Microsoft Layoffs : जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अग्रगण्य आणि बलाढ्य कंपनी असलेल्या ‘मायक्रोसॉफ्ट’ने (Microsoft) चालू वर्षात दुसऱ्यांदा आपल्या कर्मचाऱ्यांना एक मोठा आर्थिक धक्का दिला आहे. बदलत्या जागतिक आर्थिक परिस्थितीचे आणि अंतर्गत पुनर्रचनेचे कारण देत कंपनीने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कार्यरत असलेल्या तब्बल ४,८०० कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी करण्याचा (Layoffs) अत्यंत कठोर निर्णय घेतला आहे. कंपनीच्या या धक्कादायक पावलामुळे जगभरातील आयटी (IT) क्षेत्रात पुन्हा एकदा चिंतेचे सावट पसरले आहे.
कर्मचारी कपातीमागे ‘एआय’ (AI) कारणीभूत नाही: कंपनीचे स्पष्टीकरण
सध्या जगभरात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (कृत्रिम बुद्धिमत्ता – AI) या तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर नोकरकपातीची भीती व्यक्त केली जात आहे. मात्र, मायक्रोसॉफ्टने या जागतिक चर्चेवर पडदा टाकत एक महत्त्वपूर्ण स्पष्टीकरण दिले आहे. कंपनीने म्हटले आहे की, “या ४,८०० कर्मचाऱ्यांच्या हकालपट्टीमागे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे तंत्रज्ञान अजिबात कारणीभूत नाही.” हा निर्णय पूर्णपणे व्यावसायिक व्यवस्थापनाचा आणि खर्चाच्या नियोजनाचा एक भाग आहे.
दरम्यान, जर संपूर्ण तंत्रज्ञान क्षेत्राचा विचार केला, तर केवळ चालू वर्षाच्या पहिल्या ५ महिन्यांतच ‘एआय’ तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे जगभरातील दीड लाखांपेक्षा (१,५०,०००) अधिक कर्मचाऱ्यांनी आपल्या नोकऱ्या गमावल्याची एक चिंताजनक आकडेवारी समोर आली आहे.
शेअर बाजारात मोठा फटका; २०१२ नंतरची सर्वात सुस्तावलेली कामगिरी
मायक्रोसॉफ्टसाठी चालू वर्ष आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत आव्हानात्मक ठरत असल्याचे चित्र आहे. वर्ष २०२६ च्या पहिल्या सहा महिन्यांत (प्रथम सहामाही) कंपनीच्या शेअर्समध्ये तब्बल २३ टक्क्यांची प्रचंड घसरण नोंदवली गेली आहे.
मायक्रोसॉफ्टमधील नोकरकपातीचे मुख्य कारण समोर; ‘एआय’ पायाभूत सुविधांवरील अब्जावधी डॉलर्सच्या खर्चामुळे तिजोरीवर ताण-
जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील बलाढ्य कंपनी ‘मायक्रोसॉफ्ट’ने आपल्या ४,८०० कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी केल्यानंतर, या तडकाफडकी घेतलेल्या निर्णयामागील मुख्य आर्थिक कारण आता स्पष्ट झाले आहे. कंपनीने जरी या कपातीमागे थेट ‘एआय’ (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) तंत्रज्ञान कारणीभूत नसल्याचे म्हटले असले, तरी अप्रत्यक्षपणे ‘एआय’च्या पायाभूत सुविधांवर (AI Infrastructure) होणारा अवाढव्य खर्चच या नोकरकपातीसाठी कारणीभूत ठरल्याचे समोर आले आहे. भविष्यातील तंत्रज्ञानावरील वाढत्या खर्चामुळे कंपनीच्या रोख प्रवाहावर (Cash Flow) अभूतपूर्व ताण निर्माण झाला आहे.
संपूर्ण तंत्रज्ञान जगतात ७०० अब्ज डॉलर्सचा विक्रमी खर्च
सध्या जागतिक पातळीवर सर्वच आघाडीच्या टेक कंपन्यांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या शर्यतीत आघाडी घेण्यासाठी तीव्र स्पर्धा सुरू आहे. या स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी चालू वर्षात संपूर्ण तंत्रज्ञान जगतात ‘एआय’ पायाभूत सुविधांच्या उभारणीवर तब्बल ७०० अब्ज डॉलर्सपेक्षा (सुमारे ७० लाख कोटी रुपये) जास्त खर्च होण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. यामध्ये प्रामुख्याने अत्याधुनिक डेटा सेंटर्स, उच्च क्षमतेचे सर्व्हर्स आणि ‘एआय’ सॉफ्टवेअरच्या संशोधनाचा समावेश आहे.
एकट्या मायक्रोसॉफ्टचे १९० अब्ज डॉलर्सचे अवाढव्य लक्ष्य
या जागतिक शर्यतीत स्वतःचे अव्वल स्थान टिकवून ठेवण्यासाठी एकट्या मायक्रोसॉफ्टने आर्थिक धोरणे कमालीची आक्रमक ठेवली आहेत. कंपनीने वर्ष २०२६ या एकाच वर्षात नवीन डेटा सेंटर्सची उभारणी आणि आधुनिक ‘एआय’ उत्पादनांच्या (AI Products) विकासासाठी तब्बल १९० अब्ज डॉलर्स (सुमारे १९ लाख कोटी रुपये) खर्च करण्याचे प्रचंड उद्दिष्ट म्हणजेच लक्ष्य निश्चित केले आहे.
