Iran-US War : मध्य पूर्वेतील (Middle East) भू-राजकीय तणावाने आतापर्यंतची सर्वात धोकादायक पातळी ओलांडली आहे. अमेरिकेसोबत सुरू असलेला दीर्घकालीन संघर्ष आता अधिकृतपणे ‘पूर्ण युद्धाच्या’ (Full-Scale War) टप्प्यात पोहोचल्याची अत्यंत गंभीर घोषणा इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेशकियन (Masoud Pezeshkian) यांनी केली आहे. या युद्धाचे जे काही पडसाद उमटतील, ते स्वीकारण्याची आणि कोणत्याही परिस्थितीला तोंड देण्याची मानसिक व लष्करी तयारी देशाने ठेवली पाहिजे, असे आवाहन त्यांनी इराणी जनतेला केले आहे. दरम्यान, या महाभयंकर युद्धाची तीव्रता कमी करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय मध्यस्थांकडून इराणसमोर १० दिवसांच्या तात्पुरत्या युद्धविरामाचा (Ceasefire) प्रस्ताव ठेवण्यात आल्याचे वृत्त आहे; मात्र इराण यावर काय निर्णय घेणार, याबाबत अद्याप अनिश्चितता आहे.
अमेरिकेच्या सलग हवाई हल्ल्यांनंतर इराणचा पलटवार; अणू आणि तेल क्षेत्राला लक्ष्य
गेल्या काही दिवसांत अमेरिकेने इराणच्या अत्यंत संवेदनशील आणि धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ठिकाणांवर एकामागून एक सलग हवाई हल्ले (Air Strikes) चढवले. अमेरिकन वायुसेनेने इराणचे अणू प्रकल्प (Nuclear Sites), प्रमुख तेल विहिरी व तेल शुद्धीकरण कारखाने (Oil Refineries) आणि लष्कराची संरक्षण क्षेत्राशी संबंधित महत्त्वाची मुख्यालये उद्ध्वस्त केल्यानंतर इराणचा संयम सुटला. अमेरिकेच्या या थेट आक्रमणामुळे संतप्त झालेल्या इराणने कोणतीही तडजोड न करता थेट पूर्ण युद्धाची घोषणा केली आणि तात्काळ प्रत्युत्तरादाखल लष्करी कारवाई सुरू केली.
आखाती देशांतील अमेरिकन लष्करी तळांवर इराणचे क्षेपणास्त्र हल्ले
अध्यक्ष पेझेशकियन यांच्या घोषणेनंतर इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने (IRGC) आखाती देशांमध्ये असलेल्या अमेरिकेच्या लष्करी तळांना (US Military Bases) लक्ष्य करण्यास सुरुवात केली आहे. इराणने संयुक्त अरब अमिराती (UAE), जॉर्डन, बहरीन आणि इतर शेजारील आखाती देशांतील अमेरिकन लष्करी तळांवर क्षेपणास्त्रांचा आणि ड्रोनचा तीव्र मारा केला. अमेरिकेला आपल्या भूमीवरून लष्करी कारवाया करू देणाऱ्या देशांनाही इराणने यापूर्वीच इशारा दिला होता, त्यामुळे आता या युद्धाची व्याप्ती शेजारील अरब राष्ट्रांपर्यंत विस्तारली आहे.
