्या आदिवासी महिलांनीही या पदार्थाची चव चाखून त्याचे मनापासून कौतुक केले. अन्नाच्या माध्यमातून दोन वेगवेगळ्या संस्कृतींमध्ये हा अनोखा संवाद घडल्याने उपक्रमाचा मूळ उद्देश सार्थकी लागला.
आयोजक आणि सहकाऱ्यांचे मानले आभार
हा अमूल्य खाद्यठेवा लोकांसमोर आणण्यासाठी लिओ डॅनियल्स यांनी महत्त्वाची मध्यस्थी केली. तसेच हा पहिला यशस्वी कार्यक्रम साकारण्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध करून दिल्याबद्दल ‘इंटॅक’ ठाणे चॅप्टरचे संयोजक अविनाश हराड, सहसंयोजक अॅड. दिव्या ठाकूर आणि संपूर्ण कार्यक्रमात मोलाचे सहकार्य करणारे वैभव लोकूर यांचे आयोजकांनी विशेष आभार मानले आहेत.
