North Korea : पूर्व आशियातील सामरिक तणाव वाढवत उत्तर कोरियाने आपल्या पूर्व किनारपट्टीवरून समुद्राच्या दिशेने अनेक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचे प्रक्षेपण केले आहे. दक्षिण कोरिया आणि जपानच्या संरक्षण विभागांनी या लष्करी हालचालींना दुजोरा दिला असून, या क्षेत्रात पुन्हा एकदा असुरक्षिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. प्योंगयांगकडून वारंवार केल्या जाणाऱ्या या चाचण्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय नियमांचे उल्लंघन होत असल्याची टीका होत आहे.
सिनपो भागातून पहाटेचे प्रक्षेपण-
दक्षिण कोरियाच्या ‘जॉइंट चीफ्स ऑफ स्टाफ’ (JCS) द्वारे जारी करण्यात आलेल्या अधिकृत पत्रकानुसार, रविवारी स्थानिक वेळेनुसार पहाटे ६:१० वाजता ही क्षेपणास्त्रे डागण्यात आली. उत्तर कोरियाच्या सिनपो या सागरी क्षेत्राजवळून ही अज्ञात बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे अवकाशात झेपावली. सिनपो हा परिसर उत्तर कोरियाच्या पाणबुडी आणि क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानाच्या चाचण्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. या प्रक्षेपणांचा नेमका पल्ला आणि मारक क्षमता किती होती, याचा तांत्रिक अभ्यास सध्या दक्षिण कोरियन आणि अमेरिकन गुप्तचर यंत्रणा करत आहेत.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सतर्कता आणि समन्वय-
या प्रक्षोभक कारवाईनंतर दक्षिण कोरियाने आपली लष्करी सज्जता सर्वोच्च स्तरावर ठेवली आहे. जेसीएसने नमूद केले की, “आम्ही केवळ निरीक्षण अधिक कडक केले नसून, भविष्यातील कोणत्याही संभाव्य आव्हानांना प्रत्युत्तर देण्यासाठी आम्ही सज्ज आहोत.” या प्रकरणाची गंभीरता लक्षात घेऊन दक्षिण कोरिया, अमेरिका आणि जपान या तिन्ही राष्ट्रांनी तातडीने माहितीची देवाणघेवाण सुरू केली आहे. त्रिपक्षीय सहकार्यातून उत्तर कोरियाच्या प्रत्येक हालचालीवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे, जेणेकरून कोणत्याही आणीबाणीच्या प्रसंगी संयुक्तपणे पावले उचलली जातील.
उत्तर कोरियाच्या क्षेपणास्त्र चाचणीनंतर जपान हाय अलर्टवर-
उत्तर कोरियाने नुकत्याच केलेल्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र प्रक्षेपणामुळे पूर्व आशियातील राजकीय वातावरण कमालीचे तापले आहे. या पार्श्वभूमीवर, जपानचे संरक्षण मंत्री शिंजीरो कोइझुमी यांनी ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यावर असताना या घटनेचा तीव्र निषेध केला. “जपानचे संरक्षण मंत्रालय या संपूर्ण परिस्थितीवर अत्यंत बारकाईने लक्ष ठेवून असून, आम्ही सर्वोच्च पातळीवरील दक्षता बाळगत आहोत,” असे त्यांनी यावेळी स्पष्ट केले. संरक्षण यंत्रणा सध्या प्रक्षेपणाशी संबंधित सर्व तांत्रिक माहिती गोळा करत असून, त्याचे सखोल विश्लेषण करण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे.
