Prasad Lad Meets Manoj Jarange : मराठा आरक्षणाच्या संवेदनशील मुद्द्यावरून गेल्या अनेक महिन्यांपासून एकमेकांवर टीकेचे बाण सोडणारे भाजपचे ज्येष्ठ नेते, आमदार प्रसाद लाड आणि मराठा क्रांती मोर्चाचे आंदोलक मनोज जरांगे पाटील यांच्या भेटीत आज एक अभूतपूर्व आणि कौटुंबिक जिव्हाळ्याचा प्रसंग पाहायला मिळाला. राजकीय चिखलफेकीच्या पार्श्वभूमीवर झालेली ही भेट केवळ आरक्षणाच्या चर्चेपुरती मर्यादित न राहता, त्यात माणुसकी आणि नात्यांची वीण अधिक घट्ट झालेली दिसून आली.
वयाचा मान आणि नात्यांची गुंफण-
आमदार प्रसाद लाड हे वयाने ५५ वर्षांचे असून मनोज जरांगे पाटील हे ४४ वर्षांचे आहेत. वयाचे अंतर आणि राजकीय क्षेत्रातील ज्येष्ठता असूनही, अंतरवाली सराटी येथे झालेल्या या भेटीत प्रसाद लाड यांनी नम्रतेची भूमिका घेतली. संपूर्ण संवादादरम्यान लाड यांनी जरांगे पाटील यांचा उल्लेख अत्यंत आदराने ‘मोठे भाऊ’ आणि ‘दादा’ असा केला. महाराष्ट्राच्या राजकीय संस्कृतीत वयापेक्षाही कार्याला आणि भावनेला दिलेल्या या महत्त्वाने उपस्थित असलेल्या सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले.
कॅमेऱ्यासमोर उमटलेले भावूक पडसाद-
मराठा समाजाच्या मागण्या आणि आंदोलनादरम्यान निर्माण झालेली परिस्थिती मांडताना प्रसाद लाड यांचा आवाज गहिवरला आणि ते काहीसे भावूक झाले. समाजाचा प्रश्न सोडवताना येणारे अडथळे आणि त्यातून निर्माण होणारी अस्वस्थता त्यांच्या चेहऱ्यावर स्पष्टपणे दिसत होती. लाड यांनी घेतलेल्या या मृदू भूमिकेमुळे गेल्या अनेक दिवसांपासून दोन्ही बाजूंनी असलेला तणाव काहीसा निवळल्याचे चित्र निर्माण झाले.
मनोज जरांगे यांचा आक्रमक पवित्रा आणि स्पष्टवक्तेपणा-
प्रसाद लाड यांनी भावनिक साद घातली असली, तरी मनोज जरांगे पाटील यांनी आरक्षणाच्या मुद्द्यावर आपली आक्रमकता कायम ठेवली. त्यांनी आपल्या नेहमीच्या शैलीत लाड यांच्यासमोर समाजाच्या व्यथा आणि मागण्या मांडल्या. “आरक्षण मिळाल्याशिवाय समाज स्वस्थ बसणार नाही,” अशा शब्दांत त्यांनी आपली बाजू परखडपणे मांडली. लाड यांच्या भावनिक आव्हानाला जरांगे यांनी तितक्याच ठामपणे आणि सडेतोडपणे उत्तरे दिली, ज्यामुळे ही भेट केवळ सदिच्छा भेट न राहता एक गंभीर राजकीय चर्चाही ठरली.
“मी नेता म्हणून नाही, तर तुमचा धाकटा भाऊ म्हणून आलोय”; प्रसाद लाड यांची अंतरवालीत भावनिक साद, जरांगेंना उपोषण मागे घेण्याची विनंती-
मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नावर तोडगा काढण्यासाठी आणि निर्माण झालेला कटुता संपवण्यासाठी राजकीय स्तरावर मोठ्या हालचाली सुरू झाल्या आहेत. मराठा आंदोलक मनोज जरांगे पाटील यांनी ३० मे पासून पुन्हा एकदा आमरण उपोषणाला बसण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे. या पार्श्वभूमीवर, भाजपचे आमदार प्रसाद लाड यांनी २२ मे रोजी अंतरवाली सराटी येथे जाऊन जरांगे पाटील यांची भेट घेतली. या भेटीत लाड यांनी मांडलेली बाजू आणि दिलेले भावनिक आवाहन सध्या राजकीय वर्तुळात चर्चेचा विषय ठरले आहे.
