Ram Mandir Donation Scam : अयोध्या येथील भव्य राम मंदिराच्या निर्मितीसाठी स्थापन करण्यात आलेल्या ‘श्रीराम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्ट’मधील कथित देणगी गैरव्यवहार प्रकरणाचा तपास आता अत्यंत वेगाने सुरू झाला आहे. या प्रकरणाच्या सखोल चौकशीसाठी नेमण्यात आलेल्या विशेष तपास पथकाने (SIT) आता आपला मोर्चा ट्रस्टच्या एकूणच अंतर्गत आर्थिक व्यवहारांकडे वळवला आहे. या तपासाचा एक भाग म्हणून एसआयटीने ट्रस्टच्या गेल्या काही वर्षांतील जमा-खर्चाची आणि बँक खात्यांची कसून तपासणी सुरू केली आहे.
दोन वर्षांतील १२४ कोटी रुपयांचा खर्च रडारवर-
मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, गेल्या दोन वर्षांच्या कालावधीत अयोध्येत आयोजित करण्यात आलेल्या विविध धार्मिक विधी, भव्य उत्सव, पायाभूत सुविधा आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांवर ट्रस्टच्या वतीने तब्बल १२४ कोटी रुपये खर्च करण्यात आले आहेत. यामध्ये मंदिर परिसरातील उत्सव, भाविकांसाठीच्या सोयी-सुविधा, आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या आयोजनाचा प्रामुख्याने समावेश आहे. एसआयटीने आता या १२४ कोटी रुपयांच्या अवाढव्य खर्चाला आपल्या तपासाच्या केंद्रस्थानी ठेवले असून, या संपूर्ण निधीच्या विनियोगाची बारकाईने पडताळणी केली जात आहे.
खर्चाचे फॉरेन्सिक ऑडिट आणि प्रत्यक्ष पडताळणी-
१, आर्थिक व्यवहारांमध्ये पारदर्शकता तपासण्यासाठी एसआयटीच्या मार्गदर्शनाखाली तज्ज्ञ सनदी लेखापालांच्या (CA) मदतीने या १२४ कोटी रुपयांच्या खर्चाचे विशेष आर्थिक ऑडिट (Auditing) केले जात आहे. या प्रक्रियेअंतर्गत खालील बाबींची तपासणी केली जात आहे:
२. पावत्या आणि देयके: कार्यक्रमांसाठी करण्यात आलेल्या खर्चाच्या सर्व मूळ पावत्या (Invoices) आणि बिलांची पडताळणी केली जात आहे.
३. कंत्राटदारांची चौकशी: विविध सेवा पुरवणाऱ्या कंत्राटदारांना (Contractors) देण्यात आलेली रक्कम आणि प्रत्यक्ष बाजारातील दर यांची तुलना केली जात आहे.
४. निधीचे हस्तांतरण: देणगी स्वरूपात मिळालेला पैसा ज्या खात्यांमधून वळवण्यात आला, त्या बँक व्यवहारांची साखळी (Banking Trail) तपासली जात आहे.
राम मंदिर प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याच्या ११३ कोटींच्या खर्चाची एसआयटीकडून पडताळणी; आर्थिक नियमांच्या पालनाची चौकशी सुरू-
श्रीराम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टच्या आर्थिक व्यवहारांची विशेष तपास पथकाकडून (SIT) सुरू असलेली चौकशी आता अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. तपास यंत्रणेकडून ट्रस्टच्या सर्व अंतर्गत व्यवहारांची काटेकोरपणे तपासणी केली जात असून, प्रामुख्याने वित्तीय नियमावलीचे कायदेशीर पालन झाले आहे की नाही, यावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. दरम्यान, या तपास प्रक्रियेत २२ जानेवारी २०२४ रोजी पार पडलेल्या ऐतिहासिक रामलल्ला प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याच्या खर्चाचा सविस्तर तपशील समोर आला असून, एसआयटी या सर्व आकड्यांची तांत्रिक पडताळणी करत आहे.
वित्तीय नियमांचे पालन आणि कागदपत्रांची छाननी-
तपास पथकाद्वारे ट्रस्टच्या अंतर्गत व्यवहारांमधील सर्व मूळ बिले (Bills), खर्चाची व्हाउचर्स (Vouchers), कंत्राटांची मंजुरी प्रक्रिया आणि दैनंदिन खर्चाच्या नोंदींची कसून तपासणी केली जात आहे. सनदी लेखापालांनी (CA) प्रमाणित केलेल्या नोंदी आणि विश्वस्तांच्या मंजुरीसंबंधीच्या अधिकृत कागदपत्रांची पडताळणी करून ट्रस्टच्या वैधानिक आर्थिक नियमांचे उल्लंघन झाले आहे का, याची खातरजमा केली जात आहे. तथापि, तपास यंत्रणेने स्पष्ट केले आहे की, ही एक कायदेशीर पडताळणी प्रक्रिया असून अद्याप कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक गैरव्यवहाराचा किंवा भ्रष्टाचाराचा ठोस निष्कर्ष काढण्यात आलेला नाही.