जपानच्या सागरी सीमा सुरक्षित; मंत्रालयाचे स्पष्टीकरण-
जपानच्या संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, उत्तर कोरियाने डागलेली ही क्षेपणास्त्रे कोरियन द्वीपकल्पाच्या पूर्व किनारपट्टीजवळील समुद्रात कोसळल्याचा प्राथमिक अंदाज आहे. विशेष म्हणजे, ही क्षेपणास्त्रे जपानच्या प्रादेशिक हद्दीत किंवा जपानच्या ‘विशेष आर्थिक क्षेत्रात’ (EEZ) पडल्याची कोणतीही पुष्टी अद्याप झालेली नाही. या प्रक्षेपणामुळे जपानच्या सार्वभौमत्वाला थेट धोका निर्माण झाला नसला, तरी आंतरराष्ट्रीय नियमांचे उल्लंघन होत असल्याने जपानने चिंता व्यक्त केली आहे.
विमान आणि नौकानयनावर परिणाम नाही-
या प्रक्षेपणामुळे संबंधित सागरी क्षेत्रातील विमानांच्या वाहतुकीला किंवा जहाजांच्या येण्या-जाण्याला कोणताही अडथळा निर्माण झालेला नाही. सुदैवाने, या परिसरातून प्रवास करणाऱ्या कोणत्याही मालवाहू जहाजाचे किंवा विमानाचे नुकसान झाल्याचे वृत्त अद्याप समोर आलेले नाही. मात्र, खबरदारीचा उपाय म्हणून सागरी क्षेत्रातील सर्व यंत्रणांना सतर्क राहण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
प्योंगयांगचे क्षेपणास्त्र सत्र आणि जागतिक समीकरणांची गुंतागुंत; अमेरिका-चीन-रशिया संघर्षाचे नवे केंद्र?
उत्तर कोरियाने पुन्हा एकदा क्षेपणास्त्र चाचण्यांचा सपाटा लावत आंतरराष्ट्रीय समुदायाला धोक्याची सूचना दिली आहे. प्योंगयांगने यापूर्वी ८ एप्रिल रोजी आपल्या पूर्व किनारपट्टीवरून अनेक ‘कमी पल्ल्याच्या’ बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचे यशस्वी प्रक्षेपण केले होते. मात्र, ताज्या प्रक्षेपणामुळे पूर्व आशियातील तणाव अधिकच वाढला आहे. उत्तर कोरियाच्या या सातत्यपूर्ण लष्करी हालचाली केवळ तांत्रिक चाचण्या नसून, त्यामागे एक मोठे जागतिक राजनैतिक कारस्थान दडल्याचे संरक्षण तज्ज्ञांचे मत आहे.
मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि पूर्व आशियाची असुरक्षितता-
सध्या संपूर्ण जगाचे लक्ष इराण आणि मध्य पूर्वेतील रेंगाळलेल्या युद्धाकडे लागले आहे. अमेरिकेने आपले बहुतांश लष्करी आणि राजनैतिक लक्ष मध्य पूर्वेतील परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी वळवले आहे. नेमक्या याच संधीचा फायदा घेत उत्तर कोरियाने आपल्या क्षेपणास्त्र मोहिमा तीव्र केल्या आहेत. अमेरिकेची शक्ती दोन आघाड्यांवर विभागली गेल्यामुळे पूर्व आशियातील सुरक्षा व्यवस्था काहीशी कमकुवत झाल्याची भावना निर्माण झाली आहे. प्योंगयांगच्या या नवीनतम प्रक्षेपणामुळे जपान आणि दक्षिण कोरियासारख्या अमेरिकेच्या मित्रराष्ट्रांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले असून, जागतिक सत्तेचे केंद्र आता पूर्व आशियाकडे सरकत असल्याचे दिसून येत आहे.
पुतिन-किम जोंग उन यांच्यातील सामरिक जवळीक-
उत्तर कोरियाचे हुकूमशहा किम जोंग उन यांनी अलीकडच्या काळात रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशी असलेले आपले संबंध कमालीचे दृढ केले आहेत. रशिया-युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर निर्माण झालेल्या नव्या जागतिक विभागणीत उत्तर कोरिया उघडपणे रशियाच्या बाजूने उभा राहिला आहे. दोन्ही देशांमधील लष्करी सहकार्य आणि तंत्रज्ञान देवाणघेवाण वाढल्यामुळे पाश्चिमात्य राष्ट्रांच्या अडचणींत भर पडली आहे.
