Africa-India Business : महाराष्ट्राच्या आर्थिक प्रगतीला जागतिक स्तरावर नेण्याच्या दृष्टीने १४ मे रोजी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आले. राज्याला भारत आणि आफ्रिका खंडातील व्यापार व सहयोगाचे प्रमुख जागतिक केंद्र (Global Hub) बनवण्याच्या उद्देशाने, शहर आणि औद्योगिक विकास महामंडळ (सिडको) आणि आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशन (AIEF) यांच्यात एका सामंजस्य करारावर (MoU) स्वाक्षरी करण्यात आली. या धोरणात्मक भागीदारीमुळे महाराष्ट्रातील उद्योगांना आफ्रिकेतील उदयोन्मुख बाजारपेठेत मोठी संधी उपलब्ध होणार आहे.
राज्याच्या नेतृत्वाच्या उपस्थितीत सोहळा संपन्न
हा ऐतिहासिक करार राज्य शासनाच्या सर्वोच्च नेतृत्वाच्या उपस्थितीत अत्यंत दिमाखदार सोहळ्यात पार पडला. यावेळी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांची प्रमुख उपस्थिती होती. राज्याच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी हा करार मैलाचा दगड ठरेल, असा विश्वास याप्रसंगी व्यक्त करण्यात आला. या करारामुळे केवळ व्यापारच नव्हे, तर तंत्रज्ञान, शिक्षण आणि पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रातही उभय पक्षांमध्ये देवाणघेवाण वाढणार आहे.
सहयोगाची व्याप्ती आणि उद्दिष्टे
या सामंजस्य करारांतर्गत ‘सिडको’ आपल्या नियोजित क्षेत्रात आफ्रिकन देशांशी संबंधित व्यापार आणि सांस्कृतिक केंद्रांच्या उभारणीसाठी सहकार्य करणार आहे. आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशन या उपक्रमात तांत्रिक सल्लागार आणि समन्वयक म्हणून भूमिका बजावेल. या उपक्रमामुळे खालील उद्दिष्टे साध्य करण्याचा मानस आहे:
आर्थिक गुंतवणूक: आफ्रिकन देशांतील गुंतवणूकदारांना महाराष्ट्रात आकर्षित करणे आणि स्थानिक उद्योजकांना आफ्रिकेत विस्तार करण्यास मदत करणे.
रोजगार निर्मिती: नवीन व्यापारी केंद्रामुळे राज्यात मोठ्या प्रमाणावर प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगार उपलब्ध होणे.
नॅशनल लॉजिस्टिक हब: नवी मुंबई आणि आसपासच्या क्षेत्राला आफ्रिकेसाठी प्रवेशद्वार म्हणून विकसित करणे.
खारघरमध्ये साकारणार २० एकरवरील ‘आंतरराष्ट्रीय कॉर्पोरेट पार्क’; जागतिक व्यापाराला मिळणार नवी दिशा
महाराष्ट्र आणि आफ्रिका खंडातील आर्थिक संबंध दृढ करण्यासाठी प्रस्तावित असलेला हा महत्वाकांक्षी प्रकल्प नवी मुंबईतील खारघर येथील ‘आंतरराष्ट्रीय कॉर्पोरेट पार्क’ (ICP) मध्ये साकारला जाणार आहे. या प्रकल्पासाठी सुमारे २० एकर भूखंडाचे नियोजन करण्यात आले असून, आगामी काळात हे केंद्र आंतरराष्ट्रीय वाणिज्य क्षेत्राचा मुख्य कणा ठरेल, अशी अपेक्षा वर्तवण्यात येत आहे.
धोरणात्मक स्थान आणि जागतिक कनेक्टिव्हिटी-
या केंद्राची निवड खारघरमध्ये करण्यामागे अत्यंत विचारपूर्वक धोरण आखण्यात आले आहे. हे केंद्र नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि देशातील प्रमुख बंदर असलेल्या जवाहरलाल नेहरू पोर्ट अथॉरिटी (JNPA) च्या अगदी समीप आहे. विमानतळ आणि बंदर अशा दोन्ही महत्त्वाच्या वाहतूक सुविधांच्या निकटतेमुळे, या केंद्राला जागतिक व्यापाराच्या दृष्टीने अजोड भौगोलिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. यामुळे मालाची ने-आण आणि आंतरराष्ट्रीय प्रतिनिधींचा संवाद अधिक वेगवान व सुलभ होणार आहे.
भागीदारीचे स्वरूप आणि गुंतवणूक-
या महाप्रकल्पाच्या अंमलबजावणीसाठी एका ‘विशेष हेतू कंपनी’ची (Special Purpose Vehicle – SPV) स्थापना करण्यात आली आहे. या कंपनीतील मालकी हक्क आणि गुंतवणुकीचे स्वरूप खालीलप्रमाणे निश्चित करण्यात आले आहे:
आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशन (AIEF): या संस्थेचा प्रकल्पात ७४ टक्के इतका मोठा हिस्सा असून, ती मुख्य गुंतवणूकदाराची भूमिका बजावणार आहे.
