Reliance 49th AGM : भारतीय दूरसंचार क्षेत्रातील अग्रगण्य कंपनी ‘रिलायन्स जिओ’ आपल्या बहुप्रतिक्षित आरंभिक समभाग विक्रीसाठी (IPO) आज, १९ जून रोजी भांडवली बाजार नियामक संस्था ‘सिक्युरिटीज अँड एक्स्चेंज बोर्ड ऑफ इंडिया’ (SEBI) कडे मसुदा दस्तऐवज (Draft Red Herring Prospectus – DRHP) दाखल करणार आहे. रिलायन्स इंडस्ट्रीजच्या पार पडलेल्या ४९ व्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेत (AGM) कंपनीचे अध्यक्ष मुकेश अंबानी यांनी या निर्णयाची अधिकृत घोषणा केली होती. रिलायन्स समूहाने गेल्या वर्षीच जिओचा आयपीओ बाजारात आणण्याचे संकेत दिले होते, त्यानुसार आता प्रत्यक्ष प्रक्रियेला गती आली आहे. या मेगा आयपीओमुळे देशांतर्गत आणि जागतिक गुंतवणूकदारांमध्ये प्रचंड उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
या सार्वजनिक भागविक्रीच्या माध्यमातून रिलायन्स जिओ सुमारे २७ कोटी नवीन समभाग (शेअर्स) बाजारामध्ये विक्रीसाठी आणण्याच्या तयारीत आहे, ज्यांचे दर्शनी मूल्य (Face Value) प्रति समभाग ₹१० इतके निश्चित करण्यात आले आहे. या समभागांची अंतिम किंमत म्हणजेच ‘इश्यू प्राईस’ नेमकी किती असावी, याचा निर्णय ‘बुक बिल्डिंग’ प्रक्रियेच्या आधारे घेतला जाणार आहे. ही संपूर्ण समभाग विक्री प्रक्रिया सेबीने घालून दिलेल्या कडक नियमावली आणि मार्गदर्शक तत्त्वांनुसारच पार पडेल. या आयपीओच्या माध्यमातून कंपनी मोठ्या प्रमाणावर भांडवल उभारणी करणार असून, त्याचा वापर व्यवसाय विस्तार आणि तंत्रज्ञान सुधारणेसाठी केला जाण्याची शक्यता आहे. आयपीओ प्रक्रियेमध्ये ‘ड्राफ्ट पेपर्स’ किंवा मसुदा दस्तऐवज हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. हा एक प्रकारे कंपनीचा कच्चा वित्तीय अहवाल असतो, जो मंजुरीसाठी बाजार नियामक संस्था ‘सेबी’कडे जमा करावा लागतो.
रिलायन्स जिओच्या ‘डीआरएचपी’ला संचालक मंडळाची मंजुरी; अंबानी भावंडांच्या खांद्यावर आयपीओची धुरा; डिजिटल आणि रिटेल क्षेत्रात रिलायन्स अव्वल-
भारतीय दूरसंचार क्षेत्रातील अग्रगण्य कंपनी ‘जिओ प्लॅटफॉर्म्स’च्या संचालक मंडळाने (बोर्ड) आज सकाळी आयोजित एका महत्त्वाच्या बैठकीत आपल्या बहुप्रतिक्षित ‘ड्राफ्ट रेड हेरिंग प्रॉस्पेक्टस’ला (DRHP) अंतिम मंजुरी दिली आहे. संचालक मंडळाच्या या महत्त्वपूर्ण मंजुरीनंतर, हा मसुदा दस्तऐवज आजच भांडवली बाजार नियामक संस्था ‘सेबी’कडे (SEBI) अधिकृतपणे सादर केला जाणार आहे. रिलायन्स समूहाच्या या ऐतिहासिक आणि देशातील सर्वांत मोठ्या मानल्या जाणाऱ्या आयपीओ प्रक्रियेचे संपूर्ण नेतृत्व मुकेश अंबानी यांची पुढची पिढी म्हणजेच आकाश अंबानी, ईशा अंबानी आणि अनंत अंबानी हे एकत्रितपणे करत आहेत. या तरुण नेतृत्वाच्या मार्गदर्शनाखाली जिओच्या सार्वजनिक भागविक्रीची ही गुंतागुंतीची प्रक्रिया अत्यंत पद्धतशीरपणे पुढे नेली जात आहे.
