Weather Update : राज्यासह संपूर्ण देशावर यंदा ‘अल निनो’ (El Niño) या जागतिक हवामान घटकाचे संकट घोंगावत आहे. जून महिन्यात पावसाने ओढ दिल्यामुळे निर्माण झालेली चिंतेची परिस्थिती जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात झालेल्या दमदार पावसामुळे काहीशी निवळली होती. या सुरुवातीच्या मुसळधार पावसामुळे जूनमधील पावसाची तूट भरून निघाली आणि जलसंकटाचे ढग अंशतः दूर झाले. मात्र, हा आनंद फार काळ टिकू शकला नाही. प्रशांत महासागरामध्ये ‘अल निनो’ची स्थिती अधिक सक्रिय होत असल्यामुळे मान्सूनचा वेग अचानक मंदावला असून, पावसाने पुन्हा एकदा प्रदीर्घ विश्रांती घेतली आहे. परिणामी, राज्यातील बळीराजाच्या चिंतेत पुन्हा एकदा भर पडली आहे.
१५ जुलैपर्यंत पावसाचे प्रमाण कमालीचे घटणार; अरबी समुद्रातील कमी दाबाचा पट्टा कमकुवत
भारतीय हवामान शास्त्र विभागाच्या (IMD) अंदाजानुसार, १० जुलै ते १५ जुलै २०२६ या कालावधीत उत्तर, पश्चिम आणि मध्य भारतासह महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनारपट्टीवर पावसाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या घटण्याची शक्यता आहे. सध्या अरबी समुद्रात आणि उत्तर भारतात निर्माण झालेला कमी दाबाचा पट्टा (Low Pressure Area) कमकुवत होऊन पुढे निघून गेला आहे. त्यामुळे ढगांची दाटी विरळ झाली असून उन्हाचा चटका वाढू लागला आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, ही स्थिती आगामी १९ जुलैपर्यंत अशीच कायम राहू शकते. या काळात मुंबई आणि कोकण किनारपट्टीच्या भागात पावसाच्या मध्यम सरी बरसतील, मात्र उर्वरित महाराष्ट्रात कोरडे हवामान आणि उन्हाची तीव्रता वाढेल.
मुंबईमध्ये अवघ्या पाच दिवसांत जुलै महिन्याची सरासरी पार
मुंबई आणि उपनगरांमध्ये जूनमधील पावसाची तूट जुलैच्या पहिल्या पाच दिवसांतच भरून निघाली आहे. ‘अल निनो’च्या प्रभावामुळे मान्सूनची एक विशिष्ट पद्धत पाहायला मिळते; ज्यामध्ये पाऊस सलग न पडता तुकड्या-तुकड्यांमध्ये म्हणजेच खंडित स्वरूपात पडतो. काही दिवस अतिवृष्टी होते आणि त्यानंतर सलग अनेक दिवस कडक ऊन पडते. मुंबईत नेमके हेच पाहायला मिळाले. संपूर्ण जुलै महिन्यात पडणाऱ्या एकूण पावसाची सरासरी मुंबईने अवघ्या पाच दिवसांत ओलांडली आहे.
हवामान विभागाच्या सांताक्रुज आणि कुलाबा या दोन्ही मुख्य केंद्रांवर नोंदवला गेलेला पाऊस खालीलप्रमाणे आहे:
| हवामान केंद्र | एकूण नोंदवलेला पाऊस | नेहमीची सरासरी | सरासरीतील वाढ |
| सांताक्रुज | ८९९.२ मिमी | ८५५.५ मिमी | ५.१% अधिक |
| कुलाबा | ८२३.४ मिमी | ७३४.१ मिमी | १२.२% अधिक |
जुलैच्या उत्तरार्धात, म्हणजेच महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात मान्सूनचा दुसरा सक्रिय टप्पा सुरू होण्याची शक्यता असली, तरी तोपर्यंत शेतकऱ्यांना पावसासाठी आभाळाकडे डोळे लावून बसावे लागणार आहे.
विदर्भावर अवर्षणाचे सावट; गडचिरोलीत सर्वाधिक ४६ टक्के तूट
विदर्भात यंदाच्या पावसाळ्याची सुरुवात समाधानकारक झाली असली, तरी जुलै महिन्याच्या सुरुवातीलाच पावसाने दडी मारल्यामुळे अनेक जिल्ह्यांवर अवर्षणाचे (दुष्काळाचे) संकट गडद होऊ लागले आहे. १ जून ते १० जुलै या कालावधीत विदर्भात सरासरीच्या तुलनेत तब्बल १८ टक्के पावसाची तूट नोंदवण्यात आली आहे. पहिल्या आठवड्यात मुसळधार पावसाचा अंदाज होता, मात्र सुरुवातीचे काही दिवस पाऊस पडून नंतर मोठी उघडीप मिळाल्याने सरासरी खालावली आहे.
विदर्भातील प्रमुख जिल्ह्यांची पर्जन्यमानाची सांख्यिकी खालीलप्रमाणे आहे:
१, सकारात्मक पाऊस: केवळ गोंदिया जिल्ह्यात सरासरीपेक्षा ३४ टक्के अधिक पाऊस झाला असून, बुलढाणा आणि वर्धा जिल्ह्यांत पाऊस सरासरीच्या आसपास आहे.
२. चिंताजनक परिस्थिती: गडचिरोली जिल्ह्यात सर्वाधिक म्हणजेच ४६ टक्के पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे.
३. इतर जिल्ह्यांमधील तूट: भंडारा (३३%), वाशीम (२६%), चंद्रपूर (२३%), अमरावती (१२%), अकोला (१०%) आणि यवतमाळ (७%) अशी जिल्ह्यानिहाय तूट आहे.
४. राजधानी नागपूरचा विचार केला असता, १ जून ते ९ जुलै दरम्यान तिथे २३७.२ मिमी पाऊस झाला आहे, तर या कालावधीची सामान्य सरासरी २६३.९ मिमी इतकी आहे. म्हणजेच नागपूर जिल्ह्यात १० टक्के पावसाची तूट आहे.
