Mumbai Coastal Road : राजधानी मुंबईच्या दळणवळण क्षेत्रात क्रांती घडवून आणणाऱ्या सागरी किनारा मार्गाच्या (Coastal Road) प्रकल्पात आता एका संगीतमय अध्यायाची भर पडली आहे. कोस्टल रोडवर उभारण्यात आलेल्या देशातील पहिल्या ‘म्युझिकल रोड’ (Musical Road) या अभिनव प्रकल्पाचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते आज दिमाखात लोकार्पण करण्यात आले. या प्रकल्पामुळे आता मुंबईकरांचा समुद्रकिनाऱ्यालगतचा प्रवास केवळ वेगवानच नव्हे, तर अतिशय आनंददायी आणि मनोरंजक ठरणार आहे.
काय आहे हा म्युझिकल रोड?
तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत प्रगत असलेला हा रस्ता एका विशिष्ट पद्धतीने तयार करण्यात आला आहे. जेव्हा एखादे वाहन या रस्त्यावरून ठराविक गतीने धावते, तेव्हा टायर्स आणि रस्त्याच्या पृष्ठभागावर असलेल्या पट्ट्यांच्या घर्षणामुळे एक सुरेल धून किंवा संगीत निर्माण होते. प्रवाशांना रस्ते सुरक्षेचे नियम पाळण्यास प्रवृत्त करणे आणि प्रवासाचा थकवा दूर करणे, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. अशा प्रकारचा प्रयोग भारतात पहिल्यांदाच मुंबईत राबवण्यात आला असून, जागतिक स्तरावर मोजक्याच देशांमध्ये अशी सुविधा उपलब्ध आहे. या वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकल्पाचे उद्घाटन करताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मुंबईच्या पायाभूत सुविधांमधील या आधुनिक बदलाचे कौतुक केले.
प्रवाशांसाठी नवीन आकर्षण कोस्टल रोडवरून प्रवास करणाऱ्या वाहनधारकांसाठी हे आता एक मोठे आकर्षण ठरणार आहे. विशेषतः लांब पल्ल्याच्या प्रवासात चालकाचे लक्ष विचलित होऊ नये आणि त्यांना सतर्क ठेवण्यासाठी संगीताची ही साथ उपयुक्त ठरेल. या रस्त्यामुळे मुंबईच्या सौंदर्यात आणि आधुनिकतेत आणखी एक भर पडली असून, आगामी काळात हा म्युझिकल रोड पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्रबिंदू ठरण्याची शक्यता आहे.
कोस्टल रोडवर घुमणार ‘जय हो’चा स्वर; मुंबईच्या ‘मेलडी रोड’वर नरिमन पॉईंट ते वरळी प्रवासात अनुभवा संगीताची जादू
मुंबईच्या महत्त्वाकांक्षी सागरी किनारा मार्गावर (Coastal Road) सुरू करण्यात आलेल्या ‘म्युझिकल रोड’ प्रकल्पाबाबतची सर्वात मोठी उत्सुकता आता संपली आहे. या संगीतमय मार्गावरून जाताना प्रवाशांना नेमके कोणते संगीत ऐकू येणार, याचे गुपित उघड झाले आहे. ऑस्कर विजेता चित्रपट ‘स्लमडॉग मिलेनियर’ मधील जगप्रसिद्ध ‘जय हो’ या गीताची धून या रस्त्यावर वाहने धावताना ऐकू येणार आहे. मुंबई महानगरपालिकेचा हा अभिनव उपक्रम माजी खासदार राहुल शेवाळे यांच्या कल्पनेतून साकार झाला आहे.
कुठे अनुभवता येईल ही स्वरधून?
