ITR Filing 2026: खात्यांचे ऑडिट करण्याची आवश्यकता नसलेल्या सर्वसामान्य करदात्यांसाठी प्राप्तिकर विभागाने महत्त्वाची घोषणा केली आहे. मूल्यांकन वर्ष 2026-27 साठी आयटीआर दाखल करण्याची अंतिम मुदत 31 जुलै 2026 निश्चित करण्यात आली आहे. ही मुदत प्रामुख्याने पगारावर काम करणारे नोकरदार, पेन्शनधारक आणि आयटीआर-1 किंवा आयटीआर-2 फॉर्म वापरणाऱ्या वैयक्तिक करदात्यांना लागू असेल.
या आगामी प्रक्रियेत 1 एप्रिल 2025 ते 31 मार्च 2026 या आर्थिक वर्षात कमावलेल्या उत्पन्नाचा हिशोब द्यावा लागेल. कोणताही दंड किंवा कायदेशीर नोटीस टाळण्यासाठी करदात्यांनी योग्य फॉर्म निवडणे आवश्यक आहे. प्राप्तिकर नियमांनुसार उत्पन्नाची वर्गवारी पगार, घरभाडे, कॅपिटल गेन्स आणि व्यवसाय किंवा व्यवसायातील नफा अशा 4 प्रमुख भागांमध्ये केली जाते.
आयटीआर फॉर्म १ (सहज) मधील नवीन बदल आणि पात्रता
वार्षिक उत्पन्न 50 लाख रुपयांपर्यंत असलेल्या निवासी नागरिकांसाठी हा फॉर्म आहे.
- पात्रता निकष: पगार, पेन्शन, बँकेचे व्याज किंवा लाभांश यातून उत्पन्न मिळवणारे नागरिक हा फॉर्म भरू शकतात. तसेच 1.25 लाख रुपयांपर्यंतचे दीर्घकालीन भांडवली उत्पन्न असणारे करदातेही यासाठी पात्र आहेत.
- झालेले बदल: या वर्षीपासून करदाते एकाऐवजी 2 घरगुती मालमत्तांचे उत्पन्न यामध्ये दाखवू शकतात. तसेच न मिळालेले भाडे जाहीर करण्याचा नवीन पर्याय यात जोडण्यात आला आहे. मात्र, परदेशातील निवृत्ती वेनावरील सवलतीशी संबंधित असणारा सेक्शन 89A चा पर्याय या फॉर्ममधून आता हटवण्यात आला आहे.
आयटीआर फॉर्म २ आणि फॉर्म ३ कोणासाठी लागू होणार?
ज्या करदात्यांना फॉर्म 1 लागू होत नाही आणि ज्यांचे उत्पन्नाचे साधन कोणताही व्यवसाय नाही, अशा व्यक्ती आणि हिंदू अविभक्त कुटुंबांसाठी आयटीआर-2 चा पर्याय दिला जातो.
- आयटीआर २ चे नियम: कंपनीचे संचालक, शेअर्सधारक आणि परदेशी उत्पन्न असणारे नागरिक हा फॉर्म वापरतात. फॉर्म 1 च्या उलट, यामध्ये परदेशातील निवृत्ती वेतन खात्यांवरील सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी सेक्शन 89A चा पर्याय कायम ठेवण्यात आला आहे.
- आयटीआर ३ चे नियम: व्यवसाय किंवा प्रोफेशनमधून उत्पन्न मिळवणाऱ्या व्यक्तींसाठी हा फॉर्म डिझाइन केला आहे. ज्यांना फॉर्म 1, 2 किंवा 4 वापरता येत नाही आणि ज्यांचे परदेशात आर्थिक हितसंबंध आहेत, ते या फॉर्मद्वारे परतावा दाखल करू शकतात.
प्रिझम्प्टिव्ह टॅक्सेशनसाठी आयटीआर फॉर्म ४ (सुगम) चा वापर
हा फॉर्म अशा व्यक्ती, हिंदू अविभक्त कुटुंबे आणि निवासी कंपन्यांसाठी उपलब्ध आहे ज्यांनी प्राप्तिकर कायद्याच्या कलम 44AD, 44ADA आणि 44AE अंतर्गत कर प्रणाली निवडली आहे.
- उत्पन्नाची मर्यादा: व्यवसाय, पगार, पेन्शन किंवा व्याजाच्या उत्पन्नाव्यतिरिक्त 5,000 रुपयांपर्यंतचे कृषी उत्पन्न आणि 1.25 लाख रुपयांपर्यंतचे दीर्घकालीन भांडवली उत्पन्न असणारे नागरिक हा फॉर्म भरू शकतात.
- नवीन सुधारणा: फॉर्म 1 प्रमाणेच यामध्येही 2 घरांचे उत्पन्न दाखवण्याची आणि न मिळालेले भाडे नोंदवण्याची नवीन सोय करण्यात आली आहे. तसेच या फॉर्ममधूनही सेक्शन 89A चा रकाना काढून टाकण्यात आला आहे. त्यामुळे करदात्यांनी कोणताही गोंधळ टाळण्यासाठी फॉर्म भरण्यापूर्वी आपल्या उत्पन्नाची अचूक पडताळणी करणे गरजेचे आहे.