रोख प्रवाहावरील ताण कमी करण्यासाठी कपातीचा पर्याय
मायक्रोसॉफ्टकडून ‘एआय’ क्षेत्रावर होणारा हा खर्च इतका प्रचंड आहे की, ज्यामुळे कंपनीच्या अंतर्गत आर्थिक गणितांवर आणि दैनंदिन रोख प्रवाहावर (Cash Flow) अत्यंत प्रतिकूल परिणाम झाला आहे. महसुलाचा आणि गुंतवणुकीचा मोठा हिस्सा या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाकडे वळवावा लागल्यामुळे, कंपनीला आता इतर विभागांमधील वाढता प्रशासकीय खर्च आटोक्यात आणणे भाग पडले आहे.
मायक्रोसॉफ्टच्या ‘एक्सबॉक्स’ गेमिंग विभागाला मंदीचा मोठा तडाखा; अब्जावधी डॉलर्सच्या गुंतवणुकीनंतरही नुकसानीचे प्रमाण वाढले-
मायक्रोसॉफ्ट कंपनीने जाहीर केलेल्या ४,८०० कर्मचाऱ्यांच्या जागतिक नोकरकपातीचा सर्वाधिक आणि थेट फटका कंपनीच्या अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या ‘एक्सबॉक्स’ (Xbox) या गेमिंग विभागाला बसला आहे. गेमिंग क्षेत्रावर संपूर्ण वर्चस्व गाजवण्यासाठी मायक्रोसॉफ्टने गेल्या काही वर्षांत अब्जावधी डॉलर्सची अवाढव्य गुंतवणूक केली होती. मात्र, या प्रचंड गुंतवणुकीच्या तुलनेत बाजारपेठेतून अपेक्षेप्रमाणे आर्थिक परतावा (ROI) न मिळाल्यामुळे अखेर कंपनीला या विभागाची पुनर्रचना करून कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी करण्याचा कठोर निर्णय घ्यावा लागला आहे.
८६.५ अब्ज डॉलर्सची गुंतवणूक ठरली आव्हानात्मक
मायक्रोसॉफ्टने गेमिंग जगतात स्वतःचे स्थान अव्वल करण्यासाठी २०१३ मध्ये ‘अॅक्टिव्हिजन ब्लिझार्ड’ (Activision Blizzard) ही अग्रगण्य गेमिंग कंपनी तब्बल ६९ अब्ज डॉलर्सला खरेदी केली होती. त्यापूर्वी, ‘झेनीमॅक्स मीडिया’ (ZeniMax Media) ही कंपनी ७.५ अब्ज डॉलर्सला विकत घेतली होती. या दोन मोठ्या अधिग्रहणांसह कंपनीने एकूण ७६.५ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त रक्कम गेमिंग क्षेत्रात गुंतवली होती. दुर्दैवाने, या ऐतिहासिक गुंतवणुकीनंतरही एक्सबॉक्स विभागाला बाजारपेठेत अपेक्षित व्यावसायिक यश मिळवता आलेले नाही.
व्यावसायिक गणिते चुकली: गेमिंग प्रमुख आशा शर्मा यांचे स्पष्टीकरण
एक्सबॉक्सच्या गेमिंग विभागाच्या प्रमुख आशा शर्मा यांनी या परिस्थितीवर अधिकृत भाष्य करताना सांगितले की, “सध्याच्या जनरेशनच्या (पिढीच्या) सुरुवातीच्या काळाशी तुलना केल्यास, आमची प्लॅटफॉर्म टीम तब्बल ४० टक्क्यांनी मोठी झाली होती. कर्मचाऱ्यांची संख्या वाढली असली, तरी त्या प्रमाणात जागतिक बाजारपेठेत सक्रिय गेमर्सची संख्या वाढली नाही; उलट गेमर्स आणि त्यांचा गेमिंगवर घालवला जाणारा वेळ कमालीचा घटला आहे. ही व्यावसायिक गणिते आणि अंदाज चुकल्यामुळेच आम्हाला एक्सबॉक्स विभागाच्या पुनर्रचनेचे पाऊल उचलावे लागत आहे.”
प्रत्येक १ डॉलरच्या गुंतवणुकीमागे ६४ सेंट्सचे प्रचंड नुकसान
आर्थिक आकडेवारीनुसार, एक्सबॉक्सला आपल्या गेमिंग स्टुडिओमध्ये गुंतवलेल्या प्रत्येक १ डॉलरमागे सरासरी ६४ सेंट्सचे (जवळपास ६४%) मोठे नुकसान सहन करावे लागत आहे. या अंतर्गत तोट्याव्यतिरिक्त, जागतिक बाजारपेठेत मेमरी चिप्सच्या किमतींमध्ये (Memory Chip Prices) प्रचंड वाढ झाली आहे. याचा थेट परिणाम म्हणून एक्सबॉक्स कन्सोलच्या उत्पादन खर्चात वाढ झाली आणि त्यांच्या किमती वाढवाव्या लागल्या. किमती वाढल्यामुळे ग्राहकांकडून होणारी मागणी आणखी मंदावली, ज्याचा फटका विक्रीला बसला.
परिस्थिती बदलणे आवश्यक; मायक्रोसॉफ्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सत्या नाडेला यांचे परखड मत
मायक्रोसॉफ्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) सत्या नाडेला यांनी या संकटसमयी कंपनीची भूमिका स्पष्ट करताना एका महत्त्वाच्या वास्तवाकडे लक्ष वेधले. ते म्हणाले, “आम्हाला गेमिंग क्षेत्राला एका अत्यंत शाश्वत (Sustainable) आणि फायदेशीर व्यवसायामध्ये बदलायचे आहे, जो भविष्यात मनोरंजनाचा एक उत्तम व दर्जेदार स्त्रोत बनेल.
