Edible Oil Price : इराण आणि इस्रायल यांच्यात सुरू असलेल्या वाढत्या लष्करी तणावाचे तीव्र पडसाद आता थेट भारतीय सर्वसामान्यांच्या स्वयंपाकघरात उमटू लागले आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे आणि कच्च्या तेलाच्या वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाल्याने खाद्यतेलाच्या दरात मोठी दरवाढ झाली आहे. अवघ्या काही दिवसांतच खाद्यतेलाच्या किमती प्रति किलो १३ ते १५ रुपयांनी वधारल्या असून, ऐन सणासुदीच्या काळात महागाईचा हा मोठा फटका सर्वसामान्यांना बसला आहे.
बाजारपेठेतील दरवाढीचे चित्र-
व्यापाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पाम तेलाचे दर १२० रुपयांवरून थेट १३५ रुपयांवर पोहोचले आहेत. प्रामुख्याने वापरले जाणारे सूर्यफूल तेल जे पूर्वी १४० रुपये लिटर होते, ते आता १५५ रुपयांना मिळत आहे. शेंगदाणा तेलाच्या किमतीतही १० रुपयांची वाढ होऊन ते आता १९० रुपये प्रति लिटर झाले आहे. केवळ खाद्यतेलच नव्हे, तर ‘डालडा’ (वनस्पती तूप) च्या दरातही १० रुपयांनी वाढ झाली असून पूजेसाठी वापरले जाणारे सुगंधी तेलदेखील महागले आहे.
दैनंदिन खाद्यपदार्थांवर परिणाम-
तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे त्यावर आधारित प्रक्रिया केलेल्या खाद्यपदार्थांचे दरही कडाडले आहेत. शेव आणि फ्राई नूडल्स यांसारख्या पदार्थांच्या किमतीत प्रति किलो ५ रुपयांची वाढ झाली आहे. या व्यतिरिक्त, इंधनाच्या वाढत्या दरांमुळे वाहतूक खर्च आणि हमालीचे दरही वाढले आहेत, ज्याचा थेट परिणाम किरणा मालाच्या एकूण किमतीवर होत आहे.
आंतरराष्ट्रीय अस्थिरतेचा घरगुती बजेटला फटका: खाद्यतेलाचा भडका, सूर्यफूल आणि सोयाबीनच्या किमतीत मोठी वाढ-
जागतिक राजकीय घडामोडी आणि पुरवठा साखळीतील अडथळ्यांमुळे भारतीय बाजारपेठेत खाद्यतेलाच्या किमतींनी उच्चांक गाठला आहे. विशेषतः सूर्यफूल आणि सोयाबीन तेलाच्या किमतीत लक्षणीय वाढ झाल्याने सर्वसामान्यांचे आर्थिक नियोजन कोलमडले आहे. फेब्रुवारी अखेरपर्यंत नियंत्रणात असलेले दर आता मार्चच्या मध्यापर्यंत सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर जाऊ लागले आहेत, ज्यामुळे किरकोळ आणि घाऊक अशा दोन्ही बाजारपेठांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे.
किमतींमधील फरक आणि मागणीचा वाढता ओघ-
आकडेवारीनुसार, २८ फेब्रुवारीपर्यंत १६० रुपये प्रति किलो दराने मिळणारे सूर्यफूल तेल आता १७३ रुपयांच्या वर पोहोचले आहे. सूर्यफूल तेलाचा तुटवडा निर्माण झाल्याने ग्राहकांचा ओढा सोयाबीन तेलाकडे वाढला आहे. मात्र, मागणीत अचानक झालेली ही वाढ आणि मर्यादित साठा यामुळे सोयाबीन तेलाचे दरही प्रचंड कडाडले आहेत. मार्केट यार्डातील स्थिती पाहता, खाद्यतेलाच्या १५ किलोच्या डब्यामागे साधारणतः ३० ते ४० रुपयांची वाढ नोंदवण्यात आली आहे. बाहेरील राज्यांतून होणारी आवक घटल्याने घाऊक बाजारात १० ते १२ टक्क्यांची दरवाढ स्पष्टपणे दिसून येत आहे.
पुरवठा साखळीवर झालेला परिणाम-
केवळ तेलाचे मूळ दरच नव्हे, तर इतर राज्यांतून होणारी वाहतूक खर्चिक झाल्यामुळे आणि मालाची उपलब्धता कमी झाल्यामुळे स्थानिक व्यापाऱ्यांना चढ्या दराने खरेदी करावी लागत आहे. याचा थेट परिणाम किरकोळ विक्रेत्यांवर होत असून, ग्राहकांना प्रति लिटरमागे मोठी रक्कम मोजावी लागत आहे.
महागाईचे सावट: यंदाचा गुढीपाडवा होणार महाग; खाद्यतेलासह जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीत मोठी वाढ
हिंदू संस्कृतीतील नववर्षाचा प्रारंभ मानला जाणारा ‘गुढीपाडवा’ यंदा सर्वसामान्यांच्या खिशाला जड जाण्याची चिन्हे आहेत. केवळ खाद्यतेलच नव्हे, तर अन्य जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीतही लक्षणीय वाढ झाल्यामुळे सणासुदीच्या आनंदावर महागाईचे विरजण पडले आहे. आंतरराष्ट्रीय घडामोडी आणि स्थानिक मागणी यांच्या दुहेरी कत्रीत सापडल्याने बाजारपेठांमध्ये वस्तूंचे दर कडाडले असून, मध्यमवर्गीय कुटुंबांचे आर्थिक नियोजन कोलमडले आहे.
दरवाढीमागील प्रमुख तांत्रिक कारणे-
जागतिक भू-राजकीय तणाव: इराण आणि इस्रायल यांच्यातील वाढत्या संघर्षाचा थेट परिणाम जागतिक बाजारपेठेवर झाला आहे. या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे खनिज तेलाच्या (Crude Oil) किमतीत मोठी वाढ झाली असून, परिणामी लॉजिस्टिक आणि वाहतूक खर्च वाढला आहे. मालवाहतुकीचे दर वधारल्याने त्याचा बोजा अंतिम ग्राहकावर पडत आहे.
आयातीमधील व्यत्यय आणि पुरवठा साखळी: भारताची खाद्यतेलाची गरज मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून असते. मात्र, सध्या जागतिक बंदरांवरील पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे खाद्यतेलाची आवक मंदावली आहे. कच्च्या मालाचा पुरवठा वेळेवर होत नसल्याने किरकोळ बाजारपेठेत साठ्याची कमतरता भासू लागली आहे, ज्यामुळे किमतीत १० ते १२ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
सणासुदीची वाढती मागणी: गुढीपाडव्याच्या मुहूर्तावर गोडधोड पदार्थांची निर्मिती मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. यामुळे बाजारपेठेत खाद्यतेलाच्या मागणीत अचानक १० ते १५ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. मागणी आणि पुरवठा यांमधील ही तफावत किमतींवर अधिक दबाव निर्माण करत असून, सर्वच प्रकारचे तेल आणि वनस्पती तूप महागले आहे.
सामान्यांच्या बजेटवर परिणाम-
बाजारात सध्या पाम तेल, सूर्यफूल आणि सोयाबीन तेलाचे दर गगनाला भिडले आहेत. या दरवाढीमुळे केवळ गृहिणीच नव्हे, तर मिठाई विक्रेते आणि उपहारगृह मालकही चिंतेत आहेत.
