ECI Rajya Sabha Election Date : भारतीय लोकशाहीच्या सर्वोच्च सभागृहापैकी एक असलेल्या राज्यसभेच्या रिक्त होणाऱ्या जागांसाठी निवडणूक आयोगाने अधिकृत कार्यक्रम घोषित केला आहे. एप्रिल २०२६ मध्ये अनेक विद्यमान सदस्यांचा कार्यकाळ पूर्ण होत असल्याने, या रिक्त जागा भरण्यासाठी ही निवडणूक प्रक्रिया राबवण्यात येणार आहे. संपूर्ण देशभरातील विविध राज्यांमध्ये ही निवडणूक होणार असून, भौगोलिक आणि राजकीय दृष्टिकोनातून महाराष्ट्रातील ७ जागांसाठी होणारी निवडणूक अत्यंत कळीची मानली जात आहे. राज्याच्या सत्तासंघर्षात आणि संसदेतील पक्षीय बलाबल टिकवण्यासाठी या जागांना अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
निवडणूक आयोगाने जाहीर केलेल्या वेळापत्रकानुसार, इच्छुक उमेदवारांना आपले नामांकन अर्ज सादर करण्यासाठी ५ मार्च ही अंतिम मुदत निश्चित करण्यात आली आहे. त्यानंतर, प्राप्त झालेल्या अर्जांची कायदेशीर पडताळणी आणि छाननी प्रक्रिया ६ मार्च रोजी पार पडेल. ज्या उमेदवारांना आपली उमेदवारी मागे घ्यायची आहे, त्यांच्यासाठी ९ मार्च पर्यंतचा अवधी देण्यात आला आहे. या प्रक्रियेनंतरच निवडणुकीचे अंतिम चित्र स्पष्ट होईल. प्रत्यक्ष मतदानाची प्रक्रिया १६ मार्च रोजी सकाळी ९ वाजता सुरू होऊन सायंकाळी ४ वाजेपर्यंत सुरू राहील. विशेष म्हणजे, पारदर्शकतेसाठी त्याच दिवशी सायंकाळी ५ वाजल्यापासून मतमोजणीला प्रारंभ होईल आणि रात्री उशिरापर्यंत अधिकृत निकाल हाती येतील.
महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावर या ७ जागांचे गणित विधानसभेतील सद्यस्थितीतील पक्षीय संख्याबळावर अवलंबून असेल. प्रत्येक राजकीय पक्षाला आपल्या कोट्यातील जागा निवडून आणण्यासाठी आपल्या आमदारांची मते सुरक्षित ठेवावी लागणार आहेत. या निवडणुकीमुळे राज्यातील प्रमुख राजकीय आघाड्यांमध्ये जागावाटपावरून आणि उमेदवारांच्या निवडीवरून मोठ्या हालचालींना वेग आला आहे.
महायुतीत राष्ट्रवादीच्या उमेदवाराची चर्चा; पार्थ पवारांच्या नावाची राजकीय वर्तुळात गुंज-
आगामी राज्यसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रातील राजकीय वातावरण कमालीचे तापले असून, विशेषतः सत्ताधारी महायुतीमध्ये जागावाटप आणि उमेदवारीवरून खलबते सुरू झाली आहेत. सूत्रांकडून मिळालेल्या प्राथमिक माहितीनुसार, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाकडून (अजित पवार गट) पार्थ पवार यांची राज्यसभेवर वर्णी लागण्याची दाट शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. या संभाव्य उमेदवारीमुळे राजकीय वर्तुळात विविध चर्चांना उधाण आले असून, युवा नेतृत्वाला वरिष्ठ सभागृहात संधी देऊन पक्ष आपली नवी फळी मजबूत करण्याच्या तयारीत असल्याचे मानले जात आहे.
निवडणूक आयोगाच्या कार्यक्रमानुसार, महाराष्ट्रातील ७ जागांसह ओडिसा, तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल, आसाम, बिहार, छत्तीसगड, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यांमध्येही राज्यसभेच्या निवडणुका पार पडणार आहेत. महाराष्ट्रात विधानसभेतील सध्याच्या पक्षीय संख्याबळाचा विचार करता, महायुतीच्या पारड्यात किमान ६ जागा खात्रीशीरपणे पडतील असे चित्र स्पष्ट दिसत आहे. मात्र, या ६ जागांचे महायुतीमधील घटक पक्षांमध्ये कशा प्रकारे वाटप होणार, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष वेधले गेले आहे.
