Fighting Over Access To Water : जगाच्या विविध भागांत उन्हाळ्याची तीव्रता वाढत असतानाच, मध्य आफ्रिकेतील वाळवंटी प्रदेश असलेल्या ‘चाड’ या देशातून एक मन सुन्न करणारी घटना समोर आली आहे. पिण्याच्या पाण्यावरून दोन कुटुंबांमध्ये सुरू झालेल्या एका किरकोळ वादाचे रूपांतर भीषण वांशिक संघर्षात झाले. या हिंसक चकमकीत आतापर्यंत ४२ जणांना आपला जीव गमवावा लागला असून, १० हून अधिक लोक गंभीर जखमी झाले आहेत.
वादाची ठिणगी आणि संघर्षाचा विस्तार-
अधिकच्या माहितीनुसार, चाडमधील एका दुर्गम भागात पाण्याचा स्रोत असलेल्या विहिरीवरून दोन कुटुंबांमध्ये बाचाबाची झाली. वाळवंटी प्रदेश असल्याने येथे पाण्याची टंचाई नेहमीच जाणवते, मात्र यावेळचा वाद केवळ शिवीगाळ किंवा हाणामारीपुरता मर्यादित राहिला नाही. पाहता पाहता या वादात दोन्ही बाजूंच्या समुदायांनी उडी घेतली आणि संघर्षाचा हा वणवा शेजारील अनेक गावांमध्ये पसरला. या हिंसाचारात आधुनिक शस्त्रास्त्रांचा वापर करण्यात आल्याने मृतांचा आकडा वेगाने वाढला.
सैन्याला पाचारण आणि परिस्थितीचे गांभीर्य
परिस्थिती स्थानिक पोलिसांच्या हाताबाहेर गेल्याचे लक्षात येताच, सरकारने तातडीने सैन्याला पाचारण केले. सध्या संपूर्ण परिसरात लष्करी छावणीचे स्वरूप आले असून, परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी संचारबंदी लागू करण्यात आली आहे. या भीषण संघर्षात ज्यांनी आपले प्राण गमावले आहेत, त्यामध्ये महिला आणि वृद्धांचाही समावेश असल्याची माहिती मिळत आहे. जखमींना तातडीने जवळच्या आरोग्य केंद्रात हलवण्यात आले असून, काहींची प्रकृती चिंताजनक असल्याने मृतांचा आकडा वाढण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
पाण्याच्या थेंबासाठी रक्ताचा सडा: चाडमधील ‘इगोते’ गावात वांशिक वणवा; विहिरीवरून पेटलेल्या संघर्षात ४२ जणांची हत्या-
मध्य आफ्रिकेतील चाड देशात पाण्याचा प्रश्न किती भयावह असू शकतो, याचा प्रत्यय देणारी एक अत्यंत भीषण घटना समोर आली आहे. देशातील वादी फिरा प्रांतात असलेल्या इगोते या छोट्याशा गावात केवळ पाण्यासाठी सुरू झालेल्या वादाचे रूपांतर एका मोठ्या हत्याकांडात झाले आहे. पाण्याच्या विहिरीवर ताबा मिळवण्यावरून दोन गटांत सुरू झालेल्या संघर्षात आतापर्यंत ४२ निरपराध लोकांचा बळी गेला असून संपूर्ण परिसर दहशतीच्या छायेखाली आहे.
विहिरीचा वाद अन् प्रतिशोधाचा अग्नी-
या संघर्षाची ठिणगी इगोते गावातील एका सार्वजनिक विहिरीवरून पडली. वाळवंटी प्रदेश असल्याने पाण्यासाठी येथे नेहमीच चढाओढ असते. सुरुवातीला दोन व्यक्तींमध्ये झालेली बाचाबाची बघता बघता दोन समुदायांच्या संघर्षात बदलली. हा वाद केवळ एका गावापुरता मर्यादित राहिला नाही, तर त्याचे लोण शेजारच्या इतर वस्त्यांपर्यंत पसरले. दोन्ही बाजूंकडून एकमेकांवर ‘बदल्याची कारवाई’ (Retaliation) सुरू झाली, ज्यामध्ये माणुसकीचा पूर्णपणे विसर पडल्याचे पाहायला मिळाले.
