Britain cat Larry : गेल्या दीड दशकात ब्रिटनच्या राजकारणाने अनेक चढ-उतार पाहिले. या काळात अनेक पंतप्रधान सत्तेवर आले आणि पायउतारही झाले; परंतु १०, डाउनिंग स्ट्रीट या ब्रिटनच्या अधिकृत पंतप्रधान निवासस्थानातील एक खास कर्मचारी मात्र आपल्या स्थानावर ठाम आहे. तो म्हणजे ‘लॅरी’ नावाचा शाही बोका. लॅरीने नुकतीच आपल्या शासकीय सेवेची यशस्वी १५ वर्षे पूर्ण केली असून, आजही त्याचे महत्त्व ब्रिटनच्या राजकारणात कायम आहे.
अधिकृत नियुक्ती आणि ‘चीफ माऊसर’ पद-
लॅरीची नियुक्ती केवळ हौस म्हणून करण्यात आलेली नाही. त्याला अधिकृतपणे शासकीय कर्मचाऱ्याचा दर्जा देण्यात आला आहे. ब्रिटनच्या संसद भवनातील आणि पंतप्रधान निवासातील उंदरांचा बंदोबस्त करण्यासाठी त्याची ‘चीफ माऊसर टू द कॅबिनेट ऑफिस’ (Chief Mouser to the Cabinet Office) या पदावर नेमणूक करण्यात आली होती. १५ फेब्रुवारी २०११ रोजी लॅरी पहिल्यांदा डाऊनिंग स्ट्रीटवर दाखल झाला आणि तेव्हापासून तो या ऐतिहासिक वास्तूचा अविभाज्य भाग बनला आहे.
पंतप्रधान बदलले, पण लॅरीचे ‘राज’ कायम-
लॅरीच्या १५ वर्षांच्या कार्यकाळात ब्रिटनने डेव्हिड कॅमेरून, थेरेसा मे, बोरिस जॉन्सन, लिझ ट्रस आणि ऋषी सुनक यांच्यासारखे अनेक पंतप्रधान पाहिले. राजकीय समीकरणे बदलली, सत्तांतरे झाली, तरी लॅरीचे वास्तव्य मात्र डळमळीत झाले नाही. तो केवळ उंदीर पकडण्याचे काम करत नाही, तर डाऊनिंग स्ट्रीटवर येणाऱ्या परदेशी पाहुण्यांचे स्वागत करतानाही अनेकदा दिसतो. जागतिक नेत्यांच्या भेटीगाठी दरम्यान लॅरीचे तिथे असणे हे प्रसारमाध्यमांसाठी नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र ठरले आहे.
सोशल मीडियावरील लोकप्रियता आणि दबदबा-
लॅरी केवळ ब्रिटनमध्येच नाही, तर जगभरात लोकप्रिय आहे. सोशल मीडियावर त्याचे लाखो चाहते असून, त्याच्या नावाने चालवल्या जाणाऱ्या हँडलवरून अनेकदा ब्रिटनच्या राजकीय घडामोडींवर मिश्किल टिप्पणी केली जाते. उंदीर पकडण्याच्या आपल्या कर्तव्यासोबतच, शिष्टाचार पाळणे आणि प्रसारमाध्यमांच्या कॅमेऱ्यासमोर आत्मविश्वासाने वावरणे यात लॅरीचा हात कोणीही धरू शकत नाही.
लॅरीचा देदीप्यमान १५ वर्षांचा प्रवास-
१५ फेब्रुवारी २०११ रोजी तत्कालीन पंतप्रधान डेव्हिड कॅमरून यांनी लंडनमधील प्रसिद्ध ‘बॅटरसी डॉग्स अँड कॅट्स होम’ या अनाथालयातून लॅरीला दत्तक घेतले होते. उंदरांचा सुळसुळाट रोखण्यासाठी आणि प्रशासकीय निवासस्थानात स्वच्छता राखण्यासाठी लॅरीची नियुक्ती ‘चीफ माऊस हंटर टू द कॅबिनेट ऑफिस’ या अधिकृत पदावर करण्यात आली होती.
लॅरीच्या आगमनानंतर ब्रिटनच्या राजकारणात अनेक स्थित्यंतरे आली. गेल्या दीड दशकात डेव्हिड कॅमरून यांच्यापासून सुरू झालेला हा प्रवास थेरेसा मे, बोरिस जॉन्सन, लिझ ट्रस, ऋषी सुनक आणि आता कीर स्टार्मर यांच्यापर्यंत येऊन पोहोचला आहे. या सहा पंतप्रधानांच्या कार्यकाळात लॅरीने केवळ आपले ‘शिकारी’ म्हणून कर्तव्यच बजावले नाही, तर तो या ऐतिहासिक वास्तूचा एक अविभाज्य भाग बनला. जगभरातील प्रसारमाध्यमांचे कॅमेरे जेव्हा पंतप्रधानांच्या हालचाली टिपण्यासाठी सज्ज असतात, तेव्हा अनेकदा लॅरी आपल्या रुबाबाने आणि शांत चालीने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतो.
