Sudhir Mungantiwar : राज्याच्या कारभाराचे मुख्य केंद्र आणि प्रशासकीय निर्णय प्रक्रिया जेथून चालते, त्या मुंबईतील ‘मंत्रालय’ (Mantralaya) इमारतीमध्ये आज सकाळी एक अत्यंत धक्कादायक प्रकार समोर आला. मंत्रालयातील मुख्य वीजवाहिन्यांमध्ये अचानक तांत्रिक बिघाड झाल्यामुळे संपूर्ण इमारतीचा वीजपुरवठा काही काळासाठी पूर्णपणे खंडित झाला होता. ऐन कामकाजाच्या सुरुवातीच्या वेळेतच वीज गुल झाल्यामुळे मंत्रालयात उपस्थित असलेले अधिकारी, कर्मचारी आणि विविध कामांनिमित्त आलेल्या नागरिकांना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला, तसेच प्रशासकीय कामकाजावरही याचा विपरीत परिणाम झाला.
सकाळी ७ वाजल्यापासून अंधाराचे साम्राज्य
अधिकच्या माहितीनुसार, आज सकाळी सुमारे ७ वाजण्याच्या सुमारास मंत्रालयातील वीजपुरवठा अचानक खंडित झाला. वीज पुरवणारी मुख्य प्रणाली बंद पडल्यामुळे मंत्रालयातील गृह विभाग, महसूल विभाग, नगरविकास विभाग यांसह अनेक महत्त्वाची मंत्रालयीन दालने आणि विभाग पूर्णपणे अंधारात बुडाले होते. सकाळच्या सत्रात साफसफाई आणि सुरुवातीच्या कामांसाठी आलेल्या कर्मचाऱ्यांना अंधारातच चाचपडत काम करावे लागले. इमारतीमधील उद्वाहन (लिफ्ट) आणि वातानुकूलित यंत्रणा (AC) देखील यामुळे काही काळ पूर्णपणे बंद पडली होती.
संगणकीय यंत्रणा कोलमडली; महत्त्वाच्या फाईल्स रखडल्या
मंत्रालयातील वीजपुरवठा खंडित झाल्याचा सर्वात मोठा फटका येथील डिजिटल आणि संगणकीय प्रणालीला बसला. मंत्रालयातील सर्व संगणक, डेटा सर्व्हर्स, इंटरनेट सेवा आणि ई-गव्हर्नन्स (e-Governance) प्रणाली वीज नसल्यामुळे पूर्णपणे ठप्प झाली होती. त्यामुळे विविध विभागांमधील फाईल्स मंजुरीची प्रक्रिया, शासकीय आदेशांचे दस्तऐवजीकरण आणि विविध जिल्ह्यांशी केला जाणारा ऑनलाईन संपर्क काही काळासाठी पूर्णपणे विस्कळीत झाला होता. संगणक सुरू न झाल्यामुळे कर्मचाऱ्यांना टेबलवरच हात बांधून बसावे लागले, ज्यामुळे प्रशासकीय कामकाजाची गती कमालीची मंदावली.
तांत्रिक पथकाकडून दुरुस्ती; वीजपुरवठा पूर्ववत
मंत्रालयासारख्या संवेदनशील आणि अतिमहत्त्वाच्या इमारतीमधील वीज गायब झाल्याची माहिती मिळताच सार्वजनिक बांधकाम विभाग (PWD) आणि वीज वितरण कंपनीच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी तात्काळ धाव घेतली. तांत्रिक पथकाकडून मुख्य वीज पुरवठा केंद्रातील बिघाड शोधण्याचे काम तातडीने युद्धपातळीवर सुरू करण्यात आले.
