Guru Purnima 2026 : भारतीय संस्कृतीत गुरूला ज्ञान, संस्कार आणि जीवनाला योग्य दिशा देणारे सर्वोच्च स्थान दिले गेले आहे. “गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः” या वचनाप्रमाणे गुरूला त्रिमूर्तीचे स्वरूप मानले जाते. अशा गुरूंच्या ऋणाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी दरवर्षी आषाढ पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाते. हा दिवस केवळ धार्मिक दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर अध्यात्म, शिक्षण आणि संस्कार यांच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. या दिवशी आपल्या गुरूंचे स्मरण करून त्यांचे आशीर्वाद घेणे, ज्ञानाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि सद्विचारांचा स्वीकार करण्याची परंपरा आहे.गुरुपौर्णिमेला महर्षी वेदव्यास यांची जयंतीही साजरी केली जाते. वेदांचे विभाजन, महाभारताची निर्मिती तसेच अनेक पुराणांची रचना केल्यामुळे त्यांना ‘आदिगुरू’ म्हणून ओळखले जाते. त्यामुळे या दिवसाला ‘व्यास पौर्णिमा’ असेही संबोधले जाते. भारतीय ज्ञानपरंपरेच्या जतन आणि संवर्धनात महर्षी वेदव्यास यांचे योगदान अमूल्य मानले जाते. त्यामुळे या दिवशी त्यांचे स्मरण करून त्यांना आदरांजली अर्पण करण्याची परंपरा आहे.
गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी सकाळी लवकर स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत. त्यानंतर घरातील देवघर स्वच्छ करून गुरूंचे छायाचित्र, पादुका किंवा महर्षी वेदव्यास यांच्या प्रतिमेची श्रद्धापूर्वक पूजा करावी. फुले, अक्षता, चंदन, धूप, दीप आणि नैवेद्य अर्पण करून गुरूंच्या कृपेची प्रार्थना करावी. शक्य असल्यास गुरू मंत्राचा जप, धार्मिक ग्रंथांचे वाचन किंवा सत्संगात सहभागी होणेही शुभ मानले जाते. आपल्या शिक्षकांना, मार्गदर्शकांना किंवा जीवनात योग्य दिशा दाखविणाऱ्या व्यक्तींना प्रत्यक्ष भेटून अथवा संदेशाद्वारे कृतज्ञता व्यक्त करण्याचीही सुंदर परंपरा या दिवशी पाळली जाते.गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी शुभ मुहूर्तात पूजा केल्यास ती अधिक फलदायी मानली जाते. पंचांगानुसार पूजेचा अचूक मुहूर्त स्थानानुसार बदलू शकतो. त्यामुळे आपल्या शहरातील किंवा परिसरातील अधिकृत पंचांगातील वेळ लक्षात घेऊन पूजा करणे अधिक योग्य ठरते. विशेषतः पौर्णिमा तिथीमध्ये श्रद्धा, भक्तिभाव आणि मनःपूर्वक प्रार्थना यांना अधिक महत्त्व दिले जाते.
या दिवशी दानधर्मालाही विशेष महत्त्व आहे. गरजूंना अन्नदान, वस्त्रदान, धार्मिक ग्रंथांचे वाटप किंवा विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्य देणे हे अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते. तसेच वडीलधाऱ्यांचा आदर करणे, ज्ञानाचा प्रसार करणे आणि चांगल्या संस्कारांचे पालन करण्याचा संकल्प करणे हीदेखील गुरुपौर्णिमेची खरी शिकवण मानली जाते.गुरुपौर्णिमा हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून ज्ञान, नम्रता, कृतज्ञता आणि आत्मविकास यांचा संदेश देणारा पवित्र दिवस आहे. गुरूंच्या मार्गदर्शनामुळेच व्यक्तीचे जीवन अधिक समृद्ध आणि अर्थपूर्ण बनते. त्यामुळे या दिवशी गुरूंचा सन्मान करून त्यांच्या शिकवणीचे आचरण करण्याचा संकल्प करणे, हीच गुरुपौर्णिमा साजरी करण्याची खरी भावना मानली जाते.
