Ambenali Ghat Accident : रायगड जिल्ह्यातील पोलादपूर आणि महाबळेश्वर यांना जोडणाऱ्या दुर्गम आंबेनळी घाटात झालेल्या भीषण अपघाताने संपूर्ण महाराष्ट्र हादरला आहे. या घाटातील ‘दाभिळ टोक’ नावाच्या अत्यंत धोकादायक वळणावर एक स्कॉर्पिओ कार सुमारे १२०० फूट खोल दरीत कोसळली, ज्यामध्ये आठ जणांना आपले प्राण गमवावे लागले. मात्र, या दुर्घटनेच्या तपासात आता एक अत्यंत धक्कादायक आणि विचलित करणारी माहिती समोर आली आहे. रात्रीच्या निबीड अंधारात आणि घाटातील निर्मनुष्य वातावरणामुळे ही गाडी दरीत कोसळल्याचे कोणाच्याही लक्षात आले नाही, ज्यामुळे मदतीचे कार्य सुरू होण्यास तब्बल एक दिवसाचा विलंब झाला.
अपघाताचे हे भीषण वास्तव समोर येण्यामागे मृतांच्या कुटुंबीयांनी घेतलेला पुढाकार कारणीभूत ठरला. शनिवारी रात्रीपासून संबंधित तरुणांशी कोणताही संपर्क होऊ न शकल्याने काळजीत पडलेल्या कुटुंबीयांनी रविवारी सकाळपासूनच त्यांचा शोध सुरू केला होता. दिवसभर शोध घेऊनही कोणताही सुगावा लागत नव्हता, अखेर संशयाची सुई आंबेनळी घाटाकडे वळली. रविवारी रात्री उशिरा, म्हणजे साधारण अकरा वाजेच्या सुमारास शोध घेणाऱ्यांच्या नजरेस दाभिळ टोकाजवळ तुटलेली संरक्षक जाळी आणि खाली गेलेल्या खुणा पडल्या. अधिक तपास केला असता, तब्बल १२०० फूट खाली या गाडीचा चुराडा झाल्याचे निदर्शनास आले आणि या भयावह अपघातावर शिक्कामोर्तब झाले.
या घटनेमुळे पोलीस प्रशासन आणि आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे. घाटासारख्या संवेदनशील आणि अपघातप्रवण क्षेत्रात एखादी गाडी दरीत कोसळते आणि त्याचा पत्ता प्रशासनाला २४ तास उलटूनही लागत नाही, ही बाब अत्यंत अनाकलनीय आणि आश्चर्यकारक मानली जात आहे. जर या अपघाताची माहिती तातडीने मिळाली असती, तर कदाचित कोणाचे प्राण वाचू शकले असते का, असा आर्त सवाल मृतांच्या नातेवाइकांकडून विचारला जात आहे. यंत्रणेच्या या दिरंगाईमुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये तीव्र संतापाची लाट उसळली असून, घाटातील गस्त आणि सीसीटीव्ही यंत्रणेच्या अभावावर पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे.
आंबेनळी घाटातील हा रस्ता वळणावळणाचा आणि पावसाळ्यात अधिक धोकादायक बनतो. त्यातच दाभिळ टोकासारख्या ठिकाणी पुरेशी सुरक्षितता नसल्याने असे अपघात वारंवार घडत असल्याचे बोलले जाते. या दुर्घटनेत आठही जणांचा मृत्यू झाल्याने अनेक कुटुंबे उद्ध्वस्त झाली आहेत. सध्या पोलीस आणि स्थानिक गिर्यारोहक संस्थांच्या मदतीने मृतदेह दरीतून बाहेर काढण्याचे कठीण कार्य पार पाडले जात आहे. एका रात्रीच्या प्रवासाने असा दुर्दैवी अंत होईल, याची कल्पनाही कोणी केली नव्हती. या प्रकरणातील ‘ट्विस्ट’ मुळे आता रस्ते सुरक्षा आणि आपत्कालीन प्रतिसाद यंत्रणेमध्ये आमूलाग्र सुधारणा करण्याची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे.