मुंबई महानगरपालिकेने या ‘मेलडी रोड’चे विशेष पट्टे कोस्टल रोडच्या एका विशिष्ट टप्प्यावर बसवले आहेत. नरिमन पॉईंटच्या दिशेने वरळीकडे जाणाऱ्या उत्तरेकडील मार्गावर हा संगीतमय अनुभव प्रवाशांना घेता येईल. सागरी बोगद्यातून (Tunnel) बाहेर पडल्यानंतर साधारणपणे ५०० मीटर लांबीच्या पट्ट्यांवर हे तंत्रज्ञान बसवण्यात आले आहे. त्यामुळे बोगद्यातील शांत प्रवास संपवून बाहेर येताच प्रवाशांचे स्वागत ‘जय हो’च्या स्फूर्तीदायी सुरावलींनी होणार आहे.
नियोजनाचा आवाका आणि व्याप्ती –
सध्या हा म्युझिकल किंवा मेलडी रोडचा प्रयोग प्रायोगिक तत्त्वावर ५०० मीटरच्या मर्यादित अंतरापर्यंत राबवण्यात आला आहे. या अंतरामध्ये रस्त्याच्या पृष्ठभागावर विशिष्ट प्रकारचे ‘ग्रुव्ह्ज’ किंवा पट्टे तयार करण्यात आले आहेत, ज्यांना शास्त्रीय भाषेत ‘मेलडी पट्ट्या’ म्हटले जाते. जेव्हा वाहने या पट्ट्यांवरून वेग धारण करून पुढे जातात, तेव्हा टायर्सच्या घर्षणानुसार संगीताचे चढ-उतार निर्माण होतात. मुंबई महानगरपालिकेने या प्रकल्पासाठी अत्याधुनिक अभियांत्रिकीचा वापर केला असून, यामुळे कोस्टल रोडच्या आकर्षणात मोठी भर पडली आहे.
वेग आणि संगीताचा सुरेल संगम; मुंबईच्या ‘म्युझिकल रोड’ची तांत्रिक वैशिष्ट्ये आणि जागतिक वारसा
मुंबईच्या कोस्टल रोडवर साकारलेला देशातील पहिला ‘म्युझिकल रोड’ केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून, ते प्रगत अभियांत्रिकीचे एक उत्तम उदाहरण आहे. या रस्त्यावरून प्रवास करताना प्रवाशांना संगीताचा अनुभव नेमका कसा येईल आणि या संकल्पनेचा उगम कोठे झाला, याची रंजक माहिती आता समोर आली आहे. मुंबई महानगरपालिकेने या प्रकल्पाची अंमलबजावणी करताना आंतरराष्ट्रीय मानकांचा अवलंब केला आहे.
विशिष्ट वेग आणि संगीताची निर्मिती-
या म्युझिकल रोडचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, हे संगीत ऐकण्यासाठी वाहनाचा वेग नियंत्रित असणे आवश्यक आहे. जेव्हा एखादे वाहन ताशी ७० ते ८० किलोमीटर या ठराविक वेगाने या विशेष पट्ट्यांवरून धावते, तेव्हा टायर्स आणि रस्त्याच्या पृष्ठभागावरील घर्षणामुळे ध्वनीलहरी निर्माण होतात. या लहरींतूनच एक सुरेल धून प्रवाशांना ऐकू येते. जर वाहनाचा वेग या मर्यादेपेक्षा कमी किंवा जास्त असेल, तर संगीताचा सूर बदलू शकतो, ज्यामुळे चालकांना नकळतपणे आपला वेग मर्यादित राखण्यास प्रोत्साहन मिळते.
वाहनचालकांसाठी पूर्वसूचना आणि नियोजन-
हा संगीतमय प्रवास सुरू होण्यापूर्वी वाहनचालकांना त्याची कल्पना यावी, यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने चोख व्यवस्था केली आहे. म्युझिकल रोडच्या सुरुवातीच्या ५०० मीटर, १०० मीटर आणि ६० मीटर आधी स्पष्ट शब्दांतील सूचना फलक लावण्यात आले आहेत. या फलकांमुळे चालकांना आपला वेग नियंत्रित करण्यास आणि पुढील आगळ्यावेगळ्या अनुभवासाठी सज्ज होण्यास मदत होणार आहे. सुरक्षिततेच्या दृष्टीने हे नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.