रिलायन्स जिओने भारतीय बाजारपेठेत आपल्या स्थापनेची १० वर्षे अत्यंत दिमाखात पूर्ण केली आहेत. गेल्या एका दशकात जिओने केवळ दूरसंचार क्षेत्रातच क्रांती घडवून आणली नाही, तर भारताच्या डिजिटल आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रातील प्रगतीचे ते मुख्य माध्यम बनले आहे. इंटरनेट आणि डिजिटल सेवा देशाच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचवून जिओने सर्वसामान्यांचे जीवन सुकर केले आहे. जिओच्या या देदीप्यमान यशासोबतच, रिलायन्स समूहाचा दुसरा मुख्य कणा असलेल्या ‘रिलायन्स रिटेल’नेही बाजारात आपली २० यशस्वी वर्षे पूर्ण केली आहेत. देशातील संघटित किरकोळ व्यापार (Organized Retail) क्षेत्रात एका मार्गदर्शकाची (ट्रेलब्लेझर) भूमिका बजावत रिलायन्स रिटेलने या क्षेत्राचा संपूर्ण चेहरामोहरा बदलून टाकला आहे.
कंपनीच्या वार्षिक प्रगतीचा आढावा घेताना रिलायन्स समूहाच्या वतीने सांगण्यात आले की, रिलायन्स जिओ आणि रिलायन्स रिटेल या दोन्ही स्वतंत्र व्यवसायांनी आपापल्या क्षेत्रात देशांतर्गत बाजारपेठेत अव्वल (क्रमांक एक) स्थान कायम राखले आहे. एका बाजूला जिओने डिजिटल क्रांतीचे उत्प्रेरक म्हणून कोट्यवधी ग्राहकांना जोडले आहे, तर दुसऱ्या बाजूला रिलायन्स रिटेलने आधुनिक व्यापार पद्धतीचा विस्तार करत भारतीय अर्थव्यवस्थेला मोठी गती दिली आहे.
जिओच्या माध्यमातून सॅटेलाइट आणि एआय क्रांतीची नवी पहाट; आकाश अंबानींनी मांडला रिलायन्सच्या भविष्यातील तंत्रज्ञानाचा मेगा प्लॅन; ५G युझर बेसमध्ये जगात अव्वल-
रिलायन्स जिओ प्लॅटफॉर्म्सचे व्यवस्थापकीय संचालक (MD) आकाश अंबानी यांनी कंपनीच्या वार्षिक सभेमध्ये रिलायन्सच्या तंत्रज्ञान क्षेत्रातील भावी वाटचालीचा अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आराखडा सादर केला. जिओ आता केवळ दूरसंचार सेवांपुरती मर्यादित न राहता जागतिक स्तरावरील सॅटेलाइट आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात मोठी क्रांती घडवण्यासाठी सज्ज झाली आहे. आकाश अंबानी यांनी जाहीर केले की, जिओ जगातील अग्रगण्य ग्लोबल सॅटेलाइट कन्सोर्टियम कंपन्यांसोबत धोरणात्मक भागीदारी करत आहे. भारताच्या कानाकोपऱ्यात वेगवान इंटरनेट पोहोचवण्यासाठी कंपनी स्वतःचे ‘लो अर्थ ऑर्बिट’ (LEO) सॅटेलाइट नेटवर्क विकसित करण्याच्या शक्यतांवर वेगाने काम करत आहे. या प्रगत उपग्रह प्रणालीसाठी आवश्यक असणारे पायाभूत ग्राउंड स्टेशन इन्फ्रास्ट्रक्चर उभारणीचे कामही कंपनीने वेगाने सुरू केले आहे.