‘ह्वासोंग-२०’ चे अनावरण आणि रशियाशी लष्करी युती; उत्तर कोरियाच्या वाढत्या आण्विक आव्हानाने अमेरिका चिंतेत-
उत्तर कोरियाने आपल्या लष्करी आक्रमकतेची सीमा ओलांडली असून, थेट अमेरिकेच्या मुख्य भूभागाला लक्ष्य करण्याची क्षमता साध्य केल्याचे धक्कादायक वास्तव समोर आले आहे. किम जोंग उन यांनी अलिकडच्या काही महिन्यांत अत्यंत विनाशकारी अशा ‘ह्वासोंग-२०’ (Hwasong-20) या आंतरखंडीय बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्राचे (ICBM) अनावरण करून जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. हे क्षेपणास्त्र विशेषतः अमेरिकेच्या अंतर्भागातील शहरांपर्यंत पोहोचण्यासाठी विकसित करण्यात आले असून, यामुळे जागतिक सुरक्षेची समीकरणे पूर्णपणे बदलण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
शस्त्रास्त्रांच्या आधुनिकीकरणाचा ‘किम’ मंत्र-
उत्तर कोरियाचे हुकूमशहा किम जोंग उन यांनी केवळ क्षेपणास्त्रेच नव्हे, तर देशाच्या संपूर्ण तोफखाना उत्पादनाच्या आधुनिकीकरणाचे कठोर आदेश दिले आहेत. यामध्ये आण्विक आणि पारंपरिक अशा दोन्ही प्रकारच्या शस्त्रास्त्रांच्या विस्तारावर भर दिला जात आहे. तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत आणि अधिक मारक शस्त्रास्त्रांची निर्मिती करून, कोणत्याही जागतिक दबावापुढे न झुकण्याचा संदेश प्योंगयांगने दिला आहे. शस्त्रास्त्रांच्या या प्रचंड साठवणुकीमुळे आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रात शस्त्रास्त्र स्पर्धेला नवे उधाण आले आहे.
अमेरिकेच्या गुप्तचर अहवालातील खळबळजनक निष्कर्ष-
अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणांनी नुकत्याच प्रसिद्ध केलेल्या वार्षिक ‘धोका-मूल्यांकन अहवालात’ (Annual Threat Assessment Report) उत्तर कोरियाच्या वाढत्या शक्तीवर शिक्कामोर्तब केले आहे. अहवालानुसार, उत्तर कोरियाने संपूर्ण अमेरिकेच्या मुख्य भूभागापर्यंत अचूक मारा करण्यास सक्षम असलेल्या आंतरखंडीय बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांची ‘यशस्वी चाचणी’ पूर्ण केली आहे. हे तंत्रज्ञान केवळ कागदावर नसून, प्रत्यक्ष अंमलबजावणीच्या पातळीवर पोहोचल्याने अमेरिकेच्या संरक्षण धोरणासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.
रशियाकडून मिळालेला ‘युद्धानुभव’ आणि तांत्रिक पाठबळ
या अहवालातील सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे उत्तर कोरिया आणि रशिया यांच्यातील वाढती लष्करी जवळीक. रशिया-युक्रेन युद्धाच्या निमित्ताने उत्तर कोरियाने रशियाला शस्त्रास्त्रे पुरवल्याचा दावा केला जात आहे. या बदल्यात, उत्तर कोरियाच्या सैन्याला रशियाकडून ‘मौल्यवान युद्धानुभव’ प्राप्त झाला आहे.