मुंबईच्या दळणवळणात कोस्टल रोडची क्रांती; प्रवासाचा ७० टक्के वेळ वाचणार, १४ हजार कोटींचा प्रकल्प पूर्णत्वास
वरळी ते मरीन ड्राईव्ह या दक्षिण मुंबईतील दोन महत्त्वाच्या केंद्रांना जोडणारा हा मार्ग आधुनिक अभियांत्रिकीचा एक उत्कृष्ट नमुना मानला जात आहे. या प्रकल्पामुळे मुंबईतील प्रवासाचे चित्र पूर्णपणे बदलले असून, सर्वसामान्यांचा वेळ आणि इंधन या दोन्हीची मोठी बचत होत आहे.
प्रकल्पाची व्याप्ती आणि तांत्रिक वैशिष्ट्ये-
दक्षिण मुंबईतील वाहतुकीचा वेग वाढवण्यासाठी हा मार्ग १०.८ किलोमीटर लांबीचा बनवण्यात आला आहे. या मार्गाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हा संपूर्ण मार्ग १० पदरी (10-lane) आहे, ज्यामुळे एकाच वेळी मोठ्या संख्येने वाहने कोणत्याही अडथळ्याविना धावू शकतात. मरीन ड्राईव्ह ते वरळी हे अंतर पार करण्यासाठी पूर्वी मुंबईकरांना तासनतास वाहतूक कोंडीचा सामना करावा लागत असे. मात्र, या भव्य प्रकल्पामुळे आता प्रवासाचा वेळ तब्बल ७० टक्क्यांनी कमी झाला आहे.
आर्थिक गुंतवणूक आणि टप्पे-
मुंबई महानगरपालिकेच्या माध्यमातून राबवण्यात आलेल्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी एकूण १३,९८३ कोटी रुपयांचा भव्य खर्च करण्यात आला आहे. मुंबईच्या पायाभूत सुविधांवर करण्यात आलेल्या आजवरच्या सर्वात मोठ्या गुंतवणुकीपैकी ही एक आहे. या प्रकल्पाची अंमलबजावणी दोन टप्प्यांत करण्यात आली. मार्च २०२४ मध्ये या मार्गाचा पहिला टप्पा वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला होता, त्यानंतर उर्वरित कामे वेगाने पूर्ण करून ऑगस्ट २०२५ पर्यंत हा संपूर्ण मार्ग पूर्णपणे कार्यान्वित करण्यात आला.
मुंबईकरांच्या जीवनमानावर होणारा परिणाम-
सागरी किनारा मार्गामुळे केवळ प्रवासाचा वेगच वाढला नाही, तर वाहनांच्या इंधनामध्ये होणारी बचत आणि कमी होणारे वायू प्रदूषण यामुळे हा प्रकल्प पर्यावरणपूरक ठरत आहे. मुंबईच्या पश्चिम किनाऱ्याचे सौंदर्य वाढवण्यासोबतच, या मार्गामुळे शहरातील अंतर्गत रस्ते मोकळे होण्यास मदत झाली आहे. आता नरिमन पॉईंटच्या दिशेने वरळीकडे जाणाऱ्या वाहनांना शहराच्या मध्यवर्ती भागातून जाण्याची गरज उरलेली नाही. एकंदरीत, हा १०.८ किलोमीटरचा प्रवास मुंबईच्या आधुनिकतेचा आणि वेगवान विकासाचा नवा चेहरा बनला आहे. नियोजित वेळेत आणि अवाढव्य खर्चात पूर्ण झालेला हा प्रकल्प देशातील इतर महानगरांसाठी पायाभूत सुविधा निर्मितीचा एक आदर्श वस्तुपाठ ठरला आहे.