वेळेआधीच भेट आणि संवादाचा प्रयत्न-
मनोज जरांगे पाटील यांनी संवादासाठी २३ मे ही तारीख निश्चित केली होती, मात्र परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून प्रसाद लाड एक दिवस आधीच म्हणजेच २२ मे रोजी अंतरवालीत पोहोचले. यावेळी बोलताना लाड म्हणाले, “मनोज दादा, तुम्ही २३ तारीख दिली होती, पण मी आजच आलो आहे. माझ्या भेटीचा मुख्य उद्देश आपल्यातील द्वेष आणि गैरसमज दूर करणे हा आहे. मी येथे कोणताही आमदार किंवा राजकीय नेता म्हणून आलेलो नाही, तर समाजाचा एक सामान्य घटक आणि तुमचा धाकटा भाऊ म्हणून तुमच्यासमोर उभा आहे.”
देवेंद्र फडणवीस यांची पाठराखण आणि ७० वर्षांचा दाखला-
या भेटीदरम्यान प्रसाद लाड यांनी राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची बाजू अत्यंत परखडपणे मांडली. ते म्हणाले की, “गेल्या ७० वर्षांच्या राजकीय इतिहासात ज्या गोष्टी कोणत्याही मराठा नेत्याला जमल्या नाहीत, त्या देवेंद्र फडणवीस यांनी करून दाखवल्या आहेत. फडणवीस यांच्यावर टीका करण्यापेक्षा एकदा त्यांनाही समजून घेतले पाहिजे.” मराठा समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी फडणवीस सरकारने घेतलेल्या निर्णयांचा पाढा वाचत त्यांनी सरकारची भूमिका स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला.
“जातीसाठी माती खायला तयार”; राजीनाम्याचेही संकेत-
प्रसाद लाड यांनी आपल्या भूमिकेतून समाजहिताला प्राधान्य दिले. “मी राजकारणाचा कधीही धंदा केला नाही आणि करणार नाही. समाजाच्या हक्कासाठी आणि जातीसाठी मी प्रसंगी माती खायलाही तयार आहे,” असे भावनिक उद्गार त्यांनी काढले. तसेच, मनोज जरांगे पाटील यांच्या रास्त मागण्या जर मान्य झाल्या नाहीत, तर मी माझ्या आमदारकीचा राजीनामा देण्यासही मागे-पुढे पाहणार नाही, असे धाडसी विधान त्यांनी यावेळी केले. ३० मे पासून सुरू होणारे प्रस्तावित उपोषण मागे घ्यावे, अशी कळकळीची विनंतीही त्यांनी जरांगे पाटील यांना केली.
आमदार प्रसाद लाड यांना अश्रू अनावर; हॉटेलमधील घुसखोरी आणि कुटुंबावरील टीकेमुळे अंतर्मुख झालेला संवाद-
मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नावर मनोज जरांगे पाटील यांची भेट घेण्यासाठी अंतरवाली सराटी येथे पोहोचलेले भाजप आमदार प्रसाद लाड यांनी आपल्यावर ओढवलेल्या एका धक्कादायक प्रसंगाचे कथन करताना जाहीरपणे भावना व्यक्त केल्या. ही भेट होण्यापूर्वी छत्रपती संभाजीनगरमधील एका खासगी हॉटेलमध्ये मुक्कासाला असताना, काही अज्ञातांनी त्यांच्या कक्षात शिरण्याचा प्रयत्न केल्याची खळबळजनक घटना समोर आली आहे. या घटनेचा उल्लेख करताना प्रसाद लाड यांना भर सभेत अश्रू अनावर झाले.