उत्तर कोरियाच्या अण्वस्त्र निर्मितीत ‘गंभीर वाढ’; संघर्षाचा पवित्रा कायम ठेवत प्योंगयांगने फेटाळले शांततेचे आवाहन-
उत्तर कोरियाच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमाचा विस्तार आता एका अत्यंत चिंताजनक टप्प्यावर पोहोचला आहे. आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेचे (IAEA) प्रमुख राफेल ग्रोसी यांनी चालू महिन्यात प्रसिद्ध केलेल्या निरीक्षणात खळबळजनक माहिती दिली आहे. त्यांच्या निरीक्षणानुसार, उत्तर कोरियाच्या अणुऊर्जा आणि अण्वस्त्र उत्पादन क्षमतेत अलिकडच्या काळात ‘अत्यंत गंभीर वाढ’ झाली आहे. प्योंगयांगने आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांना केराची टोपली दाखवत आपली विनाशकारी शक्ती कित्येक पटीने वाढवली असून, यामुळे जागतिक शांतता धोक्यात आली असल्याचे संकेत ग्रोसी यांनी दिले आहेत.
दक्षिण कोरियाचे शांततेचे आवाहन धुडकावले-
दक्षिण कोरियाचे अध्यक्ष ली जे म्युंग यांनी उत्तर कोरियासोबतचे संबंध सुधारण्यासाठी आणि द्वीपकल्पातील तणाव कमी करण्यासाठी सातत्याने चर्चेचा प्रस्ताव मांडला होता. मात्र, उत्तर कोरियाने हे सर्व शांततेचे प्रयत्न अत्यंत उद्दामपणे धुडकावून लावले आहेत. “सोलचे सरकार अद्यापही आमच्या प्रति शत्रुत्वाची भावना बाळगून आहे,” असे म्हणत प्योंगयांगने चर्चेची दारे बंद केली आहेत. उलटपक्षी, उत्तर कोरियाने दक्षिण कोरियाच्या सीमेवर आपली लष्करी सज्जता वाढवून युद्धाचा धोका अधिक गडद केला आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांची भूमिका आणि किम जोंग उन यांचा ‘अपरिहार्य’ संघर्षाचा इशारा-
दुसरीकडे, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जागतिक राजकारणात नवा डावपेच आखण्याचे संकेत दिले आहेत. ऑक्टोबर महिन्याच्या अखेरीस युरोपियन कमिशनच्या बैठकांसाठी युरोप दौऱ्यावर असताना ट्रम्प यांनी महत्त्वाचे विधान केले होते. वेळ आणि परिस्थिती अनुकूल असल्यास आपण किम जोंग उन यांची पुन्हा भेट घेण्यास तयार असल्याचे त्यांनी सूचित केले होते. मात्र, ट्रम्प यांच्या या विधानानंतर अवघ्या काही दिवसांतच किम जोंग उन यांनी अत्यंत आक्रमक भूमिका घेतली. शस्त्रास्त्रांसाठी लागणारे आण्विक साहित्य बनवणाऱ्या एका कारखान्याला आणि प्रयोगशाळेला भेट दिली असता किम म्हणाले की, “विरोधी राष्ट्रांशी असलेला आमचा संघर्ष आता ‘अपरिहार्य’ असून, लष्करी तयारी करणे हेच आमचे एकमेव ध्येय आहे.”
रशियासोबतचे सहकार्य आणि शेजारी राष्ट्रांवरील संकट
रविवारी झालेली क्षेपणास्त्र चाचणी ही केवळ तांत्रिक प्रक्रिया नसून, तो उत्तर कोरियाच्या वाढत्या आत्मविश्वासाचा पुरावा आहे. या प्रक्षेपणामुळे जपान आणि दक्षिण कोरिया या शेजारी राष्ट्रांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. विशेषतः, रशियासोबत उत्तर कोरियाने सुरू केलेले सुरक्षा सहकार्य हे जागतिक समुदायासाठी डोकेदुखी ठरत आहे.
