Income Tax Return Filing 2026: आयकर विभागाने वित्तीय वर्ष 2025-26 (आकारणी वर्ष 2026-27) साठी आयटीआर-1, आयटीआर-2, आयटीआर-3, आयटीआर-4, आयटीआर-5 आणि आयटीआर-7 या सर्व अर्जांचे ऑनलाइन फॉर्म तसेच एक्सेल युटिलिटी उपलब्ध करून दिली आहे. करदाते थेट ऑनलाइन ई-फायलिंग पोर्टलवरून किंवा ऑफलाइन माहिती भरून नंतर फाइल अपलोड करू शकतात. या वर्षी विना विलंब शुल्क रिटर्न भरण्याची अंतिम मुदत 31 ऑगस्ट 2026 ही निश्चित करण्यात आली आहे.
शेवटच्या क्षणी वेबसाईटवर येणारा प्रचंड ट्रॅफिक, तांत्रिक अडचणी आणि घाईगडबडीत होणाऱ्या चुका टाळण्यासाठी करदात्यांनी वेळेतच आपली माहिती सादर करावी, असा सल्ला तज्ज्ञांनी दिला आहे.
कोणासाठी आयटीआर भरणे बंधनकारक आहे?
आयकर नियमांनुसार तुमचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा जास्त असल्यास आयटीआर भरणे सक्तीचे आहे. याशिवाय खालील परिस्थितींमध्येही रिटर्न भरणे आवश्यक ठरते:
- परदेशी प्रवास आणि वीज बिल: वर्षाला 1 लाख रुपयांपेक्षा जास्त विजेचे बिल किंवा परदेश प्रवासावर 2 लाख रुपयांपेक्षा जास्त खर्च केला असल्यास.
- बँक ठेवी आणि उलाढाल: बँक खात्यात निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त रक्कम जमा असल्यास किंवा व्यवसायाची वार्षिक विक्री 60 लाख रुपयांपेक्षा जास्त असल्यास.
- गुंतवणूक आणि मालमत्ता: भारतात किंवा परदेशात मालमत्ता असल्यास किंवा शेअर बाजारात, ईएसओपी (ESOP) मध्ये गुंतवणूक केली असल्यास.
जुन्या की नव्या कर प्रणालीची निवड?
योग्य कर प्रणाली निवडल्यास मोठा कर वाचू शकतो:
- जुनी कर प्रणाली: ज्या करदात्यांनी पीपीएफ (PPF), एनपीएस (NPS), जीवन विमा, होम लोनचे व्याज किंवा इतर करबचत योजनांमध्ये गुंतवणूक केली आहे, त्यांच्यासाठी सवलतींचा दावा करण्यासाठी जुनी प्रणाली फायदेशीर ठरते.
- नवी कर प्रणाली: ज्यांच्याकडे करबचत गुंतवणूक कमी आहे किंवा अजिबात नाही, त्यांच्यासाठी नवीन कर प्रणाली सोपी आणि कमी कराची ठरते.
पहिल्यांदाच रिटर्न भरणाऱ्यांसाठी आवश्यक कागदपत्रे
रिटर्न भरण्यापूर्वी खालील महत्त्वाची कागदपत्रे आणि माहिती आधीच तयार ठेवा:
- ओळखपत्रे आणि बँक तपशील: पॅन कार्ड, आधार कार्ड (दोन्ही लिंक असणे अनिवार्य) आणि सर्व सक्रिय बँक खात्यांची माहिती.
- फॉर्म-16 आणि फॉर्म-26AS: कंपनीकडून मिळणारा फॉर्म-16, तसेच उत्पन्नाचा पूर्ण रेकॉर्ड असलेला फॉर्म-26AS आणि एआयएस (AIS) तपशील.
- इतर पुरावे: गुंतवणुकीच्या पावत्या, पीपीएफ व एनपीएस पासबुक, होम लोन व्याज प्रमाणपत्र आणि विम्याचे हप्ते. एका वर्षात नोकरी बदलली असल्यास दोन्ही कंपन्यांचे फॉर्म-16 आवश्यक लागतील.
योग्य आयटीआर फॉर्म कसा निवडावा?
- आयटीआर-1 (सहज): नोकरदार वर्ग ज्यांचे उत्पन्न वेतन, एक घर आणि इतर सामान्य मार्गांनी आहे.
- आयटीआर-2: भांडवली नफा (कॅपिटल गेन) किंवा एकापेक्षा जास्त घरे असलेल्यांसाठी.
- आयटीआर-3 आणि आयटीआर-4: व्यवसाय किंवा प्रोफेशनमधून उत्पन्न असलेल्या व्यक्तींसाठी. (फॉर्म निवडीत अडचण आल्यास पोर्टलवरील ‘हेल्प मी डिसाइड’ पर्याय वापरता येतो.)
फक्त आयटीआर भरून काम संपत नाही; ई-व्हॅलिडेशन अत्यंत महत्त्वाचे
आयटीआर सबमिट केल्यानंतर 30 दिवसांच्या आत त्याचे ई-व्हॅलिडेशन करणे अनिवार्य आहे. ई-व्हॅलिडेशन न केल्यास रिटर्न अपूर्ण मानले जाते आणि रिफंड मिळण्यात अडचण येते. हे काम आधार ओटीपी (OTP), नेट बँकिंग किंवा ईव्हीसी (EVC) द्वारे ऑनलाइन करता येते.
ऑनलाइन पर्याय न वापरल्यास, आयटीआर-व्ह्यू (ITR-V) वर सही करून ते 30 दिवसांच्या आत पोस्टाने सीपीसी, बंगळुरू येथे पाठवणे आवश्यक आहे. अंतिम मुदतीनंतर रिटर्न भरल्यास लेट फी आणि थकीत करावर व्याज द्यावे लागू शकते.