हॉटेलमधील घुसखोरी आणि अटक सत्र-
अधिकच्या माहितीनुसार, आमदार प्रसाद लाड छत्रपती संभाजीनगरमधील ज्या हॉटेलमध्ये थांबले होते, तिथे दोन संशयित व्यक्तींनी अनधिकृतपणे प्रवेश करण्याचा आणि त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न केला. या घटनेच्या काही काळ आधीच लाड यांच्या खासगी सचिवांना (PA) धमकीचा फोनही आला होता, ज्यामुळे सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर आला होता. पोलिसांनी या प्रकरणी त्वरित कारवाई करत योगेश शितोळे पाटील आणि गणेश उगले या दोघांना ताब्यात घेतले असून त्यांची कसून चौकशी सुरू आहे.
“हृदयाला ठेच लागते”; लाड यांचे भावनिक उद्गार-
मनोज जरांगे पाटील यांच्याशी संवाद साधताना या वादाचा संदर्भ देत प्रसाद लाड भावूक झाले. ते म्हणाले, “काल रात्री काही लोकांनी मी वास्तव्यास असलेल्या हॉटेलमध्ये बळजबरीने घुसण्याचा प्रयत्न केला. केवळ विरोध करणे इथपर्यंत ठीक होते, परंतु त्यांनी माझ्या आईबद्दल अत्यंत अपमानास्पद शब्द वापरून शिवीगाळ केली. राजकारणात टीका-टिप्पणी समजण्यासारखी असते, मात्र जेव्हा कुटुंबाला ओढले जाते, तेव्हा हृदयाला मोठी ठेच लागते.” हे बोलताना त्यांच्या डोळ्यांत पाणी आले आणि त्यांनी हताशपणे विचारले की, “शिव्या देणे सोपे असते, पण अशा वागण्याने मनाला वेदना होतात. मला सांगा, मी कुठे यायचे? तुम्हाला हवे असेल तर मला खुशाल मारा, पण माझ्या कुटुंबाचा अपमान करू नका.”
“तुमची माता तीच आमची माता, पण आमच्या आयाबहिणींवरील लाठीहल्ल्याचे काय?” – मनोज जरांगे पाटलांचे प्रसाद लाड यांना प्रत्युत्तर
आमदार प्रसाद लाड यांनी आपल्या कुटुंबावर होणाऱ्या टीकेबद्दल व्यक्त केलेल्या भावनेला उत्तर देताना मनोज जरांगे पाटील यांनी अत्यंत आक्रमक आणि तितकाच अंतर्मुख करणारा पवित्रा घेतला. अंतरवाली सराटी येथे झालेल्या या संवादात जरांगे पाटील यांनी भूतकाळातील कटू आठवणींना उजाळा देत, आंदोलकांवर झालेल्या पोलीस कारवाईचा पाढा वाचला. लाड यांच्या भावनिक आवाहनावर त्यांनी समाजाच्या दुःखाची आणि अपमानाची बाजू परखडपणे मांडली.
आईचा सन्मान आणि आंदोलकांच्या वेदना-
प्रसाद लाड यांनी आपल्या मातोश्रींविषयी झालेल्या शिवीगाळीचा उल्लेख केल्यावर जरांगे पाटील म्हणाले, “तुमची आई ही आमचीच आई आहे, त्याबद्दल दुमत असण्याचे कारण नाही. मातृशक्तीचा सन्मान करणे ही आमची संस्कृती आहे. मात्र, ज्या दिवशी याच अंतरवाली सराटीत आमच्या आयाबहिणींवर अमानुष लाठीहल्ला करण्यात आला, त्यांच्या डोक्यात लाठ्या मारल्या गेल्या, तेव्हा आम्ही व्यक्त व्हायचे नाही का? आमच्या माता-भगिनींचा जो अपमान झाला, त्या वेदनेतूनच उमटलेली ती संतप्त प्रतिक्रिया होती.”
गृहमंत्री आणि मुख्यमंत्र्यांच्या भूमिकेवर कडक ताशेरे-
मनोज जरांगे पाटील यांनी या संघर्षाला थेट प्रशासकीय आणि राजकीय वळण दिले. राज्याचे गृहमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यावर निशाणा साधत ते म्हणाले, “राज्याचे गृहमंत्री फडणवीस आहेत आणि त्यांच्याच आदेशाने पोलिसांनी आंदोलकांच्या छातीवर पाय देऊन बंदुकीच्या कुंद्याने (दस्ते) मारहाण केली.