उत्तर कोरियाची रशियाला ‘ह्वासोंग-११’ क्षेपणास्त्रांची रसद; लष्करी मदतीच्या बदल्यात प्योंगयांगच्या अर्थव्यवस्थेला बळ-
उत्तर कोरियाने अलिकडच्या काही वर्षांत आपल्या क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानात कमालीची प्रगती केली असून, विशेषतः ‘ह्वासोंग-११’ (Hwasong-11) या श्रेणीतील क्षेपणास्त्रांनी जागतिक संरक्षण तज्ज्ञांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. ही क्षेपणास्त्रे प्रामुख्याने कमी पल्ल्याच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांच्या (SRBM) गटात मोडतात. ‘ह्वासोंग-११’ ची मारक क्षमता अत्यंत विध्वंसक असून, ती अण्वस्त्रांसह मोठा स्फोटक भार वाहून नेण्यास सक्षम आहेत. याच क्षेपणास्त्रांच्या मुद्द्यावरून आता अमेरिका आणि दक्षिण कोरियाने उत्तर कोरियावर अत्यंत गंभीर आरोप केले आहेत.
पुतिन यांच्या युद्धप्रयत्नांना किम जोंग उन यांची साथ-
अमेरिका आणि दक्षिण कोरियाच्या गुप्तचर यंत्रणांनी दावा केला आहे की, उत्तर कोरियाचे हुकूमशहा किम जोंग उन यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांना युक्रेन युद्धातील लष्करी मोहिमांसाठी मोठ्या प्रमाणावर शस्त्रास्त्रांचा पुरवठा केला आहे. यामध्ये प्रामुख्याने ‘ह्वासोंग-११’ या घातक क्षेपणास्त्रांचा समावेश आहे. रशियाला युक्रेनविरुद्धच्या युद्धात दारूगोळा आणि क्षेपणास्त्रांची कमतरता भासू नये, यासाठी प्योंगयांगने या शस्त्रास्त्रांच्या अनेक खेपा रशियाला पाठवल्याचा आरोप सेऊल आणि वॉशिंग्टनने अधिकृतपणे केला आहे.
शस्त्रास्त्रांच्या बदल्यात रशियाकडून आर्थिक आणि तांत्रिक मदत-
उत्तर कोरियाने दिलेल्या या लष्करी मदतीच्या मोबदल्यात रशियानेही आपला मदतीचा हात पुढे केला आहे. या देवाणघेवाणीमुळे आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांच्या विळख्यात अडकलेल्या उत्तर कोरियाच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा आधार मिळाला आहे. रशियाकडून मिळालेल्या आर्थिक रसदीमुळे उत्तर कोरियामधील अन्नधान्य आणि इंधनाची टंचाई काही अंशी कमी झाली असून, किम जोंग उन यांना त्यांचे महत्त्वाकांक्षी शस्त्र कार्यक्रम निर्धोकपणे पुढे नेण्यास मदत झाली आहे. ही ‘लष्करी देवाणघेवाण’ केवळ आर्थिक फायद्यापुरती मर्यादित नसून, याद्वारे उत्तर कोरियाला रशियाकडून प्रगत लष्करी तंत्रज्ञानही प्राप्त होत असल्याचे संकेत मिळाले आहेत.
जागतिक सुरक्षेसमोर ‘अक्ष’ राष्ट्रांचे नवीन आव्हान-
उत्तर कोरिया आणि रशियामधील हे वाढते सामरिक संबंध पाश्चिमात्य राष्ट्रांच्या चिंतेत भर घालणारे आहेत. अण्वस्त्र सज्ज ‘ह्वासोंग-११’ सारखी क्षेपणास्त्रे रशियन सैन्याच्या ताफ्यात सामील झाल्यामुळे युक्रेनमधील युद्धाचा कल बदलण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. सेऊल आणि वॉशिंग्टनच्या मते, हा केवळ द्विपक्षीय व्यापार नसून, लोकशाही राष्ट्रांच्या विरोधात उभी राहिलेली एक नवीन लष्करी आघाडी आहे.