सिडको (CIDCO): राज्य शासनाच्या या प्राधिकरणाचा या प्रकल्पात २६ टक्के वाटा असणार आहे.
या सार्वजनिक-खाजगी भागीदारीतून (PPP) आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या पायाभूत सुविधा उभारण्यात येणार आहेत.
प्रशासकीय आणि राजनैतिक दिग्गजांच्या उपस्थितीत ‘भारत-आफ्रिका’ करारावर शिक्कामोर्तब-
मुंबई: सिडको आणि आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशन यांच्यातील हा अत्यंत महत्त्वाकांक्षी करार केवळ राजकीय नेतृत्वाच्याच नव्हे, तर देशातील वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी आणि आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीतील दिग्गजांच्या साक्षीने पार पडला. राज्याच्या औद्योगिक आणि आर्थिक प्रगतीला नवी दिशा देणाऱ्या या सोहळ्याला प्रशासकीय स्तरावरील अनेक मान्यवरांनी आपली उपस्थिती दर्शवून या प्रकल्पाचे महत्त्व अधोरेखित केले.
वरिष्ठ प्रशासकीय नेतृत्वाची उपस्थिती-
या प्रसंगी राज्याचे अतिरिक्त मुख्य सचिव असीम गुप्ता यांची प्रमुख उपस्थिती होती. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली राज्यातील धोरणात्मक गुंतवणुकीचे नियोजन केले जात असून, या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीत त्यांची भूमिका कळीची ठरणार आहे. तसेच, सिडकोच्या वतीने या प्रकल्पाची धुरा सांभाळणारे व्यवस्थापकीय संचालक विजय सिंघल आणि सहव्यवस्थापकीय संचालक शंतनू गोयल हेदेखील यावेळी उपस्थित होते. नवी मुंबईच्या नियोजित विकास आराखड्यात या आंतरराष्ट्रीय कॉर्पोरेट पार्कचे महत्त्व आणि त्याच्या तांत्रिक बाबींवर या अधिकाऱ्यांनी प्रकाश टाकला.
आंतरराष्ट्रीय आणि राजनैतिक सहभाग-
हा प्रकल्प जागतिक स्तरावरील व्यापार संबंधांवर आधारित असल्याने, आंतरराष्ट्रीय मंचावरील तज्ज्ञांची उपस्थिती विशेष लक्षवेधी ठरली. आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशनचे अध्यक्ष डॉ. जी. रथिनावेलू यांनी या भागीदारीचे भविष्यकालीन व्हिजन मांडले. विशेष म्हणजे, संयुक्त राष्ट्रातील (UN) भारताचे माजी स्थायी प्रतिनिधी टी. एस. तिरुमूर्ती यांची या सोहळ्यातील उपस्थिती अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. त्यांच्या प्रदीर्घ राजनैतिक अनुभवाचा फायदा भारत आणि आफ्रिकी राष्ट्रांमधील द्विपक्षीय संबंध अधिक सुदृढ करण्यासाठी आणि या प्रकल्पाला जागतिक मान्यता मिळवून देण्यासाठी होणार आहे.
महाराष्ट्राच्या प्रगतीला जागतिक आयाम; मुख्यमंत्री व उपमुख्यमंत्र्यांकडून प्रकल्पाच्या ध्येयधोरणांचे स्पष्टीकरण-
सिडको आणि आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशन दरम्यान संपन्न झालेला हा करार महाराष्ट्राच्या आर्थिक इतिहासातील एक सुवर्णक्षण असल्याचे प्रतिपादन राज्याच्या धुरिणांनी केले. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून राज्याच्या औद्योगिक क्षमतेचे जागतिक स्तरावर सादरीकरण होणार असून, भविष्यातील आर्थिक महासत्ता म्हणून महाराष्ट्राची मोहोर उमटवली जाणार आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस: जागतिक व्यापाराचे नवे केंद्र-
याप्रसंगी बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या प्रकल्पाच्या जागतिक महत्त्वावर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले की, “हा प्रकल्प केवळ जमिनीवर साकारली जाणारी वास्तू नसून, महाराष्ट्राला जागतिक व्यापाराचे मुख्य केंद्र (Global Trade Hub) बनवण्याच्या दिशेने टाकलेले एक आश्वासक पाऊल आहे. भारत आणि आफ्रिका यांच्यातील व्यापार वृद्धीसाठी हे केंद्र ‘प्रवेशद्वार’ म्हणून कार्य करेल, ज्यामुळे महाराष्ट्राची गणना जगातील प्रमुख आर्थिक केंद्रांमध्ये होईल.” राज्याच्या विकासासाठी आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार पायाभूत सुविधा पुरवण्यास शासन कटिबद्ध असल्याचेही त्यांनी यावेळी आवर्जून नमूद केले.
