Maharashtra Rain : चालू वर्षी देशभरात ‘एल निनो’ (El Nino) प्रणालीमुळे चिंतेचे ढग गडद झाले असतानाच, महाराष्ट्रातील पावसासंदर्भात भारतीय हवामान विभागाने (IMD) एक महत्त्वपूर्ण आणि दिलासादायक अंदाज वर्तवला आहे. हवामान खात्याच्या ताज्या अहवालानुसार, आगामी १८ जून ते २ जुलै या कालावधीत महाराष्ट्र, दक्षिण भारत आणि मध्य भारताच्या काही भागांमध्ये मान्सूनचा प्रवाह पुन्हा सक्रिय होण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होत आहे. या काळात कोकण किनारपट्टीसह राज्याच्या बहुतांश भागांत मान्सूनचे रीतसर आगमन होण्याची शक्यता आहे. मात्र, तूर्तास पुढील २४ ते ४८ तासांत राज्याच्या काही भागात उष्णतेच्या लाटेचा (Heat Wave) प्रकोप कायम राहण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे.
अधिकच्या माहितीनुसार, १४ जून रोजी नैऋत्य मान्सूनची उत्तर मर्यादा हर्णे, सोलापूर, हैदराबाद, भद्राद्री कोठागुडेम, कलिंगपट्टणम, पारादीप, बारिपाडा, पुरुलिया, धनबाद आणि मुझफ्फरपूर मार्गे पुढे सरकली आहे. ज्येष्ठ हवामान शास्त्रज्ञ कृष्णानंद होसाळीकर यांनी स्पष्ट केले की, पुढील चार ते पाच दिवसांत महाराष्ट्राचे उर्वरित भाग, कर्नाटक, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, पश्चिम बंगाल, ओडिशा, झारखंड, बिहार आणि दक्षिण छत्तीसगडच्या काही भागांत मान्सूनच्या पुढील वाटचालीसाठी वातावरण पूरक ठरणार आहे.
प्रशांत महासागरात ‘एल निनो’चा तीव्र प्रभाव; मान्सून रत्नागिरीत रेंगाळला
अमेरिकेच्या हवामान संस्थेने वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, प्रशांत महासागरामध्ये सध्या अत्यंत तीव्र स्वरूपाची ‘एल निनो’ स्थिती निर्माण झाली आहे. सन १९५० नंतरचा हा सर्वात भीषण एल निनो ठरण्याची भीती व्यक्त केली जात असून, भारतीय हवामान विभागानेही या सक्रियतेला दुजोरा दिला आहे. या जागतिक हवामान बदलाचा थेट आणि विपरीत परिणाम भारतीय मान्सूनवर होत आहे. सद्यस्थितीत अफगाणिस्तानकडून येणाऱ्या अत्यंत उष्ण व कोरड्या वाऱ्यांमुळे आणि एल निनोच्या प्रभावामुळे मान्सूनची गती रोखली गेली असून, तो रत्नागिरी परिसरामध्येच रेंगाळला आहे. हे कोरडे वारे ओसरल्यानंतरच मान्सूनच्या पुढील प्रवासाला गती मिळणार असून, मुंबईकरांना आणि उर्वरित महाराष्ट्राला १८ जून ते २ जुलै दरम्यान मान्सूनच्या सक्रियतेची प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.
कृषी क्षेत्रासमोर आव्हाने आणि पावसाचे घटणारे प्रमाण-
भारतीय अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा असलेल्या कृषी क्षेत्रासाठी मान्सून अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. मात्र, यंदा एल निनोच्या संकटामुळे देशात सरासरीच्या केवळ ९० टक्के इतकाच पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. हवामान अभ्यासकांच्या मते, यामुळे पावसाच्या वितरणात मोठा असमतोल निर्माण होऊ शकतो.
१. उशिरा आगमन: अनेक भागांमध्ये पावसाचे आगमन नेहमीपेक्षा उशिरा होईल.
२. दुष्काळाचे सावट: सरासरीपेक्षा कमी पर्जन्यवृष्टीमुळे काही भागांवर दुष्काळाचे सावट गडद होऊ शकते.
३. अतिवृष्टीचा धोका: काही क्षेत्रांमध्ये अत्यंत कमी कालावधीत ढगफुटीसदृश अतिवृष्टीचा सामना करावा लागू शकतो, ज्यामुळे पिकांचे अतोनात नुकसान होण्याची शक्यता आहे. याव्यतिरिक्त, या जागतिक हवामान चक्रामुळे जागतिक तापमानातही विक्रमी वाढ नोंदवली जात आहे.
जूनचा अर्धा महिना उलटला; बळीराजाची धाकधुक वाढली
जून महिन्याचा पंधरवडा संपत आला तरी अद्याप राज्यातील बहुतांश भागांत पावसाने दडी मारल्याचे विदारक चित्र आहे. खरीप हंगामाच्या आशेवर असलेल्या शेतकरी वर्गाची चिंता आता दिवसागणिक वाढू लागली आहे. मान्सूनपूर्व मशागत करून, बी-बियाणे आणि खतांची खरेदी करून शेतकऱ्यांनी शेतीची पूर्वतयारी पूर्ण केली आहे. मात्र, आभाळाकडे डोळे लावून बसलेल्या बळीराजाची प्रतीक्षा संपलेली नाही.