भीषण जाळपोळ आणि नरसंहार-
मिळालेल्या माहितीनुसार, हा संघर्ष इतका टोकाला गेला की दोन्ही गटांनी एकमेकांच्या घरांवार हल्ले चढवले. गावातील अनेक घरांना आगी लावण्यात आल्या असून, जाळपोळीत मोठ्या प्रमाणावर मालमत्तेचे नुकसान झाले आहे. या आगीत आणि झालेल्या सशस्त्र चकमकीत अनेकांना आपला जीव गमवावा लागला. परिस्थिती इतकी हाताबाहेर गेली की, स्थानिक प्रशासनाची यंत्रणा पूर्णपणे कोलमडून पडली.
लष्कराचा हस्तक्षेप आणि संचारबंदी-
इगोते आणि आसपासच्या परिसरात निर्माण झालेली ही यादवीसदृश परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी चाड सरकारला अखेर लष्कराला पाचारण करावे लागले. सैन्याने या भागात पोहोचून हिंसाचार थांबवण्यासाठी बळाचा वापर केला असून, सध्या परिसरात कडक लष्करी पहारा तैनात करण्यात आला आहे. हिंसाचार करणाऱ्या अनेक संशयितांना ताब्यात घेण्यात आले असून, त्यांना अज्ञातस्थळी हलवण्यात आले आहे.
पाणीप्रश्नाचे विदारक वास्तव: चाडच्या उपपंतप्रधानांकडून घटनास्थळाची पाहणी; ४२ बळींनंतर विस्कळीत जनजीवन सावरण्याचे आव्हान-
मध्य आफ्रिकेतील चाड देशात ‘वादी फिरा’ प्रांतातील इगोते गावात पाण्यासाठी झालेल्या भीषण नरसंहारानंतर आता परिस्थिती हळूहळू पूर्वपदावर येत आहे. या दुर्घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन देशाचे उपपंतप्रधान लिमाने महामत यांनी स्वतः घटनास्थळी भेट देऊन परिस्थितीचा प्रत्यक्ष आढावा घेतला. या हिंसक संघर्षात ४२ नागरिकांना आपले प्राण गमवावे लागल्याने संपूर्ण देशात शोककळा पसरली असून, पाण्याचा प्रश्न किती गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो, हे पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे.
उपपंतप्रधानांकडून शांततेचे आवाहन-
घटनास्थळी पोहोचल्यानंतर उपपंतप्रधान लिमाने महामत यांनी पीडित कुटुंबांची भेट घेतली आणि लष्करी अधिकाऱ्यांकडून सुरक्षा व्यवस्थेची माहिती घेतली. प्रसारमाध्यमांशी बोलताना त्यांनी स्पष्ट केले की, “सध्या या भागातील परिस्थिती पूर्णपणे लष्कराच्या नियंत्रणात असून हिंसाचार थांबवण्यात यश आले आहे.” मात्र, केवळ एका विहिरीवरून सुरू झालेल्या वादात इतक्या मोठ्या प्रमाणावर जीवितहानी होणे हे अत्यंत दुर्दैवी असल्याचे त्यांनी नमूद केले. या प्रकरणातील दोषींवर कठोर कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे आश्वासनही त्यांनी यावेळी दिले.
पाणी: अस्तित्वाचा आणि संघर्षाचा केंद्रबिंदू-
चाड हा देश भौगोलिकदृष्ट्या वाळवंटी आणि निम-वाळवंटी प्रदेशात मोडतो. येथे पावसाचे प्रमाण अत्यल्प असल्याने आणि पाण्याचे नैसर्गिक स्रोत आटत चालल्याने पाण्यासाठी होणाऱ्या चकमकी ही येथील जुनी समस्या आहे. मात्र, इगोते गावातील या संघर्षाने रौद्र रूप धारण केल्यामुळे जगभरातील पर्यावरण तज्ज्ञ आणि समाजशास्त्रज्ञांनी चिंता व्यक्त केली आहे. ४२ जणांचा मृत्यू हा केवळ दोन गटांतील वाद नसून, तो नैसर्गिक संसाधनांच्या कमतरतेमुळे निर्माण झालेला एक सामाजिक स्फोट असल्याचे बोलले जात आहे.
पुनर्वसन आणि प्रशासकीय उपाययोजना-
लष्कराने परिसरात कडक बंदोबस्त ठेवला असला, तरी लोकांच्या मनातील भीती अद्याप कायम आहे. जाळपोळीत ज्यांची घरे आणि मालमत्ता नष्ट झाली आहे, त्यांच्या पुनर्वसनाचे मोठे आव्हान सरकारसमोर आहे.