पंतप्रधान बदलले तरी लॅरीची निष्ठा मात्र १०, डाउनिंग स्ट्रीटशी कायम राहिली आहे. अत्यंत शिस्तबद्ध आणि तितकाच खोडकर असलेल्या लॅरीने आपल्या कारकिर्दीत अनेक परदेशी पाहुण्यांचे स्वागत केले असून, समाजमाध्यमांवरही त्याचा मोठा चाहता वर्ग आहे. सत्तेची समीकरणे बदलली, तरी लॅरीचे स्थान मात्र अबाधित राहिले, हेच त्याच्या लोकप्रियतेचे आणि कर्तव्याप्रती असलेल्या निष्ठेचे प्रतीक आहे.
दहा, डाउनिंग स्ट्रीटचा ‘अघोषित’ रक्षक: लॅरीच्या अधिकृत जबाबदाऱ्यांचा रंजक आढावा-
ब्रिटनच्या राजकीय वर्तुळात एक मिश्किल विधान नेहमीच ऐकायला मिळते की, “गेल्या पंधरा वर्षांत ब्रिटनच्या सहा पंतप्रधानांनी लॅरीच्या मार्गदर्शनाखाली आणि देखरेखीखाली देशाचा कारभार पाहिला आहे.” हे विधान केवळ विनोद नसून, लॅरीचे या निवासस्थानातील स्थान किती अढळ आहे, हेच दर्शवते. विशेष म्हणजे, लॅरी केवळ एक पाळीव प्राणी नसून, ब्रिटन सरकारच्या अधिकृत संकेतस्थळावर (Website) त्याच्या पदाचा आणि त्याच्यावर सोपवण्यात आलेल्या महत्त्वपूर्ण जबाबदाऱ्यांचा स्पष्ट उल्लेख करण्यात आला आहे.
लॅरीच्या अधिकृत जबाबदाऱ्या-
१. अतिथींचे स्वागत: १०, डाउनिंग स्ट्रीट येथे येणाऱ्या जगभरातील दिग्गज नेत्यांचे आणि पाहुण्यांचे स्वागत करण्याची पहिली जबाबदारी लॅरी पार पाडतो. अनेकदा जागतिक नेत्यांच्या स्वागताच्या वेळी लॅरी प्रवेशद्वारावर आपला रुबाब दाखवताना दिसतो.
२. उंदीर नियंत्रण मोहीम: प्रशासकीय दालनांमध्ये उंदरांचा प्रादुर्भाव रोखणे हे लॅरीचे प्राथमिक कर्तव्य आहे. त्याच्या ‘चीफ माऊस हंटर’ या पदवीला जागून त्याने गेल्या अनेक वर्षांपासून या ऐतिहासिक वास्तूला उंदरांपासून मुक्त ठेवले आहे.
३. सुरक्षा व्यवस्थेची पाहणी: निवासस्थानाच्या परिसरातील सुरक्षा यंत्रणेची वेळोवेळी चाचपणी करणे आणि संशयास्पद हालचालींवर लक्ष ठेवणे, हे देखील त्याच्या अनौपचारिक पण महत्त्वाच्या कर्तव्यांपैकी एक मानले जाते.
४. प्राचीन फर्निचरची निगा: दालनातील पुरातन आणि मौल्यवान फर्निचरची ‘गुणवत्ता’ तपासण्यासाठी त्यावर निवांत पहुडणे (आणि झोप घेणे), ही त्याची सर्वात प्रिय आणि अधिकृत जबाबदारी आहे.
लॅरीची ही कार्यपद्धती आणि त्याचा दरारा इतका विलक्षण आहे की, राजकीय उलथापालथ झाली तरी त्याच्या अधिकारात कधीच कपात झाली नाही. सत्तेच्या केंद्रस्थानी राहूनही कोणत्याही वादात न पडता आपले कर्तव्य चोख बजावणारा लॅरी हा खऱ्या अर्थाने ब्रिटनच्या प्रशासकीय इतिहासातील एक ‘मूक’ पण ‘सशक्त’ साक्षीदार ठरला आहे. त्याच्या या १५ वर्षांच्या कार्यकाळाने हे सिद्ध केले आहे की, १०, डाउनिंग स्ट्रीटचा खरा मालक तोच आहे.
