Pune Metro Line 3: पुण्यातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेला आधुनिक बनवण्यासाठी पुणे मेट्रो प्रकल्पात एका अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञानाचा समावेश करण्यात आला आहे. हिंजवडी ते शिवाजीनगर दरम्यान सुरू होणाऱ्या २३ किलोमीटर लांबीच्या ‘पुणे मेट्रो मार्गिका ३’ वर पहिल्यांदाच 750-व्होल्ट डीसी थर्ड-रेल वीजपुरवठा यंत्रणा वापरली जाणार आहे.
पारंपारिक मेट्रोप्रमाणे या मार्गावर ट्रेनच्या वर कोणत्याही ओव्हरहेड तारा किंवा खांब दिसणार नाहीत. याऐवजी रुळांच्या शेजारीच एक अतिरिक्त विजेची लाईन (रुळ) बसवली जाईल. ट्रेनच्या खाली बसवलेले विशेष शू थेट या रुळामधून वीज खेचतील. कोलकाता, बंगळुरू आणि जगातील आघाडीच्या मेट्रो नेटवर्कमध्ये हेच कॉम्पॅक्ट तंत्रज्ञान वापरले जाते.
प्रवाशांना काय होणार फायदा? जाणून घ्या वैशिष्ट्ये
नवीन तंत्रज्ञानामुळे प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुखकर आणि विनाअडथळा होणार आहे:
- कमी देखभाल आणि जास्त सुरक्षितता: ओव्हरहेड वायर्स नसल्यामुळे वादळ किंवा पावसात तांत्रिक बिघाड होऊन मेट्रो सेवा विस्कळीत होण्याचा धोका खूप कमी असतो. या यंत्रणेला देखभालीचीही कमी गरज भासते.
- कमी वेळात जास्त फेऱ्या: या तंत्रज्ञानामुळे अतिशय कमी वेळेच्या अंतराने एकापाठोपाठ एक मेट्रो ट्रेन चालवणे शक्य होणार आहे, ज्यामुळे प्रवाशांचा थांबण्याचा वेळ कमी होईल.
- सुंदर शहर: ओव्हरहेड तारांचे जाळे नसल्यामुळे हा पूर्णपणे एलिव्हेटेड कॉरिडॉर दिसायला अत्यंत स्वच्छ आणि सुंदर वाटेल.
‘CBTC’ प्रणालीमुळे अपघात टळणार; सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य
या मार्गिकेवर केवळ वीजपुरवठाच नाही, तर सिग्नल यंत्रणाही जागतिक दर्जाची असेल. यासाठी कम्युनिकेशन्स-बेस्ड ट्रेन कंट्रोल (CBTC) ही अत्याधुनिक प्रणाली बसवली जात आहे:
- रिअल-टाइम मॉनिटरिंग: ही यंत्रणा ट्रेन आणि ट्रॅकवरील उपकरणांमध्ये सतत थेट संपर्क ठेवते.
- वेग आणि अंतरावर नियंत्रण: यामुळे प्रत्येक ट्रेनचे नेमके स्थान, तिचा वेग आणि हालचाल यावर २४ तास संगणकीय नजर असेल. दोन ट्रेनमधील अंतर सुरक्षित राखत त्या अत्यंत वेगाने धावू शकतील. भविष्यात या मार्गावर पूर्णपणे स्वयंचलित (ड्रायव्हरलेस) ट्रेन चालवणेही याद्वारे शक्य होईल.
चाचणी पूर्ण; टप्प्याटप्प्याने मार्ग सुरू होणार
राजीव गांधी इन्फोटेक पार्कला थेट शहराच्या केंद्राशी जोडणाऱ्या या प्रकल्पाची संपूर्ण २३ किलोमीटर मार्गावरील अंतिम चाचणी यशस्वीरित्या पूर्ण झाली आहे. सध्या हा प्रकल्प अंतिम मंजुरीच्या प्रतीक्षेत असून तो टप्प्याटप्प्याने प्रवाशांसाठी खुला केला जाईल:
- पहिला टप्पा: मान ते आर. के. लक्ष्मण संग्रहालय या 13.3 किलोमीटरच्या अंतरावर पहिल्या टप्प्यात मेट्रो धावेल, ज्यामध्ये 12 स्टेशन्स असतील.
- दुसरा टप्पा: पुढील विस्तारात हा मार्ग थेट जिल्हा न्यायालय स्टेशनपर्यंत जाईल, जिथे प्रवाशांना महामेट्रोच्या इतर मार्गांवर बदलण्याची सुविधा मिळेल.
सध्या हिंजवडी ते शिवाजीनगर हे अंतर रस्ते मार्गाने कापण्यासाठी तब्बल 90 मिनिटांचा वेळ लागतो. मात्र, ही मेट्रो पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यानंतर हा प्रवास अवघ्या 45 मिनिटांवर येईल, ज्यामुळे आयटी पार्कला जाणाऱ्या लाखो नोकरदारांचा वेळ वाचणार आहे.