अमेरिकेला युद्ध थांबवण्यात रस नाही”; इराणच्या संसदाध्यक्षांचा घणाघात; इस्रायलमध्ये सुरक्षा मंत्रिमंडळाची तातडीची बैठक, हॉर्मुझ सामुद्रधुनीबाबत इराणचा कडक इशारा-
अमेरिका आणि इराणमधील लष्करी संघर्ष आता अधिकच चिघळला असून, दोन्ही देशांनी युद्धाची व्याप्ती वाढवण्याची तयारी सुरू केली आहे. इराणचे संसदाध्यक्ष (Parliament Speaker) मोहम्मद बाघेर घालिबाफ (Mohammad Bagher Ghalibaf) यांनी थेट अमेरिकेवर निशाणा साधत “अमेरिकेला हे युद्ध थांबवण्याची अजिबात इच्छा नाही,” असा गंभीर आरोप केला आहे. मध्य पूर्वेत (Middle East) शांतता प्रस्थापित करण्याऐवजी अमेरिका सातत्याने आपले लष्करी बळ वाढवत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. या वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, इस्रायलमध्ये सुरक्षा मंत्रिमंडळाची (Security Cabinet) तातडीची बैठक बोलावण्यात आली असून, संपूर्ण आखाती क्षेत्रात युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
अमेरिका लष्करी कारवाईचा विस्तार करणार; युद्धसाहित्याची जुळवाजुळव सुरू
मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, अमेरिका इराणविरोधातील आपल्या लष्करी कारवायांचा परीघ आणखी विस्तृत करण्याच्या तयारीत आहे. यासाठी वॉशिंग्टन प्रशासनाने मध्य पूर्वेतील आपल्या तळांवर अतिरिक्त अत्याधुनिक युद्धविमाने, नौदलाच्या युद्धनौका आणि मोठ्या प्रमाणावर लष्करी सामग्री पाठवण्यास सुरुवात केली आहे.
परंतु, याच दरम्यान आंतरराष्ट्रीय संरक्षण वर्तुळात अशीही चर्चा रंगली आहे की, सलग सुरू असलेल्या संघर्षांमुळे अमेरिकेकडील अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रे (Missiles) आणि दारूगोळ्याचा (Ammunition) साठा आता मर्यादित झाला आहे. या मर्यादित साठ्यामुळे अमेरिकेच्या दीर्घकालीन युद्ध क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो, असा अंदाज लष्करी विश्लेषकांनी व्यक्त केला आहे.
१० दिवसांच्या युद्धविरामाचा प्रस्ताव; “चर्चा आणि युद्ध दोन्ही मार्ग खुले”-
एकीकडे युद्धाचा भडका उडालेला असताना, दुसरीकडे हा विनाशकारी संघर्ष रोखण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय मध्यस्थांनी (Mediators) पडद्यामागून हालचाली तीव्र केल्या आहेत. मध्यस्थांनी इराणसमोर १० दिवसांच्या तात्पुरत्या युद्धविरामाचा (Ceasefire) एक विशेष प्रस्ताव ठेवला आहे.
उद्देश: या १० दिवसांच्या कालावधीत दोन्ही देशांमधील थेट संघर्ष थांबवून, राजनैतिक पातळीवर पुन्हा नव्याने चर्चा सुरू करणे हा या प्रस्तावाचा मुख्य हेतू आहे. तसेच, अलीकडच्या काळात दोन्ही देशांमध्ये झालेल्या अंतरिम कराराला (Interim Agreement) पुनर्जीवित करण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून केला जाणार आहे.
या घडामोडींना दुजोरा देत इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने मान्य केले आहे की, मध्यस्थांच्या माध्यमातून अमेरिकेसोबत राजनैतिक संपर्क (Diplomatic Channels) अजूनही सुरू आहेत. परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बाघाई (Esmaeil Baghaei) यांनी देशाची भूमिका स्पष्ट करताना सांगितले की, “युद्ध आणि चर्चा या दोन परस्परविरोधी गोष्टी नाहीत. देशाचे सार्वभौमत्व आणि राष्ट्रीय हित (National Interest) जपण्यासाठी आम्ही या दोन्ही मार्गांचा आवश्यकतेनुसार एकाच वेळी वापर करू शकतो.”
जागतिक तेलपुरवठ्याची जीवनवाहिनी असलेल्या ‘हॉर्मुझ सामुद्रधुनी’बाबत कडक इशारा-
या महासंघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने जगाची चिंता वाढवणारा एक अत्यंत कडक इशारा दिला आहे. जागतिक तेल वाहतुकीसाठी (Global Oil Supply) अत्यंत संवेदनशील आणि भू-राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाची मानली जाणारी हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) कोणत्याही परिस्थितीत इराणच्या विरोधात वापरू दिली जाणार नाही, असा सज्जड दम इराणने दिला आहे. जगातील एकूण तेल वाहतुकीचा मोठा हिस्सा याच मार्गावरून जातो.
