El Nino impact on India monsoon : हवामान बदलाच्या जागतिक चक्रात पुन्हा एकदा एक मोठी हालचाल दिसून येत आहे. शास्त्रज्ञांनी दिलेल्या नवीन इशाऱ्यानुसार, पृथ्वीवर ‘एल निनो’चे संकट घोंगावत असून, हा प्रकार गेल्या काही दशकांतील सर्वात शक्तिशाली असू शकतो.
या नैसर्गिक हवामान बदलामुळे जगभरातील वातावरणात मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे, ज्याचा थेट फटका भारताच्या मान्सूनवर आणि तापमानावर पडू शकतो.
काय आहे ‘एल निनो’?
एल निनो ही एक नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे. जेव्हा पॅसिफिक महासागरातील मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राचे पाणी नेहमीपेक्षा जास्त गरम होते, तेव्हा ही स्थिती निर्माण होते. सामान्य परिस्थितीत वारे गरम पाणी आशिया आणि ऑस्ट्रेलियाच्या दिशेने ढकलतात, परंतु एल निनोच्या काळात हे वारे कमकुवत होतात आणि गरम पाणी पॅसिफिकच्या पूर्व दिशेला पसरू लागते. याचा परिणाम म्हणून जागतिक वातावरणीय चक्र विस्कळीत होते.
भारताला का आहे धोक्याची सूचना?
भारताचा मान्सून हा जमीन आणि समुद्र यांच्यातील तापमानाच्या फरकावर अवलंबून असतो. एल निनोमुळे निर्माण होणाऱ्या वातावरणीय बदलांमुळे मान्सून वारे कमकुवत होऊ शकतात.
- उष्णतेची लाट: उत्तर आणि मध्य भारतात उष्णतेच्या लाटांचे प्रमाण वाढू शकते.
- पावसाची तूट: अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरातून बाष्प घेऊन येणारे वारे मंदावल्यामुळे पावसाचे प्रमाण घटण्याची शक्यता आहे.
- जागतिक परिणाम: २०१५-२०१६ च्या एल निनो काळात जगभरात अतिवृष्टी आणि दुष्काळाच्या टोकाच्या घटना पाहायला मिळाल्या होत्या. यंदाही तशीच स्थिती उद्भवण्याची चिन्हे आहेत.
जूनपासून सुरू होणार परिणाम
युरोपियन सेंटर फॉर मीडियम-रेंज वेदर फोरकास्टच्या नवीन आकडेवारीनुसार, जून महिन्यापासून समुद्र आणि वातावरण एकमेकांशी पूर्णपणे जोडले जातील. जेव्हा हे दोन्ही घटक सक्रिय होतात, तेव्हा एल निनोचा प्रभाव पूर्णपणे जाणवू लागतो. यामुळे केवळ भारतावरच नव्हे, तर संपूर्ण जगावर त्याचे परिणाम दिसून येतील. अटलांटिक महासागरात वादळांचे प्रमाण कमी होऊ शकते, तर पश्चिम पॅसिफिक भागात चक्रीवादळांची संख्या वाढू शकते.
सध्याच्या हवामानातील हे संकेत स्पष्ट आहेत की, येणारे काही महिने जागतिक हवामानासाठी आव्हानात्मक असणार आहेत. एल निनोची तीव्रता किती असेल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
