Cell Alert : आज, २ मे २०२६ रोजी देशभरातील लाखो नागरिकांच्या मोबाईल फोनवर अचानक एकाच वेळी तीव्र आवाजात सायरन वाजण्याची शक्यता आहे. या अचानक येणाऱ्या संदेशामुळे किंवा आवाजामुळे नागरिकांनी अजिबात घाबरून जाण्याचे कारण नाही; कारण केंद्र सरकारच्या वतीने सुरक्षेचा एक भाग म्हणून या प्रणालीचे थेट परीक्षण (Testing) केले जाणार आहे. नैसर्गिक आपत्ती किंवा आणीबाणीच्या प्रसंगी नागरिकांना पूर्वकल्पना देण्यासाठी विकसित करण्यात आलेल्या नवीन ‘डिझास्टर अलर्ट सिस्टीम’च्या चाचणीचा हा एक भाग आहे.
या संदर्भात अधिक माहिती अशी की, केंद्र सरकारचा दूरसंचार विभाग (Department of Telecommunications) आणि राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDMA) यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘सेल ब्रॉडकास्ट अलर्ट सिस्टम’ची (Cell Broadcast Alert System) चाचणी घेतली जात आहे. या अत्याधुनिक प्रणालीचा मुख्य उद्देश भविष्यात उद्भवणाऱ्या कोणत्याही संभाव्य संकटाची माहिती नागरिकांपर्यंत अत्यंत जलद गतीने पोहोचवणे हा आहे. उदाहरणार्थ; भूकंप, वीज कोसळणे, त्सुनामी, चक्रीवादळ किंवा एखाद्या भागात होणारी विषारी वायू गळती यांसारख्या गंभीर आपत्कालीन परिस्थितीमध्ये बाधित क्षेत्रातील लोकांपर्यंत तात्काळ आणि अचूक माहिती पोहोचवून त्यांचे प्राण वाचवणे या सुविधेमुळे शक्य होणार आहे.
या चाचणी दरम्यान नागरिकांच्या मोबाईल स्क्रीनवर एक विशिष्ट संदेश (Flash Message) दिसेल आणि सोबतच एक मोठा ‘बीप’ किंवा सायरनसारखा आवाज ऐकू येईल. हा संदेश सर्व मोबाईल धारकांना एकाच वेळी पाठवला जाईल. याद्वारे आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा आपल्या तांत्रिक क्षमतेची पडताळणी करणार असून, भविष्यातील मोठ्या संकटाच्या वेळी ही यंत्रणा किती वेगाने आणि परिणामकारकतेने कार्य करू शकते, याचे मूल्यमापन केले जाईल.
आपत्कालीन सूचना प्रणाली: विशिष्ट सेटिंग्ज असलेल्या मोबाईलवरच येणार ‘इमर्जन्सी अलर्ट’; जुन्या ‘SMS’ सुविधेऐवजी आता ‘सेल ब्रॉडकास्ट’ तंत्रज्ञानाचा वापर
केंद्र सरकारच्या वतीने आज २ मे रोजी घेण्यात येणाऱ्या ‘इमर्जन्सी अलर्ट’ प्रणालीच्या चाचणीबाबत काही महत्त्वपूर्ण तांत्रिक तपशील समोर आले आहेत. हा आपत्कालीन संदेश सर्वच मोबाईलवर न येता, केवळ ज्या भ्रमणध्वनींमध्ये (Mobile Phones) काही विशिष्ट सेटिंग्ज सक्रिय (On) असतील, अशाच उपकरणांवर प्राप्त होणार आहे. या चाचणीदरम्यान मोबाईलवर अचानक तीव्र आवाजात सायरन वाजून स्क्रीनवर एक संदेश दिसेल. अशा वेळी नागरिकांनी अजिबात न घाबरता स्क्रीनवरील ‘OK’ या पर्यायावर क्लिक करून हा अलर्ट सहजपणे बंद करावा, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
या नवीन तंत्रज्ञानाची आवश्यकता का भासली, याविषयी माहिती देताना अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, यापूर्वी सरकारकडून कोणत्याही आपत्तीची पूर्वसूचना देण्यासाठी ‘SMS’ या पारंपारिक सुविधेचा वापर केला जात होता. मात्र, अनेकदा मोबाईल नेटवर्कमधील तांत्रिक अडचणी किंवा नेटवर्क जाम असल्यामुळे हे संदेश नागरिकांपर्यंत अत्यंत उशिराने पोहोचत असत. काही वेळा तर संदेश पोहोचतच नसल्याचे निदर्शनास आले होते. नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात वेळेला अत्यंत महत्त्व असते, कारण काही सेकंदांचा विलंबही मोठा अनर्थ घडवू शकतो. हीच त्रुटी दूर करण्यासाठी आता ‘सेल ब्रॉडकास्ट’ (Cell Broadcast) या प्रगत तंत्रज्ञान प्रणालीचा अवलंब करण्यात आला आहे. या नव्या ‘सेल ब्रॉडकास्ट’ प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे तंत्रज्ञान थेट टेलिकॉम नेटवर्कवर आधारित आहे. यामुळे नेटवर्कची समस्या असली, तरीही एकाच वेळी ठराविक भौगोलिक क्षेत्रातील लाखो मोबाईलवर हा संदेश अवघ्या काही सेकंदांत पाठवता येतो.