आंबेनळी घाटातील त्या काळरात्रीचा थरार; वडिलांनी केलेला ५०-६० वेळा फोन आणि ‘स्टेटस’मधील आनंदाचा विदारक अंत
रायगड आणि सातारा जिल्ह्यांच्या सीमेवर वसलेला आंबेनळी घाट हा आपल्या निसर्गसौंदर्यासोबतच अत्यंत धोकादायक वळणांसाठी कुप्रसिद्ध आहे. या घाटातील तीव्र उतार आणि खोल दऱ्यांनी आजवर अनेक निष्पाप बळी घेतले आहेत. धक्कादायक बाब म्हणजे, जर या मृतांच्या कुटुंबीयांनी स्वतः पुढाकार घेऊन शोध घेतला नसता, तर या दुर्घटनेची माहिती मिळण्यास कदाचित आणखी विलंब झाला असता. मृतांपैकी पाच तरुण साताऱ्याच्या आसगाव येथील रहिवासी होते. बालपणापासून एकत्र वाढलेले हे जिवलग मित्र, एकाच गल्लीत राहणारे आणि एकमेकांच्या सुखादुखात सहभागी होणारे सोबती होते. सुटीचा आनंद साजरा करण्यासाठी गेलेल्या या तरुणांचा परतीचा प्रवास असा काळवेळ बनून येईल, याची पुसटशी कल्पनाही कोणाला नव्हती.
या दुर्घटनेत मृत्युमुखी पडलेला रितेश लोखंडे याच्या वडिलांनी त्या काळाजाचा थरकाप उडवणाऱ्या रात्रीबद्दल सांगितले आहे. रितेश आणि त्याचे मित्र शुक्रवारी रात्री साताऱ्यातून मोठ्या उत्साहात पर्यटनासाठी बाहेर पडले होते. शनिवारी पहाटे ते हर्णे येथे पोहोचले, दिवसभर समुद्राच्या लाटांशी खेळले आणि मनसोक्त फिरले. त्यांनी आपल्या आनंदाचे क्षण सोशल मीडियावर ‘स्टेटस’च्या माध्यमातून सर्वांना दाखवले होते. रितेशने आपल्या आईशी फोनवरून संवाद साधून तिथे खाल्लेल्या माशांच्या मेजवानीबद्दलही सांगितले होते. शनिवारी संध्याकाळी ७ वाजता रितेशने आपल्या वडिलांशी शेवटचे बोलणे केले आणि रात्री १० वाजता जेवण करून साताऱ्याकडे निघणार असल्याचे सांगितले. मात्र, तो १० वाजताचा प्रवास त्यांच्या आयुष्यातील अखेरचा प्रवास ठरेल, असे कोणालाच वाटले नव्हते.
रविवारी सकाळपासूनच या तरुणांच्या घरी चिंतेचे सावट पसरले होते. रितेशचे वडील अजिंक्यतारा रुग्णालयात सुरक्षारक्षक म्हणून कामाला आहेत. सकाळी कामावरून घरी परतल्यावर मुलगा अद्याप घरी न आल्याचे पाहून ते व्याकुळ झाले. मनाला लागलेली धाकधूक शांत करण्यासाठी त्यांनी रितेशला ५० ते ६० वेळा भ्रमणध्वनीवरून संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला. फोनची रिंग वाजत होती, पण पलीकडून कोणताही प्रतिसाद मिळत नव्हता. सतत वाजत राहणारी ती रिंग एका मोठ्या संकटाची चाहूल देत होती. दिवसभर मन कशातही लागत नसल्याने त्यांनी सायंकाळी ७ वाजता आपल्या मोठ्या भावाला आणि भाचीला फोन करून मुले घरी परतली नसल्याची कल्पना दिली. तिथूनच या तरुणांचा शोध घेण्याची एक मोठी मोहीम कुटुंबीयांनी सुरू केली.