अन्यायाविरुद्धची आक्रमक भूमिका
जरांगे पाटील यांनी स्पष्ट केले की, शिवीगाळ किंवा वैयक्तिक टीका करण्याचा त्यांचा कोणताही उद्देश नसून, केवळ अन्यायाविरुद्धचा हा आवाज आहे. “पोलिसांच्या कारवाईत जेव्हा समाजातील महिलांना रक्तबंबाळ करण्यात आले, तेव्हा समाजाच्या मनात जी चीड निर्माण झाली, तीच माझ्या शब्दांतून व्यक्त झाली,” असे समर्थन त्यांनी यावेळी दिले. लाड यांनी केलेल्या भावनिक आवाहनानंतरही जरांगे पाटील यांनी आंदोलनाची तीव्रता आणि त्यामागची कारणे ठामपणे मांडली.
“७५ वर्षांत बलाढ्य काँग्रेस संपली, तुम्ही गर्वात राहू नका”; मनोज जरांगे पाटलांचा सरकारवर प्रश्नांचा भडिमार
मराठा आरक्षणाच्या मुद्द्यावरून मनोज जरांगे पाटील आणि भाजप आमदार प्रसाद लाड यांच्यात झालेल्या चर्चेदरम्यान जरांगे पाटील यांनी अत्यंत आक्रमक पवित्रा घेत सरकारला धारेवर धरले. केवळ भावनिक साद न घालता, जरांगे यांनी आरक्षणाच्या तांत्रिक आणि ऐतिहासिक बाजूंकडे लक्ष वेधत प्रशासकीय विसंगतींवर प्रश्नांची सरबत्ती केली. राजकीय सत्तेचा गर्व बाळगणाऱ्यांना इशारा देताना त्यांनी इतिहासाचा दाखला देत सरकारला अंतर्मुख होण्यास भाग पाडले.
राजकीय सत्तेचा अहंकार आणि इतिहासाचा इशारा
मनोज जरांगे पाटील यांनी सत्ताधाऱ्यांना सावध करताना काँग्रेस पक्षाच्या ऐतिहासिक ऱ्हासाची आठवण करून दिली. ते म्हणाले, “गेल्या ७५ वर्षांत बलाढ्य असलेली काँग्रेस कधीतरी संपेल, असे कोणालाही वाटले नव्हते; मात्र आजची परिस्थिती वेगळी आहे. त्यामुळे सध्याच्या सत्ताधाऱ्यांनी सत्तेच्या गर्वात राहू नये. जनतेचा रोष काय असतो, हे इतिहासाने वारंवार सिद्ध केले आहे.” सत्तेचा वापर समाजाला न्याय देण्यासाठी व्हावा, केवळ राजकारण करण्यासाठी नाही, असा टोलाही त्यांनी लगावला.
ओबीसी आरक्षण आणि मंडल आयोगाच्या सर्वेक्षणावर प्रश्नचिन्ह
आरक्षणाच्या वर्गीकरणावर भाष्य करताना जरांगे पाटील यांनी १९९४ सालच्या निर्णयांवर प्रश्न उपस्थित केले. “१९९४ मध्ये ओबीसी प्रवर्गाला आरक्षण देताना नेमका कोणता आधार घेतला होता? छगन भुजबळ प्रतिनिधित्व करत असलेल्या समाजाची लोकसंख्या अवघ्या चार वर्षांत ६० टक्क्यांपर्यंत कशी पोहोचली?” असा थेट सवाल त्यांनी केला. इतकेच नव्हे तर, मंडल आयोगाने आरक्षणाची शिफारस करताना नेमकी कोणती जनगणना केली होती आणि त्या सर्वेक्षणाचे निकष काय होते, तो अधिकृत अहवाल आम्हाला दाखवावा, अशी मागणीही त्यांनी लावून धरली.