मंत्रालयातील ‘बत्तीगुल’ प्रकरणाला राजकीय वळण; “हा डेटा डिलीट करण्याचा कट तर नाही ना?”, सुधीर मुनगंटीवार यांचा खळबळजनक संशय आणि चौकशीची मागणी-
राज्याचे मुख्य सचिवालयात म्हणजेच ‘मंत्रालय’ इमारतीमध्ये आज सकाळी झालेल्या अभूतपूर्व वीज खंडित (Power Cut) प्रकरणाला आता तीव्र राजकीय वळण लागल्याचे पाहायला मिळत आहे. ऐन कामकाजाच्या वेळी मंत्रालयासारख्या अतिसंवेदनशील ठिकाणी वीज गुल झाल्याने केवळ प्रशासकीय कामाचाच बोजवारा उडाला नाही, तर यावरून आता सत्ताधारी आणि विरोधकांमध्ये संशयाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. भाजपचे ज्येष्ठ नेते आणि आमदार सुधीर मुनगंटीवार यांनी या संपूर्ण घटनेवर तीव्र आक्षेप घेत, “मंत्रालयातील महत्त्वाचा डेटा (माहिती) नष्ट करण्यासाठी हा पूर्वनियोजित कट तर नाही ना?”, असा गंभीर संशय व्यक्त केला आहे. तसेच या धक्कादायक प्रकरणाची उच्चस्तरीय चौकशी करण्याची आग्रही मागणी त्यांनी केली आहे.
कर्मचारी हजर, पण संगणक ठप्प; प्रशासकीय कोंडी
सकाळी सुमारे ७ वाजल्यापासून मंत्रालयातील वीजपुरवठा खंडित झाल्यामुळे सुरुवातीच्या सत्रात आलेले सर्व कर्मचारी आपापल्या कार्यालयात आणि टेबलवर दाखल झाले होते. मात्र, मुख्य वीज प्रणाली आणि बॅकअप यंत्रणा कोलमडल्याने मंत्रालयातील सर्व संगणक, सर्व्हर्स आणि इंटरनेट सेवा पूर्णपणे बंद होत्या. कर्मचारी कार्यालयात उपस्थित असूनही संगणक सुरू न झाल्यामुळे शेकडो प्रलंबित प्रशासकीय कामे आणि फाईल्सची मंजुरी पूर्णपणे रखडली होती. यामुळे मंत्रालयात काही काळ संभ्रमाचे आणि अगतिकतेचे वातावरण निर्माण झाले होते.
“माहिती गायब करण्यासाठी असे प्रकार होऊ शकतात” – मुनगंटीवार
या संपूर्ण प्रकारावर माध्यम प्रतिनिधींशी बोलताना सुधीर मुनगंटीवार यांनी प्रशासनाच्या ढिसाळ कारभारावर आणि सुरक्षेवर कडक शब्दांत प्रहार केला. ते म्हणाले,”राज्याच्या मंत्रालयासारख्या सर्वोच्च आणि सुरक्षित इमारतीमध्ये अशा प्रकारे अचानक वीज जाणे, ही अत्यंत गंभीर आणि थक्क करणारी बाब आहे. आजच्या आधुनिक युगात जर एखाद्या विशिष्ट संगणकातील किंवा विभागातील अत्यंत महत्त्वाची शासकीय माहिती (डेटा) कायमची गायब करायची असेल, तर असे संशयास्पद प्रकार घडवले जाऊ शकतात. आजकाल तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून गैरप्रकार करणारे अनेक डिजिटल ‘कलाकार’ वाढले आहेत, हे आपण विसरता कामा नये. त्यामुळे मंत्रालयातील या बत्तीगुल प्रकरणाकडे केवळ एक तांत्रिक बिघाड म्हणून न पाहता, त्याकडे अत्यंत संशयाच्या नजरेने पाहण्याची नितांत गरज आहे.”
“लंडनमध्ये ३५ वर्षे वीज जात नाही, आपण कोणत्या शतकात आहोत?”
प्रशासनाच्या आणि वीज वितरण यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करताना मुनगंटीवार यांनी आंतरराष्ट्रीय दाखला दिला. ते पुढे म्हणाले, “ब्रिटनची राजधानी असलेल्या लंडनमध्ये गेल्या ३५ वर्षांत एकदाही वीज पुरवठा खंडित झाल्याची नोंद नाही. दुसरीकडे, डिजिटल इंडिया आणि प्रगतीचा दावा करणाऱ्या आपल्या महाराष्ट्राच्या मुख्य मंत्रालयात ऐन दुपारी वीजपुरवठा खंडित होतो. हा अत्यंत लाजीरवाणा प्रकार असून, आपण नेमके २१ व्या शतकात वावरत आहोत की जुन्या शतकात, असा प्रश्न पडतो.”