रात्रीच्या वेळी शोध घेताना रितेशच्या वडिलांना त्यांच्या रुग्णालयातील डॉक्टरांनी मोलाची मदत केली. पोलिसांशी संपर्क साधून मुलांच्या मोबाईलचे लोकेशन ट्रॅक करण्याचा प्रयत्न सुरू झाला. तांत्रिक माहितीच्या आधारे शोध घेत असताना रात्री साधारण एक-दोन वाजेच्या सुमारास, त्यांची गाडी आंबेनळी घाटात १२०० फूट खोल दरीत कोसळल्याचे विदारक सत्य समोर आले. “हे कळताच माझ्या पायाखालची जमीन सरकली,” अशा शब्दांत रितेशच्या वडिलांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या.
आंबेनळी घाटातील ‘त्या’ भीषण अपघाताचे दाहक वास्तव; प्रशासकीय अनास्था आणि सुरक्षेचा अभाव बनला आठ तरुणांचा काळ
रायगड आणि सातारा जिल्ह्यांच्या सीमाभागातील निसर्गरम्य मात्र तितक्याच धोकादायक आंबेनळी घाटात झालेल्या स्कॉर्पिओच्या भीषण अपघाताने संपूर्ण महाराष्ट्र सुन्न झाला आहे. साताऱ्यातील आसगाव येथील आठ तरुण, जे पर्यटनाचा आनंद घेऊन परतत होते, त्यांच्या गाडीला पोलादपूर आणि महाबळेश्वर दरम्यानच्या दुर्गम वळणावर अपघात झाला. सुमारे १००० ते १५०० फूट खोल दरीत ही गाडी कोसळल्याने सर्व आठ जणांचा जागीच मृत्यू झाला. या अपघाताचे गांभीर्य आणि त्यामागील कारणांचा शोध घेतला असता, अत्यंत धक्कादायक आणि संतापजनक माहिती समोर येत आहे. हा अपघात केवळ तांत्रिक बिघाड किंवा मानवी चुकीचा परिणाम नसून, त्यामागे रस्ते सुरक्षेच्या संदर्भातील प्रशासकीय अक्षम्य दुर्लक्षही कारणीभूत असल्याचे दिसून येत आहे.
तपासाअंती या दुर्घटनेमागील थरारक कारणे स्पष्ट झाली आहेत. ज्या वळणावर हा अपघात झाला, तिथे स्कॉर्पिओ गाडीचा वेग अधिक होता आणि चालकाचे वाहनावरील नियंत्रण सुटले होते, असे प्राथमिक दर्शनी दिसते. मात्र, सर्वात गंभीर बाब म्हणजे ज्या ठिकाणी गाडी दरीत कोसळली, तिथे प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी कोणतेही मजबूत लोखंडी किंवा सिमेंटचे संरक्षित कठडे अस्तित्वात नव्हते. केवळ मातीचा एक ढीग सुरक्षेचे साधन म्हणून तिथे उभा करण्यात आला होता. अनियंत्रित झालेली गाडी या मातीच्या ढिगाऱ्यावर चढली आणि तिथून थेट खोल दरीच्या दिशेने झेपावली. जर तिथे भक्कम संरक्षक भिंत किंवा क्रॅश बॅरिअर्स असते, तर कदाचित गाडी दरीत कोसळण्यापासून रोखता आली असती आणि आठ निष्पाप तरुणांचे प्राण वाचले असते.