आंतरराष्ट्रीय गुंतवणुकीचा भक्कम दुवा-
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी या केंद्राच्या धोरणात्मक उपयुक्ततेवर भाष्य केले. त्यांच्या मते, “हा प्रकल्प आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूक आणि सीमापार व्यापारासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा दुवा ठरणार आहे. नवी मुंबईतील हे केंद्र परदेशी गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्यासाठी एक उत्कृष्ट व्यासपीठ उपलब्ध करून देईल. यामुळे जागतिक बाजारपेठेतील स्पर्धात्मकतेमध्ये महाराष्ट्राचे स्थान अधिक बळकट होईल आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार संबंधांना एक नवी उंची प्राप्त होईल.”
सूक्ष्म, लघू व मध्यम उद्योगांना (MSME) संजीवनी-
उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांनी या प्रकल्पाच्या सामाजिक आणि आर्थिक बाजू मांडताना रोजगारनिर्मितीवर भर दिला. त्यांनी नमूद केले की, “या आंतरराष्ट्रीय केंद्रामुळे केवळ मोठ्या उद्योगांनाच नव्हे, तर राज्यातील सूक्ष्म, लघू व मध्यम उद्योगांना (MSME) देखील मोठ्या प्रमाणावर चालना मिळेल. स्थानिक उत्पादकांना आफ्रिकेसारख्या विशाल बाजारपेठेत प्रवेश करणे सुलभ होईल.
दुबई वर्ल्ड ट्रेड सेंटरच्या धर्तीवर खारघरमध्ये साकारणार जागतिक व्यापार संकुल; अत्याधुनिक सुविधांचे असेल दालन-
सिडको आणि आफ्रिका इंडिया इकॉनॉमिक फाऊंडेशनच्या संयुक्त विद्यमाने उभारला जाणारा हा प्रकल्प वास्तुकला आणि कार्यक्षमतेच्या बाबतीत आंतरराष्ट्रीय मानके प्रस्थापित करणारा ठरेल. या प्रकल्पाची संपूर्ण रचना जगप्रसिद्ध ‘दुबई वर्ल्ड ट्रेड सेंटर’च्या धर्तीवर करण्यात येणार आहे. जागतिक स्तरावरील व्यापार परिषदा, प्रदर्शने आणि राजनैतिक बैठकांसाठी हे केंद्र आशियातील एक प्रमुख ठिकाण म्हणून नावारूपास येईल, यादृष्टीने येथे विविध वैशिष्ट्यपूर्ण सुविधांचे नियोजन करण्यात आले आहे.
प्रकल्पातील प्रमुख आकर्षणे आणि सुविधा-
या बहुआयामी संकुलात केवळ व्यापारावरच नव्हे, तर सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय देवाणघेवाणीवरही भर दिला जाणार आहे. या प्रकल्पाची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे असतील:
१.५४ आफ्रिकी देशांसाठी सेंट्रल बिझनेस टॉवर: आफ्रिका खंडातील सर्व ५४ देशांच्या व्यापार प्रतिनिधींसाठी येथे एक स्वतंत्र आणि भव्य ‘सेंट्रल बिझनेस टॉवर’ उभारला जाईल. हे टॉवर भारत आणि आफ्रिकेतील द्विपक्षीय व्यापाराचे मुख्य केंद्र म्हणून कार्य करेल, जिथे दोन्ही बाजूंचे उद्योजक थेट संवाद साधू शकतील.
२.अवाढव्य कन्व्हेन्शन व एक्झिबिशन सेंटर: आंतरराष्ट्रीय परिषदांसाठी या संकुलात ५,००० ते ६,००० आसनक्षमतेचे अत्याधुनिक कन्व्हेन्शन सेंटर असेल. तसेच, जागतिक प्रदर्शनांसाठी सुमारे २.५ लाख चौरस फूट इतके विस्तीर्ण क्षेत्र राखीव ठेवण्यात आले आहे, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर व्यापार मेळावे आयोजित करणे सुलभ होईल.
३. हॉस्पिटॅलिटी हब: आंतरराष्ट्रीय पाहुणे, व्यापारी आणि प्रतिनिधींच्या निवासासाठी या केंद्रात उच्च दर्जाचे ‘हॉस्पिटॅलिटी हब’ विकसित केले जाणार आहे. यामध्ये पंचतारांकित हॉटेल्स आणि सर्व्हिस अपार्टमेंट्सचा समावेश असेल, जेणेकरून येथे येणाऱ्या जागतिक पाहुण्यांना जागतिक दर्जाच्या निवास सुविधा उपलब्ध होतील.
४. आफ्रिका-भारत ‘बायो डोम’ व सांस्कृतिक केंद्र: केवळ आर्थिक व्यवहारच नव्हे, तर दोन्ही संस्कृतींमधील बंध दृढ करण्यासाठी येथे एका विशेष ‘बायो डोम’ची निर्मिती केली जाणार आहे. हे केंद्र भारत आणि आफ्रिकेतील जैवविविधता आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे दर्शन घडवेल, जे पर्यटकांसाठी एक मोठे आकर्षण ठरेल.
