China Employment Crisis : जागतिक स्तरावर तंत्रज्ञान आणि स्वयंचलित यंत्रणेच्या (ऑटोमेशन) वाढत्या विकासामुळे रोजगार निर्मिती आणि त्याच्या स्वरूपात मोठे बदल घडून येत आहेत. याच पार्श्वभूमीवर, चीनमधील आघाडीची ई-कॉमर्स कंपनी 'जिंगडोंग' (JD.com) कडून एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि दूरगामी निर्णय घेण्यात आला आहे. भविष्यात मानवी श्रमाची जागा प्रगत तंत्रज्ञान आणि रोबोट्स घेणार असून, त्यामुळे कंपनीतील सुमारे ७ लाख डिलिव्हरी कर्मचाऱ्यांच्या रोजगारावर गदा येऊ नये म्हणून कंपनीने 'निर्वाण योजना' (Nirvana Project) नावाचा एक महत्त्वाकांक्षी उपक्रम सुरू केला आहे. कंपनीचे संस्थापक रिचर्ड लियू यांनी या नाविन्यपूर्ण योजनेची अधिकृत घोषणा केली आहे.
‘निर्वाण योजना’ आणि कर्मचाऱ्यांचे कौशल्यवर्धन
या विशेष योजनेचा मुख्य उद्देश तांत्रिक बदलांमुळे कर्मचाऱ्यांना बेरोजगार होण्यापासून वाचवणे हा आहे. या अंतर्गत, सध्या सामान पोहोचवण्याचे (डिलिव्हरी) पारंपारिक काम करणाऱ्या ७ लाख कर्मचाऱ्यांना अत्याधुनिक रोबोट्सची देखभाल करणे, त्यांची दुरुस्ती करणे आणि तांत्रिक कामकाज (टेक्निकल ऑपरेशन्स) सांभाळणे यांसारख्या प्रगत गोष्टींचे पद्धतशीर प्रशिक्षण दिले जात आहे. या कौशल्य विकासामुळे कर्मचाऱ्यांची नोकरी सुरक्षित राहील आणि ते बदलत्या तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेऊ शकतील.
चीनमधील ‘गिग-इकॉनॉमी’ आणि बदलणारे स्वरूप
चीनमध्ये सध्या मानवी श्रमावर आधारित ‘गिग-इकॉनॉमी’ (तात्पुरत्या किंवा कंत्राटी स्वरूपातील रोजगार व्यवस्था) अत्यंत व्यापक आहे. आकडेवारीनुसार, संपूर्ण चीनमध्ये सुमारे ८.४ कोटी लोक डिलिव्हरी आणि लॉजिस्टिक्सशी संबंधित विविध कामांमध्ये गुंतलेले आहेत. मात्र, आता मोठ्या कंपन्या आपल्या वेअरहाऊस (गोदामे) आणि वाहतूक व्यवस्थेत रोबोट्सचा वापर झपाट्याने वाढवत आहेत. या बदलामुळे मानवी नोकऱ्या संपूर्णपणे नष्ट होणार नाहीत, तर त्यांच्या कामाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलेल, असा विश्वास तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. मानवाचे काम आता शारीरिक कष्टाचे न राहता, रोबोट्सचे व्यवस्थापन, नियंत्रण आणि देखरेख करणे असे बौद्धिक व तांत्रिक स्वरूपाचे होणार आहे.
ऑटोमेशन आणि रोबोटिक्सचे व्यावसायिक फायदे
ई-कॉमर्स क्षेत्रातील या तांत्रिक क्रांतीमुळे कंपन्यांना अनेक व्यावसायिक फायदे मिळणार आहेत:
१. २४ तास अविरत काम: रोबोट्स आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) मदतीने मानवी मर्यादांवर मात करून २४ तास सलग काम करणे शक्य होणार आहे, ज्यामुळे ग्राहकांना मिळणाऱ्या डिलिव्हरीचा वेग प्रचंड वाढेल.
२. आर्थिकदृष्ट्या परवडणारे: सुरुवातीचा पायाभूत खर्च सोडल्यास, दीर्घकालीन विचार करता रोबोटिक्सचा वापर हा मानवी कर्मचाऱ्यांच्या मासिक वेतनापेक्षा आणि त्यांच्या व्यवस्थापनावर होणाऱ्या खर्चापेक्षा कितीतरी पटीने स्वस्त पडतो.
३. अचूकता आणि कार्यक्षमता: स्वयंचलित यंत्रणेमुळे (ऑटोमेशन) पार्सलचे वर्गीकरण (सॉर्टिंग) करताना आणि ग्राहकांपर्यंत ते पोहोचवताना मानवी चुका होण्याची शक्यता नगण्य होते.
४. जिंगडोंग कंपनीचा हा प्रयोग भविष्यात जगभरातील इतर मोठ्या उद्योगांसाठी एक आदर्श वस्तुपाठ ठरू शकतो, जिथे तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करताना मानवी संसाधनांचाही तितकाच आदरयुक्त विचार केला गेला आहे.