आंबेनळी घाटात अपघातांची मालिका सातत्याने सुरू असूनही सार्वजनिक बांधकाम विभाग आणि संबंधित प्रशासन या विषयाकडे किती गांभीर्याने पाहत आहे, यावर आता मोठे प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. मातीचे ढीग लावून प्रवाशांच्या सुरक्षेची बोळवण करणे हे प्रवाशांच्या जीवाशी खेळण्यासारखेच आहे, अशी भावना स्थानिक नागरिकांकडून व्यक्त केली जात आहे. यापूर्वीही या घाटात अनेक मोठ्या दुर्घटना घडल्या आहेत, तरीही सुरक्षेच्या उपाययोजना केवळ कागदावरच राहिल्याचा आरोप होत आहे. प्रशासनाच्या या बेजबाबदारपणामुळे संतप्त झालेल्या प्रवाशांनी आणि मृतांच्या नातेवाईकांनी तीव्र संताप व्यक्त केला असून, अशा मृत्यूच्या सापळ्यांना जबाबदार असणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करण्याची मागणी केली आहे.
आंबेनळी घाटातील भीषण अपघातातील मृतांची ओळख पटली; चक्काचूर झालेली गाडी आणि विखुरलेले मृतदेह पाहून मदतकार्य करणारेही सुन्न-
रायगडच्या आंबेनळी घाटात झालेल्या काळजाचा थरकाप उडवणाऱ्या अपघातात मृत्युमुखी पडलेल्या आठही तरुणांची नावे आता समोर आली आहेत. या भीषण दुर्घटनेत साताऱ्याच्या आसगाव येथील रितेश राजेंद्र लोखंडे (२५), महेश अनिल पवार (२५), आदित्य अशोक साळुंखे (२१), सुहास जितेंद्र लोखंडे (२०), अंश समीर चव्हाण (१८), उत्कर्ष आनंद शिंगटे (२१), अनिल अभिमन्यू शिंगटे (२५) आणि नितीन किसन नायकोंडे (३५) या आठ जणांचा अंत झाला आहे. एकाच गावातील आणि बालपणापासूनच्या या मित्रांच्या दुर्दैवी निधनाने आसगावसह संपूर्ण सातारा जिल्ह्यावर शोककळा पसरली असून मृतांच्या वयोगटाकडे पाहता अनेक उमदी आयुष्यं या वळणावर कायमची शांत झाली आहेत.
या भीषण दुर्घटनेचा घटनाक्रम आता हळूहळू स्पष्ट होत आहे. रविवारी, २४ मे रोजी हा अपघात झाला आहे. आंबेनळी घाटातील दाभिळ टोकाजवळ असलेल्या एका अत्यंत तीव्र आणि धोकादायक वळणावर चालकाचे वाहनावरील नियंत्रण सुटले. घाटातील निबीड अंधार आणि समोरून येणाऱ्या वाहनाचा अंदाज न आल्यामुळे किंवा वेगावर नियंत्रण न राहिल्यामुळे ही गाडी थेट दरीत झेपावली. दरीची खोली साधारणपणे १२०० ते १५०० फूट असल्याने गाडी खाली कोसळताना ती अनेकवेळा खडकांवर आदळली. अपघाताची भीषणता इतकी प्रचंड होती की, या खोल दरीत कोसळताना झालेल्या आघातामुळे कोणालाही सावरण्याची संधी मिळाली नाही.
दरीत कोसळलेल्या स्कॉर्पिओ गाडीचा पहिला फोटो आता समोर आला असून, तो या अपघाताच्या तीव्रतेची साक्ष देत आहे. दीड हजार फुटांवरून कोसळलेल्या त्या लोखंडी गाडीचा अक्षरशः चक्काचूर झाला आहे; गाडीचा आकार ओळखणेही कठीण झाले आहे. घटनास्थळावर पोहोचलेल्या मदतकार्य पथकाला गाडीपासून अवघ्या पाच फुटांच्या अंतरावर चार तरुणांचे मृतदेह रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेले आढळले. गाडी दरीत आदळल्यानंतर झालेल्या जोरदार धक्क्याने हे तरुण गाडीच्या बाहेर फेकले गेले असावेत, असा प्राथमिक अंदाज व्यक्त केला जात आहे. हे विदारक दृश्य पाहून अनुभवी गिर्यारोहक आणि स्थानिक ग्रामस्थही क्षणभर सुन्न झाले होते. पावसाळ्याची चाहूल लागत असताना आणि घाटात धुक्याचे साम्राज्य पसरलेले असताना अशा वळणांवर ड्रायव्हिंग करणे जीवावर बेतू शकते, याचेच हे भीषण प्रत्यंतर आहे.
