Japan Royal Succession Law : जगातील सर्वात जुनी राजेशाही व्यवस्था म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जपानच्या राजघराण्याबाबत संसदेने (Parliament) घेतलेल्या एका महत्त्वपूर्ण निर्णयाने पुन्हा एकदा महिला समानता आणि राजकीय परंपरा (Royal Tradition) यावरील चर्चेला तोंड फोडले आहे. जपानच्या संसदेने राजघराण्याच्या उत्तराधिकार (Japan Royal Succession Law ) कायद्यात सुधारणा करताना राजसिंहासनावर (Imperial Throne) केवळ पुरुष उत्तराधिकाऱ्यांनाच मान्यता देण्याचा नियम कायम ठेवला आहे.
या निर्णयामुळे सध्याचे सम्राट (Emperor) नारुहितो (Naruhito) यांची कन्या आणि जपानमधील लोकप्रिय राजकुमारी (Princess) आयको (Aiko) हिला राजगादीवर बसण्याचा मार्ग पुन्हा एकदा बंद झाला आहे. जपानमधील अनेक नागरिकांमध्ये आयको यांच्याबद्दल सकारात्मक भावना असतानाही, देशाच्या शाही परंपरेसमोर (Imperial Tradition) त्यांची लोकप्रियता कमी पडल्याचे दिसून आले आहे.
काय आहे नव्या कायद्यात?
संसदेने मंजूर केलेल्या सुधारित कायद्यानुसार (Amended Law), पूर्वी राजघराण्याशी संबंधित असलेल्या अविवाहित पुरुष वंशजांना (Male Descendants) दत्तक (Adoption) घेऊन पुन्हा राजघराण्यात समाविष्ट करता येणार आहे. या माध्यमातून भविष्यातील पुरुष उत्तराधिकाऱ्यांची संख्या वाढवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
याशिवाय, सर्वसामान्य नागरिकांशी (Commoners) विवाह करणाऱ्या राजकन्यांना (Princesses) आता आपला राजघराण्याचा दर्जा (Royal Status) कायम ठेवता येणार आहे. मात्र, त्यांच्या पतींना आणि मुलांना राजघराण्याचे सदस्यत्व (Royal Membership) दिले जाणार नाही. त्यामुळे महिलांना काही प्रमाणात सवलत देण्यात आली असली तरी प्रत्यक्ष उत्तराधिकाराच्या अधिकारापासून त्यांना अद्याप दूर ठेवण्यात आले आहे.
सध्या कोण आहेत राजगादीचे उत्तराधिकारी?
सध्याच्या उत्तराधिकार क्रमवारीनुसार (Line of Succession), सम्राट नारुहितो यांच्यानंतर त्यांचे धाकटे बंधू राजपुत्र अकिशिनो (Crown Prince Akishino) हे पहिल्या क्रमांकाचे उत्तराधिकारी आहेत. त्यानंतर अकिशिनो यांचा मुलगा प्रिन्स हिसाहितो (Prince Hisahito) यांच्याकडे राजगादी जाण्याची शक्यता आहे.
विशेष म्हणजे, प्रिन्स हिसाहितो हे सध्या जपानी राजघराण्यातील पुढील पिढीतील एकमेव पुरुष वारस मानले जातात. त्यामुळे भविष्यातील उत्तराधिकाराचा प्रश्न अधिक गंभीर बनत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
राजकुमारी आयको (Princess Aiko)का ठरल्या चर्चेचा विषय?
सम्राट नारुहितो आणि महाराणी मसाको (Empress Masako) यांची कन्या राजकुमारी आयको या जपानमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहेत. त्यांचे सार्वजनिक कार्यक्रम, सामाजिक उपक्रम आणि राजघराण्याबद्दलची बांधिलकी यामुळे त्यांना मोठा जनाधार मिळाला आहे.
अनेक सर्वेक्षणांमध्ये (Surveys) जपानी नागरिकांनी आयको यांना भविष्यातील सम्राज्ञी (Empress) म्हणून पाहण्याची इच्छा व्यक्त केली होती. मात्र, पुरुष उत्तराधिकाऱ्यांनाच प्राधान्य देणाऱ्या कायद्यामुळे त्यांना गादीवर बसण्याचा अधिकार मिळू शकत नाही.
महिलांच्या अधिकारांवरून टीकेची झोड
संसदेच्या या निर्णयानंतर महिला हक्क संघटना (Women’s Rights Groups), सामाजिक कार्यकर्ते आणि अनेक राजकीय विश्लेषकांनी (Political Analysts) टीका केली आहे. त्यांच्या मते, आधुनिक आणि प्रगत राष्ट्र म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जपानने आजही पुरुषप्रधान (Male-Dominated) परंपरांना प्राधान्य दिले आहे.टीकाकारांचे म्हणणे आहे की, जगभरात महिला नेतृत्वाला (Women Leadership) प्रोत्साहन दिले जात असताना जपानने समान उत्तराधिकाराचा (Equal Succession Rights) मार्ग स्वीकारण्याची संधी गमावली आहे.
इतिहासात महिला सम्राज्ञी होत्या का?
जपानच्या हजारो वर्षांच्या इतिहासात एकूण आठ महिला सम्राज्ञी (Female Empresses) झाल्याची नोंद आहे. मात्र, १८९० मध्ये लागू करण्यात आलेल्या इम्पिरियल हाऊस कायद्याने (Imperial House Law) पुरुष उत्तराधिकाऱ्यांनाच राजसिंहासनाचा हक्क दिला. त्यानंतर ही परंपरा अखंडपणे कायम ठेवण्यात आली आहे.नवीन सुधारणांनंतरही या ऐतिहासिक नियमात कोणताही मूलभूत बदल करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे जपानमध्ये महिला सम्राज्ञी होण्याचा मार्ग अद्याप बंदच राहिला आहे.
जागतिक पातळीवर चर्चेचा विषय
जपानच्या या निर्णयाकडे जगभरातील राजकीय निरीक्षक, इतिहासकार (Historians) आणि मानवाधिकार संघटना (Human Rights Organizations) लक्ष ठेवून आहेत. एकीकडे राजघराण्याची परंपरा जपण्याचा प्रयत्न होत असताना दुसरीकडे लैंगिक समानतेच्या (Gender Equality) मुद्द्यावरून सरकारवर दबाव वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.राजकुमारी आयको यांना राजगादीचा अधिकार नाकारल्याने जपानच्या राजघराण्यातील उत्तराधिकाराचा प्रश्न पुन्हा एकदा आंतरराष्ट्रीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
हे देखील वाचा –
भारताच्या बेफिकीरीने बुलेट ट्रेन रखडली ! जपानच्या मंत्र्याच्या आरोपाने खळबळ
अभिजित दिपकेंवर शाईफेक करणाऱ्या बरखा त्रेहन आहेत तरी कोण? स्वतः पोस्ट करत सांगितले धक्कादायक कारण
