New PMO Office: भारतीय प्रशासकीय व्यवस्थेचे केंद्र मानल्या जाणाऱ्या पंतप्रधान कार्यालयाला (PMO) आता नवीन आणि आधुनिक पत्ता मिळाला आहे. स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून दिल्लीच्या ऐतिहासिक साऊथ ब्लॉकमधून चालणारा देशाचा कारभार आता ‘सेवा तीर्थ’ या नवनिर्मित संकुलात स्थलांतरित झाला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या भव्य वास्तूचे लोकार्पण केले असून, यामुळे भारतीय प्रशासनामध्ये एका नवीन पर्वाची सुरुवात झाली आहे.
प्रशासनाचे एकात्मिक केंद्र: सेवा तीर्थ
सुमारे 1,200 कोटी रुपये खर्चून बांधलेले हे संकुल सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकास प्रकल्पाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. या संकुलाची रचना केवळ एका कार्यालयापुरती मर्यादित नसून, ती प्रशासकीय सुलभता लक्षात घेऊन करण्यात आली आहे:
- सेवा तीर्थ 1: या इमारतीमध्ये प्रत्यक्ष पंतप्रधान कार्यालय (PMO) कार्यरत असेल.
- सेवा तीर्थ 2: येथे कॅबिनेट सचिवालयाचे कामकाज चालेल.
- सेवा तीर्थ 3: या इमारतीत राष्ट्रीय सुरक्षा परिषद सचिवालय आणि राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागारांचे (NSA) कार्यालय असेल.
पूर्वी ही सर्व कार्यालये वेगवेगळ्या ठिकाणी असल्याने समन्वयासाठी अधिक वेळ लागत असे. आता ही सर्व कार्यालये एकाच संकुलात आल्याने संवेदनशील आणि महत्त्वाच्या विषयांवर तातडीने निर्णय घेणे सोपे होणार आहे.
साऊथ ब्लॉकपेक्षा ‘सेवा तीर्थ’ वेगळे कसे?
साऊथ ब्लॉक हे ब्रिटीशकालीन स्थापत्यशास्त्राचे प्रतीक होते, तर ‘सेवा तीर्थ’ हे पूर्णपणे भारतीय बनावटीचे आणि आधुनिक गरजा पूर्ण करणारे आहे. लाल आणि पिवळ्या वाळूच्या दगडांपासून बनवलेली ही इमारत भारतीय संस्कृती आणि आधुनिकता यांचा अद्भूत संगम आहे.
या संकुलात ‘इंडिया हाऊस’ नावाची विशेष सुविधा निर्माण करण्यात आली आहे. येथे उच्चस्तरीय द्विपक्षीय बैठका, आंतरराष्ट्रीय परिषदा आणि पत्रकार परिषदांचे आयोजन केले जाईल. अशी समर्पित जागा साऊथ ब्लॉकमध्ये उपलब्ध नव्हती. सुरक्षा आणि तांत्रिक दृष्ट्या ही इमारत पूर्णपणे सुरक्षित असून ती भूकंपरोधक आहे.
पर्यावरणपूरक आणि भविष्यासाठी सज्ज
‘सेवा तीर्थ’ संकुलाला 4-स्टार रेटिंग मिळाले आहे. यामध्ये सौर ऊर्जा प्रणाली, सांडपाणी व्यवस्थापन आणि जलसंधारणाचे प्रकल्प राबवण्यात आले आहेत. अधिकार्यांना काम करण्यासाठी ‘ओपन फ्लोअर’ डिझाइन देण्यात आले आहे, जेणेकरून पारदर्शकता आणि समन्वय वाढेल.
याशिवाय ‘कर्तव्य भवन 1 आणि 2’ या इमारतींमध्ये संरक्षण, अर्थ, आरोग्य आणि कृषी यांसारखी महत्त्वाची केंद्रीय मंत्रालये देखील हलवण्यात येणार आहेत. यामुळे दिल्लीतील विखुरलेली सरकारी कार्यालये आता एकाच छताखाली येणार आहेत.
जुना वारसा आता संग्रहालय
पंतप्रधान कार्यालय सेवा तीर्थमध्ये हलवल्यानंतर रिकामे होणारे ऐतिहासिक नॉर्थ आणि साऊथ ब्लॉक पूर्णपणे बंद केले जाणार नाहीत. या ऐतिहासिक वास्तूंचे रूपांतर आता ‘युग युगीन भारत संग्रहालय’ या भव्य सार्वजनिक संग्रहालयात केले जाणार आहे. यामुळे सर्वसामान्यांना या वास्तूंच्या ऐतिहासिक वारशाचा अनुभव घेता येईल.
