Nana Patekar : उपराजधानी नागपूर येथे आयोजित ‘जलक्रांती परिषदे’त जलसंवर्धनासोबतच अभिनयाचे आणि सामाजिक बांधिलकीचे आगळेवेगळे पैलू उलगडल्याचे पाहायला मिळाले. केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी, ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर आणि मकरंद अनासपुरे यांच्या उपस्थितीत संपन्न झालेल्या या सोहळ्यात नाना पाटेकर यांनी आपल्या अभिनय प्रवासातील अतिशय हळवे आणि तितकेच धक्कादायक अनुभव कथन केले. विशेषतः ‘नटसम्राट’ या अजरामर कलाकृतीचा उल्लेख करताना, आपण हे नाटक न करता सिनेमाच का निवडला, यामागचे अत्यंत तार्किक आणि भावनिक कारण त्यांनी स्पष्ट केले.
या परिषदेत मार्गदर्शन करताना नितीन गडकरी यांनी राजकारणातील प्रसिद्धीच्या गणितावर भाष्य केले, तर नाना पाटेकर यांनी आपल्या भाषणात ‘नाम फाऊंडेशन’च्या कार्याचा गौरव करत असतानाच अभिनयाच्या जगातील दाहक वास्तव मांडले. नाना म्हणाले की, एखादी भूमिका पडद्यावर किंवा रंगमंचावर जिवंत करण्यासाठी कलाकाराला स्वतःच्या प्राणांची बाजी लावावी लागते. ‘नटसम्राट’मधील अप्पासाहेब बेलवलकर ही व्यक्तिरेखा साकारणे हे केवळ मानसिकच नव्हे, तर शारीरिकदृष्ट्याही अत्यंत थकवणारे काम आहे. या भूमिकेची तीव्रता इतकी भीषण आहे की, ती पेलणे सर्वसामान्य कलाकाराच्या आवाक्याबाहेरचे असते.
नानांनी आठवण करून दिली की, यापूर्वी डॉ. श्रीराम लागू, दत्ता भट, चंद्रकांत गोखले आणि यशवंत दत्त यांसारख्या दिग्गज नटांनी ‘नटसम्राट’ नाटक रंगभूमीवर गाजवले. मात्र, या प्रत्येक महान कलाकाराने प्रत्येक प्रयोगात स्वतःचा जीव ओतून काम केले आणि दुर्दैवाने या भूमिकेचा ताण त्यांच्या हृदयावर पडल्याने त्यांना ‘हार्ट अटॅक’चा सामना करावा लागला. नाना पाटेकर यांनी स्पष्ट केले की, जर त्यांनी या नाटकाचे सलग प्रयोग केले असते, तर कदाचित १० ते १५ प्रयोगांनंतर त्यांचा मृत्यू झाला असता. याच भीतीपोटी आणि भूमिकेच्या प्रचंड तीव्रतेमुळे त्यांनी हे नाटक करण्यास स्पष्ट नकार दिला होता आणि केवळ चित्रपटाच्या माध्यमातून ही भूमिका साकारण्याचा धाडसी निर्णय घेतला.
आपल्या पूर्वसुरींबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करताना नाना पाटेकर अत्यंत भावूक झाले होते. ते म्हणाले की, डॉ. लागू आणि दत्ता भट यांनी केलेले मूळ काम हे अभिनयाचा सर्वोच्च शिखर होते. त्यांच्या तुलनेत आपण केलेले काम हे अत्यंत छोटे आहे. ‘पुरुष’ नाटकाचा संदर्भ देत त्यांनी सांगितले की, मध्यंतराच्या वेळी पडदा पडल्यानंतर प्रेक्षक इतके सुन्न व्हायचे की एकाही खुर्चीचा आवाज येत नसे. हीच कलेची ताकद असते. तसेच, दिवंगत अभिनेते विक्रम गोखले यांच्या अभिनयाचा गौरव करताना नानांनी कबूल केले की, विक्रम गोखले हे अभिनयाच्या बाबतीत आपल्यापेक्षा कैक पटीने सरस होते आणि त्यांची उंची गाठणे अशक्य आहे.
अखेर, नानांनी अभिनयातील अत्युच्च आनंदाची तुलना समाजकार्याशी केली. ज्याप्रमाणे रंगमंचावर प्रेक्षकांना सुन्न करणारा आनंद मिळतो, तोच आणि त्यापेक्षाही मोठा आत्मिक आनंद ‘नाम फाऊंडेशन’च्या माध्यमातून सामान्यांची सेवा करताना मिळतो, असे त्यांनी नमूद केले. नागपुरातील या परिषदेत नानांच्या या रोखठोक आणि प्रामाणिक वक्तव्याने उपस्थित असलेले जलतज्ज्ञ आणि श्रोते भारावून गेले होते.