‘सचेत’ (SACHET) आपत्कालीन संदेश प्रणाली: नेटवर्क नसतानाही मोबाईलवर पोहोचणार अलर्ट; जाणून घ्या ही सुविधा बंद करण्याची सोपी प्रक्रिया-
केंद्र सरकारच्या वतीने आपत्ती व्यवस्थापनासाठी विकसित करण्यात आलेल्या ‘सचेत’ (SACHET) या नवीन प्रणालीची आज चाचणी घेतली जात आहे. या अत्याधुनिक सुविधेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, जर एखाद्या नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात किंवा गंभीर परिस्थितीमध्ये मोबाईलचे नेटवर्क पूर्णपणे गेले असेल, तरीही हा महत्त्वाचा संदेश नागरिकांच्या भ्रमणध्वनीपर्यंत (Mobile) पोहोचू शकणार आहे. ही प्रणाली थेट मोबाईल टॉवरच्या लहरींचा वापर करून बाधित क्षेत्रातील उपकरणांवर आपत्कालीन संदेश प्रसारित करते. त्यामुळे प्रतिकूल परिस्थितीतही नागरिकांना अचूक माहिती वेळेवर मिळणे सहज शक्य होणार असून संभाव्य जीवितहानी टाळता येणार आहे.
या चाचणी दरम्यान मोबाईलवर वारंवार येणारे संदेश किंवा सायरनचा आवाज काही नागरिकांसाठी गैरसोयीचा ठरू शकतो. त्यामुळे ज्यांना हे अलर्ट तात्पुरते बंद करायचे आहेत, त्यांच्यासाठी प्रशासनाने काही सोप्या मार्गदर्शक पायऱ्या (Steps) जाहीर केल्या आहेत. हे अलर्ट बंद करण्यासाठी मोबाईल धारकांना खालील प्रक्रियेचा अवलंब करावा लागेल-
पायरी १: सर्वप्रथम आपल्या मोबाईलमधील मुख्य Settings (सेटिंग्ज) या पर्यायावर क्लिक करा.
पायरी २: त्यानंतर उपलब्ध पर्यायांपैकी Safety and Emergency (सुरक्षा आणि आपत्कालीन) या पर्यायाची निवड करा.
पायरी ३: पुढे गेल्यानंतर Wireless Emergency Alerts (वायरलेस आपत्कालीन इशारे) या पर्यायावर क्लिक करा.
पायरी ४: सर्वात शेवटी तेथे दिसणारा Test Alerts (चाचणी इशारे) हा पर्याय बंद (Turn Off) करा.
या सोप्या प्रक्रियेचा अवलंब केल्यास चाचणी दरम्यान येणारे हे विशिष्ट संदेश आणि आपत्कालीन ध्वनी बंद होतील. तथापि, भविष्यातील संभाव्य संकटांची पूर्वकल्पना वेळेत मिळण्यासाठी ही सेटिंग सुरू ठेवणेच सुरक्षिततेच्या दृष्टीने अधिक हितावह ठरेल, असेही प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
