Period Cramps : मासिक पाळीदरम्यान (Periods) अनेक महिलांना आणि युवतींना तीव्र पोटदुखी तसेच कंबरदुखीच्या समस्येला सामोरे जावे लागते. वैद्यकीय भाषेत याला ‘डिस्मेनोरिया’ (Dysmenorrhea) असे म्हणतात. पाळीच्या काळात गर्भाशयाच्या स्नायूंचे आकुंचन आणि प्रसरण होत असल्यामुळे हा त्रास होतो. बऱ्याचदा या वेदना असह्य होतात, परंतु प्रत्येक वेळी वेदनाशामक (Painkillers) गोळ्या घेणे आरोग्यासाठी हितावह नसते. अशा वेळी स्वयंपाकघरात सहज उपलब्ध असणारे काही सोपे, सुरक्षित आणि अत्यंत प्रभावी घरगुती उपाय करून या वेदनांपासून तात्काळ आराम मिळवता येऊ शकतो.
या समस्येवर उपयुक्त ठरणारे काही प्रमुख घरगुती उपाय खालीलप्रमाणे आहेत-
१. गरम पाण्याचा शेक देणे (Hot Water Fomentation)
मासिक पाळीतील पोटदुखीवर गरम पाण्याचा शेक देणे हा सर्वात जुना आणि अत्यंत गुणकारी उपाय मानला जातो. यासाठी ‘हीटिंग पॅड’ किंवा गरम पाण्याच्या पिशवीचा (Hot Water Bag) वापर करून पेटके येत असलेल्या खालच्या पोटावर आणि कंबरेवर शेक द्यावा. उष्णतेमुळे गर्भाशयाच्या आकुंचन पावलेल्या स्नायूंना आराम मिळतो, तिथला ताण कमी होतो आणि रक्तप्रवाह सुधारून वेदना झपाट्याने कमी होतात.
२. आल्याचा चहा किंवा काढा (Ginger Tea)
आल्यामध्ये नैसर्गिकरीत्या सूज आणि वेदना कमी करणारे (Anti-inflammatory) गुणधर्म असतात. पाळीच्या काळात शरीरात वाढणाऱ्या ‘प्रॉस्टाग्लँडिन’ या रसायनाचे प्रमाण नियंत्रित करण्याचे काम आले करते. आल्याचा एक छोटा तुकडा पाण्यात चांगला उकळून, त्यामध्ये चवीनुसार मध किंवा गूळ घालून हा काढा कोमट असताना प्यावा. दिवसातून दोन ते तीन वेळा हा चहा घेतल्यास पोटात येणारे पेटके (Cramps) थांबतात.
३. ओवा आणि कोमट पाणी (Carom Seeds)
अनेकदा पाळीच्या काळात पोटात वायू (गॅस) धरल्यामुळे देखील वेदना अधिक तीव्र होतात. यावर ओवा हा सर्वोत्तम आयुर्वेदिक उपाय आहे. एक चमचा ओवा हलकासा भाजून तो कोमट पाण्यासोबत गिळावा किंवा पाण्यात ओवा उकळून ते पाणी गाळून प्यावे. ओव्यातील औषधी घटक स्नायूंचा कडकपणा कमी करून पोटदुखीपासून तात्काळ सुटका करतात.
४. मेथीचे दाणे (Fenugreek Seeds)
मेथीच्या दाण्यांमध्ये वेदनाशामक घटक मुबलक प्रमाणात आढळतात. रात्री एक ते दोन चमचे मेथी दाणे एका ग्लास पाण्यात भिजत ठेवावेत. दुसऱ्या दिवशी सकाळी हे पाणी गाळून रिकाम्या पोटी प्यावे. यामुळे केवळ पाळीतील पोटदुखीच कमी होत नाही, तर पाळीशी संबंधित इतर समस्याही दूर होण्यास मदत होते.
५. दालचिनीचा वापर (Cinnamon)
दालचिनीमध्ये अँटी-स्पास्मोडिक (Antispasmodic) म्हणजेच स्नायूंचे पेटके कमी करण्याचे गुणधर्म असतात. मासिक पाळीदरम्यान होणारा अतिरक्तस्राव, पोटदुखी, मळमळ आणि उलट्या यांसारख्या लक्षणांवर दालचिनी अत्यंत प्रभावी ठरते. कोमट पाण्यात पाव चमचा दालचिनी पावडर आणि मध मिसळून हे मिश्रण घेतल्याने आराम मिळतो.
जीवनशैलीत करायचे महत्त्वाचे बदल आणि खबरदारी:
भरपूर पाणी पिणे: शरीरात पाण्याच्या कमतरतेमुळे स्नायू अधिक आकुंचन पावतात. त्यामुळे पाळीच्या दिवसांत कोमट पाणी, लिंबू पाणी किंवा शहाळ्याचे पाणी भरपूर प्रमाणात प्यावे.
योग्य आहार: या दिवसांत पालेभाज्या, फळे आणि सुकामेवा यांसारख्या पोषक घटकांचा आहारात समावेश करावा. कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमयुक्त अन्नपदार्थ स्नायूंना शिथिल करण्यास मदत करतात.
या गोष्टी टाळा: जास्त तेलकट, तिखट, जंक फूड तसेच चहा, कॉफी आणि साखरेचे अतिसेवन टाळावे; कारण यामुळे पोट फुगणे आणि वेदना वाढू शकतात.
महत्त्वाची टीप: हे सर्व घरगुती उपाय सामान्य पोटदुखीसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरतात. मात्र, जर घरगुती उपाय करूनही वेदना कमी होत नसतील, रक्तस्राव प्रमाणाबाहेर जास्त होत असेल किंवा दर महिन्याला असह्य त्रास होत असेल, तर कोणत्याही घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता तज्ज्ञ स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा (Gynecologist) सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
( टीप : वरील बातमी केवळ माहिती म्हणून वाचकांपर्यंत पोहोचवत आहे. ह्या बातमीची पुष्टी आम्ही करत नाही. या बातमीत वाचकांच्या भावना दुखवण्याचा आमचा हेतू नाही)