या तंत्रज्ञान मोहिमेचा एक भाग म्हणून, रिलायन्स इंटेलिजन्सच्या वतीने गुजरातमधील जामनगर येथे स्वतःचा अद्ययावत ‘एआय बॅकबोन’ (AI डाटा सेंटर) तयार केला जात आहे. या प्रकल्पाचा १२० मेगावॉट क्षमतेचा पहिला टप्पा २०२६ च्या अखेरपर्यंत पूर्णपणे कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे. या महाकाय एआय इन्फ्रास्ट्रक्चरला अफाट गती आणि बळ देण्यासाठी कंपनी जागतिक स्तरावर अत्यंत शक्तिशाली मानल्या जाणाऱ्या ‘एनव्हीडिया GB300 जीपीयू’ (Nvidia GB300 GPU) या अत्याधुनिक चिप्सचा वापर सुरू करत आहे. सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, जिओ भारतातील विविध प्रादेशिक भाषांमध्ये एआय तंत्रज्ञान विकसित करत आहे, जेणेकरून देशातील अगदी सामान्य नागरिकालाही कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करणे सोपे, सुलभ आणि आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरेल. “आम्ही जे तंत्रज्ञान विकसित करत आहोत, ते भारतासाठी असणारे आणि पूर्णपणे भारतानेच तयार केलेले एआय (AI) आहे, जे आगामी काळात संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी उपयोगी पडेल. या दशकाच्या अखेरपर्यंत म्हणजेच २०३० पर्यंत एआय तंत्रज्ञान देशातील प्रत्येक नागरिकाच्या बजेटमध्ये आणण्याचे आमचे मुख्य ध्येय आहे,” असा ठाम विश्वास आकाश अंबानी यांनी व्यक्त केला.
याच सभेत रिलायन्सने तंत्रज्ञान क्षेत्रातील काही अभिनव उत्पादनांची घोषणा केली. कंपनीने ‘जियो टेलीफ्रेम’ (Jio Teleframe) हे नवीन प्लॅटफॉर्म सादर केले आहे, जे प्रामुख्याने एआय एजंट्सच्या कार्यप्रणालीसाठी डिझाइन करण्यात आले आहे. यासोबतच, घरोघरी हाय-स्पीड इंटरनेट पोहोचवण्यासाठी ‘जिओ होम्स’ (Jio Homes) च्या माध्यमातून पुढील पिढीची ब्रॉडबँड कनेक्टिव्हिटी दिली जाणार आहे. यामध्ये ग्राहकांना ५ Gbps पर्यंतचा प्रचंड डाउनलोड गती (स्पीड) आणि १ Gbps पर्यंतचा अपलोड स्पीड मिळणार आहे. व्यावसायिक आघाडीवर जिओने नवा इतिहास रचला असून, कंपनीचा एकूण ग्राहकवर्ग (युझर बेस) आता ५२.४ कोटींच्या पार गेला आहे. यामुळे देशातील पहिल्या क्रमांकाचा टेलिकॉम ऑपरेटर म्हणून जिओचे स्थान अधिक मजबूत झाले आहे. तसेच, देशातील १.३ कोटींहून अधिक घरे ‘जियो एअरफायबर’शी यशस्वीरीत्या जोडली गेली आहेत. चीनचा अपवाद वगळता, एकाच देशात कार्यरत असणाऱ्या कोणत्याही दूरसंचार कंपनीचा हा जगातील सर्वांत मोठा ५G युझर बेस ठरला आहे.
एलन मस्क यांच्या ‘स्टारलिंक’च्या धर्तीवर रिलायन्स जिओ सॅटेलाइट इंटरनेट क्षेत्रात उतरणार; मोठ्या भांडवल उभारणीमागील मुख्य रणनीती स्पष्ट-
जगातील आघाडीचे उद्योजक एलन मस्क यांनी त्यांच्या ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) या कंपनीच्या माध्यमातून अंतराळात हजारो उपग्रहांची शृंखला (सॅटेलाइट कॉन्स्टिलेशन) सोडून ‘स्टारलिंक’ (Starlink) या जागतिक उपग्रह इंटरनेट सेवेची यशस्वी उभारणी केली आहे. आता नेमका याच तंत्रज्ञानाचा आणि व्यावसायिक मॉडेलचा पाया धरून रिलायन्स जिओ देखील अंतराळ क्षेत्रात एका मोठ्या मोहिमेची तयारी करत आहे. एलन मस्क यांच्या उपग्रहांच्या कक्षेपेक्षा काहीशा खालच्या पातळीवर, म्हणजेच ‘लो अर्थ ऑर्बिट’ (LEO – Low Earth Orbit) उपग्रह क्षेत्रात स्वतःचे नेटवर्क प्रस्थापित करण्याचा रिलायन्सचा मानस आहे. यासाठीच कंपनी आगामी आयपीओच्या (IPO) माध्यमातून मोठ्या प्रमाणावर भांडवल उभारणी करत असून, या पैशांचा मुख्य हिस्सा या अत्यंत खर्चिक आणि प्रगत उपग्रह प्रकल्पासाठी वापरला जाणार असल्याचे स्पष्ट होत आहे.
