Donald Trump : जागतिक स्तरावर अत्यंत प्रतिष्ठित मानल्या जाणाऱ्या ‘नोबेल शांतता पुरस्कार २०२६’ साठीची प्राथमिक प्रक्रिया आता अंतिम टप्प्यात आली आहे. या वर्षीच्या शांतता पुरस्कारासाठी जगभरातून एकूण २८७ उमेदवारांची नामांकने दाखल झाली असून त्यांच्या नावावर विचार केला जाणार असल्याची अधिकृत माहिती नॉर्वेजियन नोबेल समितीचे सचिव क्रिस्टियन बर्ग हार्पविकेन यांनी दिली आहे. या वर्षीच्या नामांकित उमेदवारांच्या यादीमध्ये २०८ व्यक्ती आणि ७९ संस्थांचा समावेश आहे. जगात वाढते संघर्ष आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्यावरील ताण पाहता, शांतता पुरस्काराचे महत्त्व आजच्या काळात पूर्वीपेक्षा अधिक वाढले असल्याचे मत सचिव हार्पविकेन यांनी व्यक्त केले.
या वर्षीच्या नामांकनांमध्ये अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे नाव देखील असण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. इस्रायल, कंबोडिया आणि पाकिस्तान यांसारख्या देशांच्या प्रमुखांनी जागतिक शांतता प्रस्थापित करण्याच्या आणि विविध आंतरराष्ट्रीय विवाद सोडवण्याच्या प्रयत्नांसाठी डोनाल्ड ट्रम्प यांचे नाव या पुरस्कारासाठी सुचवले असल्याचे म्हटले आहे. नोबेल समितीच्या नियमांनुसार नामांकनांची नावे ५० वर्षांपर्यंत अधिकृतपणे जाहीर केली जात नाहीत; मात्र विविध देशांच्या नेत्यांनी केलेल्या दाव्यांनुसार डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नावाची जोरदार चर्चा सध्या रंगली आहे. ट्रम्प यांच्याशिवाय युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष व्होलोडिमीर झेलेन्स्की यांचे नावही या यादीत असण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
दरम्यान, या नामांकनांच्या प्रक्रियेत नोबेल समितीने इराणमधील मानवाधिकार कार्यकर्त्या आणि सन २०२३ च्या शांतता पुरस्काराच्या मानकरी नर्गेस मोहम्मदी यांच्या खालावलेल्या तब्येतीबद्दल तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. नर्गेस मोहम्मदी या सध्या इराणमधील एविन तुरुंगात बंदिवान आहेत. गेल्या काही दिवसांपूर्वी त्यांना तुरुंगातच हृदयविकाराचा तीव्र झटका आला होता, त्यानंतर त्यांची प्रकृती अत्यंत गंभीर झाली आहे. इराणमधील महिलांच्या हक्कांसाठी आणि मानवाधिकारांसाठी लढा देणाऱ्या मोहम्मदी यांना योग्य वैद्यकीय उपचार मिळणे गरजेचे असल्याचे सांगत, समितीने त्यांच्या आरोग्याविषयी आणि सुरक्षिततेविषयी चिंता व्यक्त केली आहे.
नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी प्राप्त झालेल्या सर्व २८७ नामांकनांवर आता नोबेल समितीच्या तज्ज्ञांकडून अत्यंत बारकाईने अभ्यास आणि मूल्यमापन केले जाणार आहे. या सर्व नावांची छाननी केल्यानंतर समितीकडून एक संक्षिप्त यादी (Shortlist) तयार केली जाईल.
जागतिक आव्हानांच्या काळात नोबेल शांतता पुरस्काराचे महत्त्व अबाधित; नव्या उमेदवारांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ-
जागतिक स्तरावर अत्यंत मानाच्या मानल्या जाणाऱ्या ‘नोबेल शांतता पुरस्कार २०२६’ च्या नामांकनांची प्रक्रिया सध्या जगभरात चर्चेचा विषय ठरली आहे. यंदा या प्रतिष्ठित पुरस्कारासाठी निवडण्यात आलेल्या २८७ उमेदवारांच्या यादीमध्ये २०८ व्यक्ती आणि ७९ संस्थांचा समावेश आहे. या सर्व नामांकनांचे मूल्यमापन करण्याचे अत्यंत जबाबदारीचे काम सध्या नॉर्वेजियन नोबेल समितीकडून केले जात आहे. या संदर्भात बोलताना समितीचे नवनियुक्त सचिव क्रिस्टियन बर्ग हार्पविकेन यांनी यंदाच्या नामांकनांमधील वैविध्य आणि बदलत्या जागतिक परिस्थितीवर प्रकाश टाकला आहे.
जानेवारी २०२५ पासून नोबेल समितीच्या सचिवपदाची अत्यंत महत्त्वाची धुरा सांभाळणाऱ्या हार्पविकेन यांनी यंदाच्या प्रक्रियेविषयी बोलताना सांगितले की, या वर्षीच्या नामांकनांमध्ये नव्या उमेदवारांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ झाली आहे. “मी या पदावर नुकताच रुजू झाल्याने, दरवर्षी नामांकनांच्या यादीत होणारा इतका मोठा बदल आणि त्यात मोठ्या प्रमाणावर नव्या नावांचा होणारा समावेश पाहून मला काही प्रमाणात आश्चर्य वाटले. जगभरातून विविध क्षेत्रांत शांततेसाठी योगदान देणाऱ्या नव्या चेहऱ्यांची आणि संस्थांची नावे पुढे येणे, ही मानवाच्या शाश्वत विकासाच्या दृष्टीने अत्यंत सकारात्मक बाब आहे,” असे हार्पविकेन यांनी नमूद केले.
आजच्या काळात संपूर्ण जग विविध प्रकारच्या आव्हानांना तोंड देत आहे. अनेक देशांमध्ये सुरू असलेले अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय संघर्ष, तसेच जागतिक स्तरावरील परस्पर सहकार्यावर निर्माण झालेला कमालीचा ताण या पार्श्वभूमीवर या पुरस्काराची प्रासंगिकता अधिक वाढली आहे. सचिव हार्पविकेन यांनी जागतिक परिस्थितीचे गांभीर्य अधोरेखित करताना स्पष्ट केले की, आपण सध्या ज्या कठीण आणि आव्हानात्मक कालखंडातून जात आहोत, त्या काळात शांततेच्या नोबेल पुरस्काराचे महत्त्व पूर्वीपेक्षा अधिक ठळक झाले आहे. जागतिक अशांततेच्या वातावरणातही मानवतेसाठी आणि शांततेसाठी चांगले कार्य करणाऱ्यांची संख्या आजही जगात तितकीच, किंबहुना पूर्वीपेक्षा अधिक आहे, ही अत्यंत दिलासादायक बाब आहे.
