Vikram-1 Launched : भारताने जागतिक अंतराळ मोहिमांच्या (Space Missions) क्षेत्रात सुवर्ण अक्षरांनी लिहून ठेवावा असा एक नवा आणि दैदिप्यमान इतिहास रचला आहे. हैदराबाद येथील ‘स्कायरूट एरोस्पेस’ (Skyroot Aerospace) या खाजगी स्पेस स्टार्टअप कंपनीने विकसित केलेले ‘विक्रम-१’ (Vikram-1) हे अत्याधुनिक रॉकेट आपल्या पहिल्या ऐतिहासिक ऑर्बिटल मिशनसाठी (Orbital Mission) अंतराळात यशस्वीरित्या झेपावले आहे. हे उड्डाण केवळ स्कायरूट कंपनीसाठीच नाही, तर संपूर्ण भारताच्या अंतराळ तंत्रज्ञानाच्या प्रवासातील एक अत्यंत महत्त्वाचा मैलाचा दगड ठरले आहे. प्रक्षेपणाच्या सुरुवातीला काही तांत्रिक अडचणींमुळे उड्डाणासाठी थोडा विलंब झाला होता, परंतु भारतीय अभियंत्यांनी त्या तांत्रिक आव्हानांवर अत्यंत कौशल्याने मात करत या रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण घडवून आणले.
अमेरिका आणि चीनच्या पंक्तीत भारताचे स्थान; खाजगी अंतराळ क्षेत्रात नवा विक्रम
या अभिमानास्पद कामगिरीमुळे भारत आता जगातील अशा निवडक व बलाढ्य देशांच्या पंक्तीत जाऊन बसला आहे, ज्यांच्या खाजगी क्षेत्रातील कंपन्यांनी स्वतःच्या बळावर यशस्वीरित्या रॉकेटचे प्रक्षेपण केले आहे. जागतिक पातळीवर स्वतःच्या क्षमतेने खाजगी रॉकेट लाँच करणारा भारत हा अमेरिका आणि चीननंतर जगातील अवघा तिसरा देश ठरला आहे. आतापर्यंत ही गौरवशाली आणि क्लिष्ट कामगिरी केवळ अमेरिका आणि चीनमधील खाजगी कंपन्यांनाच साध्य करता आली होती. या यशाने भारताच्या खाजगी अंतराळ क्षेत्रातील संशोधनाचे सामर्थ्य संपूर्ण जगासमोर सिद्ध केले आहे.
डॉ. विक्रम साराभाई यांना मानाचा मुजरा; ७ मजली रॉकेट लो अर्थ ऑर्बिटमध्ये-
भारताच्या अंतराळ कार्यक्रमाचे आद्य जनक आणि महान शास्त्रज्ञ डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या सन्मानार्थ या पहिल्या खाजगी रॉकेटचे नाव ‘विक्रम-१’ असे ठेवण्यात आले आहे.
१. प्रक्षेपण स्थळ: आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील भारतीय अंतरिक्ष संशोधन संस्थेच्या (ISRO) सतीश धवन लाँच सेंटरवरून या रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले.
२. उंची आणि कक्षा: सुमारे ७ मजली इमारतीएवढी उंची असलेले हे अवाढव्य रॉकेट पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून साधारणपणे ४५० किलोमीटर उंचीवर असलेल्या ‘लो अर्थ ऑर्बिट’मध्ये (LEO) प्रवास करणार आहे.
३. मुख्य उद्दिष्ट: या संपूर्ण वैज्ञानिक मोहिमेचा मुख्य उद्देश वेगवेगळ्या उपग्रहांना (Satellites) त्यांच्या ठरवून दिलेल्या अचूक अंतराळ कक्षेत यशस्वीपणे प्रस्थापित करणे हा आहे.
अंतराळ क्षेत्रातील ‘कॅब सर्व्हिस’: व्यावसायिक उड्डाणांचे नवे पर्व
स्कायरूट एरोस्पेस कंपनीने या ऐतिहासिक यशानंतर आपले भविष्यकालीन उद्दिष्ट जाहीर केले आहे. अंतराळ सेवा सर्वसामान्यांसाठी अधिक सोप्या, सुलभ आणि किफायतशीर बनवणे हा कंपनीचा मुख्य हेतू आहे. भविष्यातील व्यावसायिक योजनांबद्दल सांगताना कंपनीने स्पष्ट केले की, ते स्वतःला अंतराळ क्षेत्रातील एक प्रकारची ‘कॅब सर्व्हिस’ (Space Cab Service) म्हणून विकसित करत आहेत. याचा अर्थ असा की, येत्या काळात जगभरातील वेगवेगळ्या व्यावसायिक कंपन्या त्यांच्या गरजेनुसार आणि सोयीनुसार स्कायरूटच्या रॉकेट सुविधेचा वापर करून आपले उपग्रह अंतराळात पाठवू शकतील. यामुळे जागतिक अंतराळ बाजारात भारताच्या व्यावसायिक संधींना आणि तांत्रिक विकासाला कमालीची गती मिळणार आहे. यापूर्वी नोव्हेंबर २०२२ मध्ये स्कायरूट कंपनीने ‘विक्रम-एस’ (Vikram-S) या सबऑर्बिटल मोहिमेचे यशस्वी आयोजन केले होते, ज्याला ‘मिशन प्रारंभ’ (Mission Prarambh) असे नाव देण्यात आले होते.