ऐतिहासिक प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याचा ११३ कोटींचा खर्च रडारवर-
तपासादरम्यान समोर आलेल्या नोंदींनुसार, २२ जानेवारी २०२४ रोजी झालेल्या मुख्य रामलल्ला प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्यासाठी एकूण ११३ कोटी रुपये खर्च करण्यात आले होते. देशभरातील सुमारे आठ हजार अतिमहत्त्वाच्या (VVIP) मान्यवरांच्या आणि साधू-संतांच्या उपस्थितीत पार पडलेल्या या जागतिक दर्जाच्या सोहळ्यातील अंतर्गत खर्चाचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:
१. शेड आणि टेंट सिटी उभारणी: सोहळ्याला येणाऱ्या पाहुण्यांच्या तात्पुरत्या निवासासाठी आणि मुख्य कार्यक्रमासाठी उभारण्यात आलेल्या भव्य शेड व सुसज्ज टेंट सिटीवर ३५.९७ कोटी रुपये खर्च झाले.
२. अक्षत पूजन अभियान: सोहळ्यापूर्वी देशभरातील करोडो घरांपर्यंत निमंत्रण आणि पूजित अक्षता पोहोचवण्यासाठी राबवण्यात आलेल्या देशव्यापी अभियानावर ३०.८५ कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली होती.
३. प्रसिद्धी आणि जाहिरात माध्यम: या ऐतिहासिक सोहळ्याच्या जागतिक प्रसिद्धीसाठी, माहिती तंत्रज्ञान आणि विविध माध्यमांतील जाहिरातींवर २१.७७ कोटी रुपये खर्च करण्यात आले.
राम मंदिर ट्रस्ट चौकशीची व्याप्ती वाढली: महाकुंभ व्यवस्था आणि १० कोटींच्या ध्वजारोहण सोहळ्याच्या खर्चाचेही एसआयटीकडून अंतर्गत ऑडिट सुरू-
श्रीराम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टच्या आर्थिक व्यवहारांची चौकशी करणाऱ्या विशेष तपास पथकाने (SIT) आता आपल्या तपासाचा परीघ अधिक विस्तृत केला आहे. मुख्य प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याच्या ११३ कोटी रुपयांच्या अवाढव्य खर्चाची पडताळणी सुरू असतानाच, एसआयटीने गेल्या दोन वर्षांत अयोध्येत पार पडलेल्या इतर तीन प्रमुख धार्मिक व सार्वजनिक कार्यक्रमांच्या आयोजनावरील कोट्यवधी रुपयांच्या खर्चाचे दस्तऐवज आणि बिले आपल्या ताब्यात घेतली आहेत. या अंतर्गत खर्चांमध्ये वित्तीय नियमांचे उल्लंघन किंवा बिलांमध्ये तफावत आहे का, याची कसून तपासणी केली जात आहे.
‘प्रतिष्ठा द्वादशी’ आणि ‘महाकुंभ’ व्यवस्था रडारवर
तपास यंत्रणेकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्यानंतर आयोजित करण्यात आलेल्या विविध अनुषंगिक कार्यक्रमांच्या खर्चाची सूक्ष्म चाचणी सुरू आहे. यामध्ये मुख्यत्वे खालील दोन व्यवस्थांचा समावेश आहे:
प्रतिष्ठा द्वादशी सोहळा: ११ ते १३ जानेवारी २०२५ या कालखंडात पार पडलेल्या ‘प्रतिष्ठा द्वादशी सोहळ्या’च्या आयोजनासाठी ट्रस्टच्या वतीने ८३ लाख रुपये खर्च करण्यात आले होते. धार्मिक विधी आणि पाहुण्यांच्या आदरातिथ्यावर झालेल्या या खर्चाच्या वैधतेची तपासणी आता एसआयटी करत आहे.
महाकुंभ भाविक व्यवस्था: प्रयागराज येथे आयोजित महाकुंभ मेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर अयोध्येत येणाऱ्या भाविकांच्या अतिरिक्त गर्दीचे नियंत्रण आणि त्यांच्या राहण्या-खाण्याची सोय करण्यासाठी ट्रस्टने ४३ लाख रुपयांचा निधी खर्च केला होता. या आपत्कालीन व्यवस्थेसाठी काढण्यात आलेल्या निविदा आणि बिलांची पडताळणी सध्या सुरू आहे.
२५ नोव्हेंबरच्या ‘ध्वजारोहण सोहळ्या’चा १०.१२ कोटींचा खर्च मुख्य केंद्रस्थानी
या अतिरिक्त तपासात सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा हिस्सा २५ नोव्हेंबर २०२५ रोजी संपन्न झालेल्या राम मंदिराच्या भव्य ‘ध्वजारोहण सोहळ्या’चा आहे. नूतन मंदिराच्या शिखरावर ध्वज फडकवण्याच्या या ऐतिहासिक आणि अत्यंत प्रतिष्ठेच्या कार्यक्रमावर ट्रस्टच्या दप्तरी तब्बल १०.१२ कोटी रुपयांच्या खर्चाची नोंद आहे. एकाच दिवसाच्या किंवा अल्प कालावधीच्या या कार्यक्रमासाठी एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर निधी का आणि कसा खर्च झाला, यादृष्टीने एसआयटी या खर्चाचे विशेष ‘फॉरेन्सिक ऑडिट’ करत आहे.