रिलायन्स जिओ प्लॅटफॉर्म्सचे व्यवस्थापकीय संचालक आकाश अंबानी यांनी कंपनीच्या धोरणात्मक वाटचालीविषयी बोलताना या आधुनिक प्रकल्पाचे संकेत दिले आहेत. मस्क यांच्या स्टारलिंक सेवांनी ज्या प्रकारे दुर्गम आणि पायाभूत सुविधा नसलेल्या क्षेत्रांमध्ये थेट अंतराळातून हाय-स्पीड इंटरनेट पोहोचवले, तसेच तंत्रज्ञान आता जिओ भारतीय बाजारपेठेत आणणार आहे. ‘लो अर्थ ऑर्बिट’ उपग्रह हे पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून अतिशय जवळ असल्याने त्यांच्या माध्यमातून मिळणारा इंटरनेट वेग अधिक असतो आणि डेटा वहनाचा विलंब (लेटन्सी) अत्यंत कमी होतो. या जागतिक दर्जाच्या उपग्रह प्रणालीची भारतात उभारणी करण्यासाठी जिओ आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील आघाडीच्या सॅटेलाइट कन्सोर्टियम कंपन्यांसोबत मोठ्या भागीदारी करत आहे.
हा संपूर्ण अंतराळ प्रकल्प अत्यंत गुंतागुंतीचा आणि अब्जावधी डॉलर्सच्या प्रचंड गुंतवणुकीची मागणी करणारा आहे. अंतराळात उपग्रह सोडण्यासोबतच देशांतर्गत पातळीवर त्याचे नियंत्रण करण्यासाठी अद्ययावत ‘ग्राउंड स्टेशन इन्फ्रास्ट्रक्चर’ (भूपृष्ठावरील नियंत्रण केंद्रे) उभारावे लागते. याच पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीसाठी आणि तंत्रज्ञान विकासासाठी रिलायन्स समूहाला मोठ्या प्रमाणावर निधीची आवश्यकता आहे. परिणामी, जिओचा आगामी मेगा आयपीओ हा केवळ दूरसंचार क्षेत्रातील विस्तारासाठी नसून, थेट अंतराळातून इंटरनेट पुरवण्याच्या या महाकाय स्पर्धेत एलन मस्क यांच्या ‘स्टारलिंक’ आणि जेफ बेझोस यांच्या ‘प्रोजेक्ट कुइपर’ (Project Kuiper) सारख्या जागतिक आव्हानांना भारतात तगडी टक्कर देण्यासाठी भांडवल उभे करण्याचे मुख्य माध्यम ठरणार आहे.
चौथ्या तिमाहीत महसुलात वाढ, मात्र निव्वळ नफ्यात १३ टक्क्यांची घट
दुसरीकडे, रिलायन्स इंडस्ट्रीजने आपल्या आर्थिक वर्ष २०२५-२६ च्या चौथ्या तिमाहीचे वित्तीय निष्कर्षही जाहीर केले आहेत. या अहवालानुसार, जानेवारी ते मार्च २०२६ या तिमाहीत रिलायन्सचा निव्वळ नफा वार्षिक आधारावर १३ टक्क्यांनी घसरून ₹१६,९७१ कोटी झाला आहे. गेल्या वर्षाच्या याच कालावधीत कंपनीला ₹१९,४०७ कोटींचा निव्वळ नफा झाला होता. नफ्यात घट झाली असली, तरी कंपनीच्या एकूण महसुलात (Revenue) मात्र लक्षणीय वाढ झाली आहे.