महायुतीमधील जागावाटपाचे सूत्र साधारणतः ‘४:१:१’ असे असण्याची शक्यता आहे. यामध्ये भारतीय जनता पक्षाला ४ जागा, तर मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वातील शिवसेना आणि उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या नेतृत्वातील राष्ट्रवादी काँग्रेसला प्रत्येकी १ जागा मिळण्याचे संकेत मिळत आहेत. १६ मार्च रोजी होणाऱ्या मतदानासाठी आता प्रत्येक घटक पक्ष आपली रणनीती आखत असून, आपल्या कोट्यातील जागा सुरक्षित करण्यासाठी आमदारांच्या मतांची बेरीज जुळवण्यास सुरुवात झाली आहे.
संख्याबळाचे गणित आणि राजकीय व्यूहरचना; महायुतीचे पारडे जड-
सद्यस्थितीत, राज्य विधानसभेचे एकूण संख्याबळ २८६ इतके आहे. यातील दोन जागा रिक्त असल्याने (उपमुख्यमंत्री अजित पवार आणि भाजपचे शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनामुळे), प्रत्यक्ष मतदानावेळी उपलब्ध आमदारांच्या संख्येनुसार एका उमेदवाराला निवडून येण्यासाठी आवश्यक असलेला ‘कोटा’ ३७ मतांचा निश्चित करण्यात आला आहे.
महायुतीची अभेद्य तटबंदी-
सत्ताधारी महायुतीची स्थिती विधानसभेत अत्यंत भक्कम आहे. भारतीय जनता पक्षाचे स्वबळावर १३१ आमदार आहेत, तर मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे ५७ आणि उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ४० आमदार सोबत आहेत. याशिवाय, अन्य ७ अपक्ष व लहान घटकांचा पाठिंबा गृहीत धरल्यास महायुतीचे एकूण संख्याबळ २३५ वर पोहोचते. ३७ मतांच्या कोट्यानुसार, महायुतीचे सहा उमेदवार कोणत्याही अडथळ्याविना सहज निवडून येऊ शकतात. तथापि, भाजपने जर सातव्या जागेसाठी उमेदवार रिंगणात उतरवला, तर निवडणुकीत मोठी चुरस निर्माण होऊन मतांच्या गणितासाठी फोडाफोडीचे राजकारण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
महाविकास आघाडीसमोर निवडीचे आव्हान-
दुसरीकडे, विरोधी पक्षातील महाविकास आघाडीची (मविआ) मदार मित्रपक्षांच्या एकजुटीवर अवलंबून आहे. सध्या शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसकडे १०, काँग्रेसकडे १६ आणि उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेनेकडे २० असे मिळून एकूण ४६ आमदार आहेत. यासोबतच माकप आणि शेकापचा प्रत्येकी एक सदस्य आहे. जर या सर्व पक्षांनी मिळून एकच उमेदवार दिला, तर ४८ मतांच्या जोरावर त्यांचा एक खासदार निश्चितपणे निवडून येईल. मात्र, ही एक जागा तिन्ही प्रमुख पक्षांपैकी कोणाच्या वाट्याला जाणार, यावर एकमत घडवून आणणे हे मविआसमोरील मोठे आव्हान असेल. ३७ मतांचा कोटा पूर्ण केल्यानंतर मविआकडे केवळ ११ मते शिल्लक राहतील. यात समाजवादी पक्षाचे २ आणि एमआयएमच्या १ आमदाराची साथ मिळाली, तरी अतिरिक्त मतांची बेरीज १४ पर्यंतच मर्यादित राहते.
महाराष्ट्रातून निवृत्त होणारे राज्यसभा सदस्य पुढील प्रमाणे –
१. शरद पवार
२. रामदास आठवले
३. फौजिया खान ( श.प गट)
४. रजनी पाटील ( काँग्रेस)
५. प्रियांका चतुर्वेदी ( ठाकरे सेना )
६. धैर्यशील पाटील ( पेण- भाजप )
७. भागवत कराड ( भाजप )
