Weather Updates : भारतातील ईशान्येकडील राज्यांसह पश्चिम बंगालच्या काही भागांमध्ये नैऋत्य मोसमी पावसाने समाधानकारक प्रगती केली आहे. परंतु, महाराष्ट्रात मात्र मान्सूनची वाटचाल काहीशी थंडावल्याचे चित्र आहे. गेल्या दोन दिवसांपासून राज्यातील मोसमी पावसाची उत्तर सीमा सोलापूर आणि कोकणातील हर्णे या भागांतच स्थिरावली आहे. मान्सून एकाच ठिकाणी रेंगाळल्यामुळे महाराष्ट्रातील इतर भागांमध्ये त्याचा प्रवास लांबण्याची चिन्हे दिसत आहेत. असे असले तरी, हवामान विभागाने वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, आगामी तीन ते चार दिवसांत राज्यातील उर्वरित भागांमध्ये मान्सून पुढे सरकण्यासाठी हवामान पूरक होण्याची शक्यता आहे.
साधारणपणे कोकण, मुंबई आणि पश्चिम महाराष्ट्रात मान्सून दाखल होण्याचा सरासरी काळ ७ ते ११ जून दरम्यान मानला जातो. मात्र, या वर्षी या निश्चित कालावधीत मोसमी पावसाची म्हणावी तशी प्रगती झालेली नाही. मान्सूनला पुढील वाटचाल पूर्ण करण्यासाठी आणखी तीन ते चार दिवसांचा अवधी लागण्याची शक्यता असल्याने, संपूर्ण महाराष्ट्र व्यापण्यासाठी नागरिकांना आणखी काही दिवस वाट पाहावी लागणार आहे. यंदाच्या उन्हाळ्यात राज्यातील जनतेला तीव्र उष्णतेच्या लाटेचा आणि त्रासाचा सामना करावा लागला आहे. त्यातच जागतिक हवामान बदलाचा म्हणजेच ‘एल निनो’ (El Niño) स्थितीचा प्रभाव यंदाच्या मोसमी पावसाच्या हंगामावर स्पष्टपणे जाणवत आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, या वर्षी देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या ९० टक्के इतकाच पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे, जी चिंतेची बाब मानली जात आहे.
सध्या मुंबई, पुणे यांसारख्या प्रमुख महानगरांसह राज्यातील इतर मोठ्या शहरांमध्ये भीषण पाणीटंचाई निर्माण झाली असून जलसाठ्यांनी तळ गाठला आहे. अशा कठीण परिस्थितीत मान्सून लांबणीवर पडल्यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांच्या अडचणींमध्ये भर पडणार आहे; तर दुसरीकडे पेरणीसाठी चातकासारखी पावसाची वाट पाहणाऱ्या बळीराजाच्या चिंतेतही कमालीची वाढ झाली आहे.
हवामान तज्ज्ञांच्या विश्लेषणानुसार, सध्या मान्सूनच्या पुढील प्रवासासाठी वातावरण जरी अनुकूल भासत असले, तरी प्रत्यक्षात मान्सूनला गती देण्यासाठी आवश्यक असलेला हवेचा वेग आणि वातावरणातील आर्द्रता (दमटपणा) यांचे प्रमाण अत्यंत कमी आहे. परिणामी, पावसाची गती संथ झाली आहे. अनेक भागांत आकाश ढगाळ दिसत असले, तरीही मान्सूनच्या सक्रीय पावसासाठी ढगांची जी घनता आवश्यक असते, तिचा सध्या अभाव आहे.
राज्यात एका बाजूला मान्सूनची वाटचाल मंदावली असतानाच, दुसरीकडे बहुतांश भागांत कमाल तापमानाचा आलेख उंचावलेलाच आहे. हवामान विभागाने वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, आगामी पाच दिवसांत राज्यातील कमाल तापमानात फारसा मोठा बदल होण्याची शक्यता नाही. सध्या राज्याच्या काही भागांत पूर्व-मोसमीपाऊस हजेरी लावत आहे; परंतु पुढील काही दिवसांत राज्यातील बहुतांश भागांतील वादळी पावसाचा जोर हळूहळू ओसरणार असल्याचे चिन्हे आहेत. दरम्यान, विदर्भात उन्हाचा तीव्र तडाखा अद्यापही कायम आहे. नुकतीच ब्रह्मपुरी येथे ४५.५ अंश सेल्सिअस इतक्या उच्चांकी कमाल तापमानाची नोंद झाली, जे तिथल्या सरासरी तापमानापेक्षा ६.२ अंशांनी अधिक होते. मात्र, येत्या दोन दिवसांत विदर्भातील पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता असून, हवामान खात्याने तेथील काही जिल्ह्यांना शुक्रवार आणि शनिवारसाठी ‘ऑरेंज अलर्ट’ (Orange Alert) जारी केला आहे.
मुंबईसह उत्तर कोकणातील अनेक भागांमध्ये उन्हाची काहिली आणि उकाडा अद्याप कायम असून, नागरिक आता चातकासारखी पावसाची वाट पाहत आहेत. पालघर परिसरामध्ये उष्ण व कमालीचे दमट वातावरण निर्माण झाले आहे, तर डहाणू येथे ३७.४ अंश सेल्सिअस कमाल तापमानाची नोंद झाली आहे. मुंबईचा पारा देखील ३५ अंश सेल्सिअसवर स्थिरावला असून, मुंबईकरांना मुख्य मान्सूनच्या पावसासाठी आणखी काही दिवस प्रतीक्षा करावी लागणार आहे. हवामान खात्याच्या ताज्या अंदाजानुसार, पालघरमध्ये उष्ण व दमट हवामान राहील, तर मुंबई, ठाणे आणि रायगड या जिल्ह्यांमध्ये काही ठिकाणी हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाच्या सरी कोसळण्याची शक्यता आहे.
दुसरीकडे, परभणी जिल्ह्याला मान्सूनपूर्व वादळी पावसाचा भीषण फटका बसला आहे. परभणीतील मांडाखळी, आळंद आणि जांब या तीन गावांमध्ये वादळी वाऱ्यासह झालेल्या पावसाने अक्षरशः धुमाकूळ घातला. विशेषतः मांडाखळी गावामध्ये या वादळामुळे अभूतपूर्व नुकसान झाले आहे. वेगवान वाऱ्यामुळे परिसरातील असंख्य मोठी झाडे उन्मळून पडली असून, विजेचे खांब आणि घरांवर बसवलेले सोलर पॅनेल्स देखील उखडून गेले आहेत. या नैसर्गिक आपत्तीत शेतकऱ्यांच्या केळी आणि संत्रा बागा पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाल्या आहेत. तसेच, शेतकऱ्यांनी लाखो रुपये खर्चून आणि अतोनात कष्ट करून उभारलेली शेडनेट व पॉली हाऊस भुईसपाट झाली आहेत.
या वादळामुळे शेतीचे झालेले विदारक दृश्य पाहून हवालदील झालेल्या शेतकऱ्यांना आपले अश्रू अनावर झाले आहेत. मांडाखळी येथील दिवाकर राऊत या शेतकऱ्याने आपल्या २० गुंठे जमिनीत मोठ्या आशेने पॉली हाऊस उभे केले होते. मात्र, या एकाच वादळाने त्यांचे संपूर्ण पॉली हाऊस कोसळून जमीनदोस्त केले. हाता तोंडाशी आलेला घास हिरावला गेल्याने आणि सर्वस्व गमावल्यामुळे, आपल्या नुकसानीची माहिती देताना या शेतकऱ्याला भरून आले आणि डोळ्यांतील अश्रू थांबत नव्हते.
