Weather Alert: भारताला सध्या भीषण उन्हाच्या झळा सोसाव्या लागत आहेत. दिवसाचे तापमान विक्रमी पातळी गाठत असतानाच, आता रात्रीच्या वाढत्या उष्णतेने चिंतेत भर टाकली आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, महाराष्ट्र आणि तेलंगणाचे काही भाग वगळता संपूर्ण देशात किमान तापमानात (रात्रीचे तापमान) मोठी वाढ झाली आहे. या स्थितीला हवामान शास्त्रात ‘वॉर्म नाईट’ (Warm Night) असे म्हटले जाते.
Weather Alert: काय आहे ‘वॉर्म नाईट’?
हवामान विभागाच्या व्याख्येनुसार, जेव्हा रात्रीचे किमान तापमान सामान्य तापमानापेक्षा 4.5 अंश सेल्सिअस ते 6.4 अंश सेल्सिअसने जास्त असते, तेव्हा त्याला ‘वॉर्म नाईट’ म्हणतात. जर हे तापमान 6.4 अंश सेल्सिअसपेक्षाही जास्त वाढले, तर ती ‘सीविअर वॉर्म नाईट’ (Severe Warm Night) मानली जाते. २०१२ ते २०२२ दरम्यान मुंबईत उन्हाळ्यातील अशा उष्ण रात्रींच्या संख्येत १५ ने वाढ झाली आहे, तर दिल्लीत हे प्रमाण ६ ने वाढले आहे.
Weather Alert: रात्रीचे तापमान का वाढत आहे?
१. अर्बन हीट आयलंड इफेक्ट: शहरांमधील सिमेंटची जंगले, डांबरी रस्ते आणि काचेच्या इमारती दिवसा उष्णता शोषून घेतात आणि रात्री ती हळूहळू बाहेर सोडतात. यामुळे शहरांमध्ये रात्री थंडावा मिळत नाही.
२. वाढती आर्द्रता (Humidity): कोरड्या हवेच्या तुलनेत दमट हवा उष्णता जास्त काळ धरून ठेवते. उत्तर भारतात आर्द्रतेचे प्रमाण ३० टक्क्यांवरून थेट ५० टक्क्यांपर्यंत पोहोचले आहे.
३. ग्रीनहाऊस गॅसेस: प्रदूषणामुळे वातावरणात साठलेले वायू रात्रीच्या वेळी उष्णतेला अवकाशात जाण्यापासून रोखतात.
४. एसीचा अतिवापर: वातानुकूलित यंत्रांमुळे घराच्या आतील हवा थंड होत असली, तरी त्यातून बाहेर पडणारी गरम हवा शहराचे तापमान अधिक वाढवते.
Weather Alert: आरोग्यावर होणारे गंभीर परिणाम
दिवसभराच्या काहिलीनंतर शरीराला रात्रीच्या थंडाव्यामध्ये सावरण्याची गरज असते. मात्र, रात्रीही उष्णता असल्याने शरीराला विश्रांती मिळत नाही.
- झोपेचा अभाव: अति उष्णतेमुळे गाढ झोप लागत नाही, ज्यामुळे थकवा आणि चिडचिड वाढते.
- हृदयरोग आणि डिहायड्रेशन: घाम कमी आल्यामुळे शरीराची नैसर्गिक शीतकरण यंत्रणा मंदावते. यामुळे हृदयविकार आणि शरीरातील पाणी कमी होण्याचा धोका वाढतो.
- गंभीर आजार: वृद्ध, मुले आणि श्वसनाचे आजार असलेल्या व्यक्तींसाठी या उष्ण रात्री जीवघेण्या ठरू शकतात.
उपाययोजनांची गरज
भारताचे ‘हीट ॲक्शन प्लॅन’ सध्या केवळ दिवसाच्या उष्णतेवर लक्ष केंद्रित करतात. मात्र, रात्रीच्या वाढत्या धोक्याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. तज्ज्ञांच्या मते, शहरांमध्ये झाडांचे प्रमाण वाढवणे, घरांच्या छतावर पांढरा रंग लावणे (Cool Roofs) आणि इमारतींमध्ये हवा खेळती राहील अशी रचना करणे यावर आता भर द्यावा लागणार आहे.
२०२६ हे ‘अल निनो’चे वर्ष असल्याने २०२७ चा उन्हाळा अधिक कठीण जाण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
हे देखील वाचा – Hormuz Strait Crisis: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत भारतीय जहाजांवर गोळीबार! भारताने इराणला बजावले; सागरी सुरक्षेबाबत तीव्र चिंता व्यक्त
