Mahashivratri 2026: हिंदू संस्कृतीत महादेवाच्या भक्तांसाठी ‘महाशिवरात्री’ हा वर्षातील सर्वात मोठा आणि पवित्र उत्सव मानला जातो. दर महिन्याला शिवरात्री येते, मात्र माघ महिन्यातील वद्य चतुर्दशीला येणारी रात्र ही ‘महाशिवरात्री’ म्हणून ओळखली जाते.
देवों के देव महादेव हे महायोगी आणि विरागी असले, तरी भक्तांच्या एका हाकेला धावून जाणारे दैवत आहेत. यंदा २०२६ मध्ये ही महाशिवरात्री कधी आहे आणि पूजेसाठी सर्वोत्तम वेळ कोणती, हे जाणून घेऊया.
२०२६ मध्ये महाशिवरात्री कधी?
यंदा रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी महाशिवरात्री साजरी केली जाईल. महाशिवरात्रीच्या व्रतामध्ये दिवसापेक्षा रात्रीच्या पूजेला अधिक महत्त्व असते. पंचांगानुसार, ज्या रात्री चतुर्दशी तिथी निशीथ काळात (मध्यरात्री) असते, त्याच दिवशी महाशिवरात्री साजरी करण्याची पद्धत आहे.
पूजेचा शुभ मुहूर्त (निशीथ काळ)
महाशिवरात्रीच्या दिवशी भगवान शंकराची अभिषेक पूजा करण्यासाठी निशीथ काळ अत्यंत फलदायी मानला जातो.
- निशीथ काळ वेळ: १५ फेब्रुवारीच्या मध्यरात्री १२ वाजून २८ मिनिटे ते ०१ वाजून १८ मिनिटांपर्यंत (१६ फेब्रुवारीची पहाट).
- या ५० मिनिटांच्या कालावधीत केलेली शिवसाधना मोक्षदायी आणि सर्व पापांचा नाश करणारी ठरते, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.
व्रताचे स्वरूप आणि नियम
महाशिवरात्रीचे व्रत हे उपवास, पूजा आणि जागरण या तीन मुख्य अंगांवर आधारित आहे.
१. संकल्प: माघ वद्य त्रयोदशीला एकभुक्त राहून चतुर्दशीच्या दिवशी सकाळी व्रताचा संकल्प केला जातो.
२. यामपूजा: रात्रीच्या चार प्रहरांमध्ये शिवाची वेगवेगळी पूजा केली जाते. यात दुध, दही, मध आणि तुपाने अभिषेक केला जातो.
३. बेलपत्राचे महत्त्व: शिवाला प्रिय असलेले बेल आणि आंब्याची पाने वाहून श्रद्धेने पूजा केली जाते.
महाशिवरात्रीचे महत्त्व आणि कथा
असे मानले जाते की, या दिवशी शिव आणि पार्वतीचा विवाह सोहळा पार पडला होता. दुसऱ्या एका पौराणिक कथेनुसार, समुद्रमंथनातून निघालेले ‘हलाहल’ विष प्राशन करून भगवान शंकरांनी सृष्टीला विनाशापासून वाचवले होते. हेच ऋण व्यक्त करण्यासाठी शिवभक्त हा दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा करतात.
‘श्रीशिवलीलामृत’ ग्रंथातील अकरावा अध्याय या दिवशी वाचल्याने अपार पुण्य मिळते, असा अनुभव अनेक भाविक व्यक्त करतात. महाराष्ट्रात ठिकठिकाणी या निमित्ताने जत्रा भरतात आणि महादेवाची मंदिरे ‘हर हर महादेव’च्या जयघोषाने दुमदुमून जातात.