आंबेनळी घाटातील थरारक बचाव कार्य; पालकमंत्र्यांकडून मृतांच्या वारसांना मदतीचे आश्वासन आणि प्रशासनाला सतर्कतेचे आदेश
आंबेनळी घाटातील १२०० फूट खोल दरीत कोसळलेल्या दुर्दैवी तरुणांच्या शोधासाठी राबवण्यात आलेली आव्हानात्मक मोहीम अखेर आज सकाळी यशस्वीरीत्या संपन्न झाली. अत्यंत दुर्गम भूप्रदेश, पावसाळी हवामान आणि निसरड्या कडांचे अडथळे पार करत, स्थानिक गिर्यारोहक आणि आपत्ती व्यवस्थापन पथकांनी आपल्या प्राणांची बाजी लावून हे कार्य पूर्ण केले. खोल दरीत जिथे पोहोचणेही कठीण होते, तिथे बचाव पथकाने दोरखंडांच्या (रोप) साहाय्याने विशेष स्ट्रेचर खाली उतरवले. एक-एक करून मृतदेह अत्यंत कष्टाने या स्ट्रेचरला बांधून सुरक्षितपणे दरीतून वर काढण्यात आले. हा विदारक प्रसंग पाहून उपस्थितांचे डोळे पाणावले होते. सर्व पार्थिव वर आणल्यानंतर रुग्णवाहिकेद्वारे ती उत्तरीय तपासणीसाठी तातडीने जिल्हा रुग्णालयात रवाना करण्यात आली.
या हृदयद्रावक दुर्घटनेची दखल घेताच सातारा जिल्ह्याचे पालकमंत्री शंभूराज देसाई यांनी आपली तीव्र संवेदना व्यक्त केली आहे. “आसगावच्या त्या उमद्या तरुणांचा असा दुर्दैवी अंत होणे, ही संपूर्ण जिल्ह्यासाठी अत्यंत क्लेशदायक घटना आहे,” अशा शब्दांत त्यांनी आपले दुःख प्रकट केले. या घटनेची माहिती मिळताच पालकमंत्र्यांनी सातारा आणि रायगड या दोन्ही जिल्ह्यांच्या पोलीस अधीक्षकांशी भ्रमणध्वनीवरून संपर्क साधला. त्यांनी केवळ बचावकार्याचा आढावाच घेतला नाही, तर दुर्गम भागात अडकलेले मृतदेह बाहेर काढण्यासाठी अत्याधुनिक साधनसामग्री आणि अतिरिक्त मनुष्यबळ पुरवण्याचे निर्देश दिले. प्रशासनाने या संवेदनशील काळात कोणतीही दिरंगाई करू नये, अशा स्पष्ट सूचना त्यांनी यावेळी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना दिल्या.
पालकमंत्री शंभूराज देसाई यांनी जिल्हा प्रशासनाला आदेश दिले आहेत की, मृत तरुणांच्या कुटुंबीयांना या कठीण प्रसंगी शासनाकडून सर्वतोपरी सहकार्य आणि मदत करण्यात यावी. मृतांच्या नातेवाइकांना तातडीने आवश्यक असणाऱ्या प्रशासकीय सोयीसुविधा उपलब्ध करून देण्यासह, शासनाच्या विविध योजनांतून आर्थिक मदतीचा हात देण्याबाबत त्यांनी आश्वस्त केले आहे. तसेच, भविष्यात अशा दुर्घटना टाळण्यासाठी आंबेनळी घाटातील धोकादायक वळणांवर सुरक्षिततेच्या कोणत्या उपाययोजना आखता येतील, याबाबत तातडीने अहवाल सादर करण्यासही त्यांनी सांगितले आहे.