मराठा आरक्षणाचा पेच: मनोज जरांगे पाटील यांच्या सरकारसमोर १० प्रमुख मागण्या; निर्णायक लढाईचे संकेत
मराठा आरक्षणाच्या मुद्द्यावरून राज्यभरात रान उठवणारे आंदोलक मनोज जरांगे पाटील यांनी आपल्या आगामी आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर सरकारसमोर १० अटींचे एक विस्तृत मागणीपत्र सादर केले आहे. या मागण्या केवळ आरक्षणापुरत्या मर्यादित नसून, त्यात प्रशासकीय सुधारणा, ऐतिहासिक दाखले आणि आंदोलक कुटुंबांच्या पुनर्वसनाचाही समावेश आहे. ३० मे पूर्वी या मागण्यांवर ठोस कार्यवाही व्हावी, असा आक्रमक पवित्रा त्यांनी घेतला आहे.
प्रमाणपत्र वाटप आणि ऐतिहासिक दाखल्यांची अंमलबजावणी-
जरांगे पाटील यांची पहिली आणि महत्त्वाची मागणी म्हणजे, मराठवाड्यातील सर्व मराठा समाजाला २९ मे २०२६ पूर्वी कुणबी प्रमाणपत्रे प्रदान करण्यात यावीत. तसेच, सातारा, कोल्हापूर, औंध, पुणे आणि मिरज यांसारख्या पूर्वीच्या संस्थानांच्या धर्तीवर नवीन शासन निर्णय (GR) निर्गमित करण्याची मागणी त्यांनी केली आहे. १९९४ मध्ये ज्या निकषांच्या आधारावर ओबीसींना आरक्षण दिले गेले, त्याच धर्तीवर मराठा समाजाला न्याय मिळावा, असा त्यांचा आग्रह आहे.
आंदोलकांवरील गुन्हे मागे घेणे आणि नोकरीचे आश्वासन-
आंदोलनादरम्यान राज्यातील विविध भागांत मराठा कार्यकर्त्यांवर दाखल झालेले सर्व गुन्हे विनाअट आणि सरसकट मागे घ्यावेत, अशी आग्रही मागणी त्यांनी केली आहे. विशेषतः, आरक्षणाच्या या लढ्यात ज्यांनी आपल्या प्राणांचे बलिदान दिले, त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांना ‘महावितरण’ किंवा ‘एमआयडीसी’ (MIDC) सारख्या सरकारी उपक्रमांमध्ये नोकरी मिळावी, यासाठी तातडीने शासन निर्णय काढण्याची मागणी त्यांनी लावून धरली आहे.
संस्थात्मक सुधारणा आणि मंत्रालय निर्मिती-
मराठा समाजाच्या कल्याणासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या ‘सारथी’ संस्थेच्या सर्व प्रलंबित योजना पुन्हा जोमाने सुरू कराव्यात आणि महामंडळाचे सर्व प्रलंबित परतावे तातडीने लाभार्थ्यांना वाटप करावेत, असे जरांगे पाटील यांनी सुचवले आहे. तसेच, सध्याची ‘मराठा उपसमिती’ प्रभावीपणे काम करत नसल्याचा आरोप करत त्यांनी ही समिती बरखास्त करण्याची मागणी केली आहे. त्याऐवजी, मराठा आणि कुणबी समाजाच्या प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी एक स्वतंत्र ‘कुणबी आणि मराठा मंत्रालय’ स्थापन करावे, असा प्रस्ताव त्यांनी मांडला आहे.
प्रमाणपत्रांची वैधता आणि शिंदे समितीला मुदतवाढ-
ज्या मराठा बांधवांना कुणबी प्रमाणपत्रे मिळाली आहेत, त्यांना तातडीने ‘जातीची वैधता’ (Validity) प्रमाणपत्रे मिळवून देण्याची मागणी त्यांनी केली आहे. त्याचप्रमाणे, कुणबी नोंदी शोधण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या ‘न्यायमूर्ती शिंदे समिती’ला मुदतवाढ देऊन त्यांना सखोल जुने रेकॉर्ड तपासण्याचे काम सोपवावे, असेही त्यांनी म्हटले आहे.
