NASA Space Mission: भारतासाठी पुन्हा एकदा एक अत्यंत अभिमानास्पद बातमी समोर आली आहे. भारतीय वंशाचे अमेरिकन अंतराळवीर अनिल मेनन हे 8 महिन्यांच्या प्रदीर्घ मोहिमेसाठी आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर (ISS) रवाना झाले आहेत. या मोहिमेदरम्यान ते भविष्यातील मानवी अंतराळ मोहिमांना गती देणारे आणि पृथ्वीवरील मानवी जीवनाला फायदेशीर ठरणारे अनेक अत्याधुनिक वैज्ञानिक प्रयोग करणार आहेत.
अनिल मेनन यांनी दोन रशियन अंतराळवीरांसह सोयुझ अंतराळ यानातून बायकोनूर कॉस्मोड्रोमवरून अंतराळात यशस्वी उड्डाण केले. आणीबाणीच्या वैद्यकीय सेवा आणि एरोस्पेस मेडिसिनमधील तज्ज्ञ डॉक्टर असलेले मेनन या मोहिमेत केवळ संशोधक म्हणूनच नाही, तर स्वतः एक प्रायोगिक विषय म्हणूनही काम करणार आहेत.
या प्रदीर्घ वास्तव्यात गुरुत्वाकर्षण नसलेल्या (मायक्रोग्रॅविटी) वातावरणाचा मानवी शरीरावर काय परिणाम होतो, याचा सखोल अभ्यास ते करणार आहेत. नासाच्या आगामी चंद्र आणि मंगळ मोहिमांसाठी हा डेटा अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि अंतराळातील वैद्यकीय चाचण्या
या ८ महिन्यांच्या मोहिमेदरम्यान अंतराळात अनेक क्रांतिकारी तंत्रज्ञानाची चाचणी घेतली जाणार आहे:
- एआय आधारित अल्ट्रासाऊंड: अंतराळात डॉक्टर उपलब्ध नसताना अंतराळवीर स्वतः अत्याधुनिक वैद्यकीय तपासण्या कशा करू शकतात, यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित अल्ट्रासाऊंड स्कॅनिंगची चाचणी मेनन घेतील. भविष्यातील लांब पल्ल्याच्या मोहिमांमध्ये, जिथे पृथ्वीशी संपर्क साधण्यात वेळ लागतो, तिथे ही यंत्रणा जीवनदायी ठरेल.
- बायोप्रिंटिंग तंत्रज्ञान: शून्य गुरुत्वाकर्षणामध्ये मानवी उती तयार करण्यावर एक मोठा प्रयोग केला जाणार आहे. या संशोधनामुळे मानवाच्या वृद्धत्वाच्या प्रक्रियेवर अभ्यास करणे सोपे होईल, तसेच पृथ्वीवरील विविध आजारांवर नवीन उपचार शोधण्यास मदत होईल.
मायक्रोग्रॅविटीमध्ये सेमीकंडक्टरची निर्मिती
सध्याच्या आधुनिक जगाची गरज असलेल्या सेमीकंडक्टर निर्मितीबाबत अंतराळात एक मोठा प्रयोग केला जाणार आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, अंतराळातील वजनरहित वातावरणामध्ये कोणत्याही दोषांशिवाय अत्यंत दर्जेदार सेमीकंडक्टर साहित्याचे उत्पादन करणे शक्य आहे. या प्रयोगाच्या यशामुळे पृथ्वीवरील हाय-परफॉर्मन्स कॉम्प्युटर्स, प्रगत इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दळणवळण यंत्रणांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या पुढील पिढीच्या उपकरणांचा मार्ग मोकळा होणार आहे.
मानवी शरीरातील बदलांचा सखोल अभ्यास
शून्य गुरुत्वाकर्षणामध्ये जास्त काळ राहिल्याने मानवी आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास करणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे:
- रक्ताभिसरण आणि हृदय: वजनरहित अवस्थेमुळे मानवी शरीरातील रक्ताचा प्रवाह आणि हृदयाच्या कार्यक्षमतेमध्ये कोणते बदल होतात, यावर मेनन अनेक अभ्यास करणार आहेत.
- भविष्यातील मोहिमांची सुरक्षा: या बदलांचा अभ्यास करून शास्त्रज्ञांना भविष्यात पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर जाणाऱ्या अंतराळवीरांच्या सुरक्षिततेसाठी अधिक चांगल्या उपाययोजना तयार करता येतील.
अनिल मेनन यांची या मोहिमेसाठी झालेली निवड त्यांच्या विशेष पार्श्वभूमीमुळे अत्यंत योग्य मानली जात आहे. नासाच्या अंतराळवीर संघात सामील होण्यापूर्वी त्यांनी एक फ्लाईट सर्जन म्हणून काम केले आहे, ज्यामुळे त्यांना अंतराळातील वैद्यकीय आणीबाणीचा मोठा अनुभव आहे. या मोहिमेतून गोळा होणारा डेटा नासाच्या ‘आर्टेमिस’ या चंद्र मोहिमेसाठी आणि भविष्यातील पहिल्या मानवी मंगळ मोहिमेसाठी मैलाचा दगड ठरेल.
