Viral Video : सध्याच्या डिजिटल युगात सामाजिक माध्यमांवरील नवनवीन प्रवाह (ट्रेंड्स) मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग बनले आहेत. इन्स्टाग्राम आणि फेसबुकसारख्या व्यासपीठांवर आपल्या आयुष्यातील आनंदाचे क्षण सामायिक करण्याची जणू स्पर्धाच लागली आहे. एकेकाळी केवळ साखरपुडा, विवाह आणि बारसे यांसारख्या मोजक्याच सोहळ्यांमध्ये साधी छायाचित्रण कला पाहायला मिळत असे. मात्र, काळाच्या ओघात यामध्ये आमूलाग्र बदल झाला असून ‘प्री-वेडिंग’, ‘पोस्ट-वेडिंग’ आणि अलीकडच्या काळात ‘मॅटर्निटी शूट’ व ‘बेबी शॉवर’ (डोहाळ जेवण) यांसारख्या संकल्पनांनी जोर धरला आहे. एकेकाळी घरगुती आणि खाजगी स्वरूपात साजरे होणारे डोहाळ जेवण आता एका भव्य सोहळ्याचे रूप धारण करत आहे. याच पाठोपाठ आता ‘नामकरण सोहळ्या’च्या सादरीकरणाने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
स्वामी समर्थांच्या रूपातील आगळीवेगळी एन्ट्री; समाजमाध्यमांवर चर्चेला उधाण-
सध्या समाजमाध्यमांवर एक व्हिडिओ प्रचंड वेगाने व्हायरल होत आहे, ज्याने नेटकऱ्यांमध्ये दोन स्पष्ट गट पाडले आहेत. एका नामकरण सोहळ्याच्या ठिकाणी एका व्यक्तीने थेट ‘ब्रह्मांडनायक श्री स्वामी समर्थ’ यांचा वेश परिधान करून, हातात लहान बाळाला घेऊन प्रवेश केला. समर्थांची विशिष्ट मुद्रा, वेशभूषा आणि त्याच थाटात चालत येणाऱ्या या व्यक्तीने सोहळ्याच्या ठिकाणी उपस्थित असलेल्यांचे डोळे दिपवून टाकले. आपल्या लाडक्या दैवाच्या रूपात बाळाचे आगमन झाल्याचे पाहून अनेकांनी या संकल्पनेचे स्वागत केले आहे.
या आगळ्यावेगळ्या प्रवेशाचा व्हिडिओ समोर आल्यानंतर त्यावर प्रतिक्रियांचा पाऊस पडत आहे. स्वामी समर्थांवर निस्सीम श्रद्धा असलेल्या एका वर्गाने या कल्पनेला ‘जबरदस्त पसंती’ दिली असून, बाळावर साक्षात स्वामींची सावली असल्याचे भावूक उद्गार काढले आहेत. अनेकांनी या सर्जनशीलतेचे कौतुक करत याला एक भक्तीमय आविष्कार म्हटले आहे.
सोहळ्यांचे वाढते अवडंबर आणि सामाजिक मानसिकता-
नामकरण सोहळ्यासाठी यापूर्वीही अनेक चित्रविचित्र प्रवेश (एन्ट्री) पाहायला मिळाल्या आहेत, परंतु थेट देवाचे रूप धारण करण्याच्या या प्रकारामुळे एक नवीन चर्चा सुरू झाली आहे. आधुनिकतेच्या नावाखाली सोहळ्यांचे वाढते अवडंबर आणि त्यात धर्माची होणारी सरमिसळ ही समाजमनासाठी चिंतेची बाब आहे की निव्वळ मनोरंजनाचा भाग, यावर आता तर्कवितर्क लढवले जात आहेत.
श्री स्वामी समर्थांच्या कोट्यवधी भक्तांसाठी त्यांचे रूप हे केवळ आदराचे प्रतीक नसून, तो एक सर्वोच्च भाव आहे. अलीकडेच नामकरण सोहळ्यात स्वामींच्या रूपात बाळाचे आगमन झाल्याचा प्रकार समोर आला, ज्याने अनेकांचे डोळे दिपवले. मात्र, या भव्यतेच्या झगमगाटात आणि नाविन्यपूर्ण संकल्पनांच्या ओघात मनाच्या एका कोपऱ्यात कुठे तरी हा प्रश्न सतत डोक वर काढतो..अशा प्रकारचे प्रयोग भविष्यातील उत्सवांची नवी दिशा ठरणार का आणि हा बदल आपण डोळसपणे स्वीकारायला हवा का?
संस्कृती की निव्वळ प्रदर्शन? नाविन्यपूर्ण सोहळ्यांच्या भविष्यातील वाटचाल-
ज्या वेगाने तंत्रज्ञान आणि समाजमाध्यमे बदलत आहेत, त्या वेगाने आपली उत्सव साजरा करण्याची पद्धतही बदलली आहे. आजकाल कोणत्याही कौटुंबिक आनंदाच्या प्रसंगात ‘काहीतरी वेगळे’ करण्याची स्पर्धा लागलेली असते. या स्पर्धेतूनच देवाचे रूप धारण करणे किंवा धार्मिक विधींना सादरीकरणाचे (Performance) स्वरूप देणे हे प्रकार वाढले आहेत. भविष्यात अशा संकल्पना अधिक प्रगल्भ होतील की त्या केवळ दिखाव्यापुरत्या मर्यादित राहतील, हा विषय तर वेगळाच आहे.
बदलाची स्वीकारार्हता: श्रद्धा आणि विवेक यांचा संगम गरजेचा-
काळाप्रमाणे बदलणे हा निसर्गाचा नियम आहे, पण तो बदल आपल्या मुळांना धक्का देणारा नसावा. एखादी व्यक्ती जेव्हा आपल्या आराध्य दैवताचे रूप धारण करते, तेव्हा त्यामागे नक्कीच श्रद्धेचा भाग असू शकतो; परंतु ‘साक्षात देवच खाली आला आहे’ असे भासवणे हे सामान्यांच्या भावनांशी खेळण्यासारखे ठरू शकते. हा बदल स्वीकारताना आपण स्वतःला विचारले पाहिजे की, आपण आपल्या मुलाला किंवा नवीन पिढीला नक्की काय संस्कार देत आहोत? भक्ती ही अंतर्मुख होऊन करण्याची गोष्ट आहे की तिचे असे सार्वजनिक प्रदर्शन करणे योग्य आहे? या प्रश्नांची उत्तरे प्रत्येकाच्या विवेकबुद्धीवर अवलंबून असली, तरी समाज म्हणून आपण एका मर्यादा रेषेचे भान राखणे आवश्यक आहे.
अखेर, हे सोहळे केवळ डोळे दिपवणारे नसावेत, तर ते मनाला शांतता आणि समाधान देणारे असावेत. आधुनिकतेचा स्वीकार करताना आपल्या परंपरेचा सन्मान राखला गेला, तरच असे बदल समाजासाठी हिताचे ठरतील. अन्यथा, बदलाच्या या प्रवाहात आपण आपली खरी ओळख हरवून बसू.