अपघाताचा प्रकार कसा उघडकीस आला?
आंबेनळी घाटाच्या १२०० फूट खोल दरीत स्कॉर्पिओ कार कोसळून झालेल्या भीषण दुर्घटनेचे वास्तव तब्बल २४ तासांनंतर जगासमोर आले. ही दुर्घटना इतकी निर्जनस्थळी आणि रात्रीच्या वेळी घडली होती की, प्रशासकीय यंत्रणेला याचा पुसटसा पत्ताही लागला नव्हता. मात्र, आपल्या काळजाचा तुकडा घरी न परतल्याने व्याकुळ झालेल्या पित्याच्या जिद्दीमुळे या प्रकरणाचा उलगडा झाला. मृत रितेश लोखंडे याच्या वडिलांनी आपला मुलगा आणि त्याचे मित्र संपर्कात नसल्याचे लक्षात येताच तातडीने पोलीस आणि नातेवाईकांशी संपर्क साधून शोधमोहीम सुरू करण्याची विनंती केली. यानंतर पोलिसांनी तांत्रिक तपासाचा आधार घेत या तरुणांच्या भ्रमणध्वनीचे (मोबाईल) अंतिम स्थान (लोकेशन) तपासले. तेव्हा त्यांचे शेवटचे लोकेशन पोलादपूर आणि आंबेनळी घाटाच्या दरम्यान असल्याचे निष्पन्न झाले, ज्यामुळे गाडी दरीत कोसळली असावी, असा दाट संशय बळावला.
संशयाची खात्री पटल्यानंतर पोलिसांनी तातडीने स्थानिक गिर्यारोहक आणि ‘ट्रेकर्स’च्या पथकाला पाचारण केले. रात्रीच्या वेळी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत या पथकाने घाटातील दरीमध्ये शोधमोहीम हाती घेतली. सुरुवातीला तपास करत असताना दरीत एक पडलेली कार दिसून आली, परंतु ती कार जुन्या अपघातातील असल्याचे स्पष्ट झाल्याने शोध पथकाचा काही काळ गोंधळ उडाला. मात्र, हार न मानता गिर्यारोहकांनी पुन्हा एकदा खोलवर तपासणी केली असता, अधिक दुर्गम भागात चक्काचूर झालेली ती स्कॉर्पिओ कार आढळून आली. गाडीची अवस्था इतकी भीषण होती की, ती पाहूनच या दुर्घटनेची भयावहता स्पष्ट झाली.
रात्रीच्या वेळी दरीतील काळोख, झाडाझुडपांचा अडथळा आणि निसरड्या कडांमुळे मृतदेह बाहेर काढणे अत्यंत जोखमीचे होते. त्यामुळे रविवारी रात्री हे कार्य थांबवण्यात आले आणि सोमवारी पहाटे पुन्हा एकदा बचाव मोहीम सुरू करण्यात आली. गिर्यारोहकांनी आपल्या जीवाची पर्वा न करता दोरखंडांच्या साहाय्याने खोल दरीत उतरून सर्व मृतदेहांचा शोध घेतला. एका स्ट्रेचरला दोरीने मजबूत बांधून अत्यंत कष्टाने हे आठही मृतदेह एक एक करून वर आणले गेले. दरीतून वर येणारा प्रत्येक मृतदेह पाहून उपस्थितांचे हृदय पिळवटून निघत होते.
एका पित्याची आर्त हाक, पोलिसांचे तांत्रिक कौशल्य आणि गिर्यारोहकांचे असीम साहस यांच्या एकत्रित प्रयत्नांमुळे या अपघाताचे सत्य समोर येऊ शकले. जर तांत्रिक मदतीने मोबाईल लोकेशन ट्रॅक झाले नसते, तर कदाचित ही दुर्घटना अजून कित्येक दिवस कोणाला समजलीच नसती.
