60 Million Bribe In Airbus Deal : श्रीलंकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष महिंदा राजपक्षे यांच्यावर भ्रष्टाचाराचे गंभीर आरोप झाल्याने राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे. २०१७ मधील बहुचर्चित ‘एअरबस’ घोटाळ्यातील मुख्य आरोपी आणि श्रीलंकन एअरलाईन्सचे माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी कपिला चंद्रसेना यांनी गुरुवारी न्यायालयात साक्ष देताना हे धक्कादायक खुलासे केले. चंद्रसेना यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या विमान खरेदी व्यवहाराला गती देण्यासाठी आणि तो निश्चित करण्यासाठी महिंदा राजपक्षे यांना ६० दशलक्ष (६ कोटी) श्रीलंकन रुपये लाच म्हणून देण्यात आले होते.
या प्रकरणाची पाळेमुळे खोलवर पसरलेली असून, आंतरराष्ट्रीय विमान कंपनी ‘एअरबस’कडून श्रीलंकेला विमानांचा पुरवठा करण्याच्या बदल्यात मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक गैरव्यवहार झाल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे. न्यायालयाने या प्रकरणाची गंभीर दखल घेतली असून, चंद्रसेना यांनी नोंदवलेल्या या विधानामुळे राजपक्षे कुटुंबीयांच्या अडचणीत वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. यापूर्वीही या संरक्षण आणि विमान वाहतूक करारांमध्ये अनियमितता असल्याचे आरोप झाले होते, मात्र मुख्य आरोपीनेच थेट माजी राष्ट्राध्यक्षांचे नाव घेतल्याने या तपासाला आता एक वेगळे वळण मिळाले आहे.
महिंदा राजपक्षे यांना त्यांच्या निवासस्थानीच पोहोचवली होती लाचेची रक्कम; माजी सीईओंचा गौप्यस्फोट-
श्रीलंकन एअरलाईन्सचे माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) कपिला चंद्रसेना यांनी गुरुवारी न्यायालयात केलेल्या साक्षीतून राजपक्षे यांच्यावर असलेल्या भ्रष्टाचाराच्या आरोपांची भीषणता स्पष्ट झाली आहे. २०११ ते २०१५ या कालखंडात विमान कंपनीच्या सर्वोच्च पदी कार्यरत असलेल्या चंद्रसेना यांना गेल्या आठवड्यात या घोटाळ्याप्रकरणी अटक करण्यात आली होती. त्यानंतर काल त्यांना दंडाधिकारी न्यायालयात हजर केले असता, त्यांनी लाचखोरीच्या व्यवहाराचा संपूर्ण घटनाक्रम उलगडून सांगितला.
चंद्रसेना यांनी न्यायालयाला दिलेल्या माहितीनुसार, २०१५ मध्ये जेव्हा महिंदा राजपक्षे हे राष्ट्राध्यक्ष पदावर कार्यरत होते, तेव्हा त्यांना एकूण ६० दशलक्ष (६ कोटी) श्रीलंकन रुपयांची रक्कम लाच म्हणून देण्यात आली होती. विशेष म्हणजे, ही अवाढव्य रक्कम एकदाच न देता, तीन वेगवेगळ्या टप्प्यांत प्रत्येकी २०-२० दशलक्ष रुपयांच्या स्वरूपात विभागून देण्यात आली. या गैरव्यवहाराचे गांभीर्य अधिक वाढवणारी बाब म्हणजे, हे सर्व व्यवहार दक्षिण श्रीलंकेतील राजपक्षे यांच्या खाजगी निवासस्थानी पार पडल्याचा दावा आरोपीने केला आहे.
एअरबस भ्रष्टाचार प्रकरण: माजी मंत्र्याचाही लाचखोरीत सहभाग; आरोपी चंद्रसेना यांच्या पत्नीच्या खात्यात जमा झाले होते कोट्यवधी रुपये-
श्रीलंकन एअरलाईन्सच्या विमान खरेदी व्यवहारातील भ्रष्टाचाराचे जाळे केवळ राष्ट्रपती भवनापर्यंतच मर्यादित नसून, त्यात तत्कालीन मंत्रिमंडळातील वरिष्ठ सदस्यांचाही समावेश असल्याचे आता स्पष्ट झाले आहे. मुख्य आरोपी कपिला चंद्रसेना यांनी न्यायालयात दिलेल्या धक्कादायक साक्षीत नमूद केले की, महिंदा राजपक्षे यांच्या कार्यकाळात नागरी विमान वाहतूक मंत्री राहिलेले प्रियांकरा जयराथना हे देखील या लाचखोरीच्या साखळीतील एक महत्त्वाचे दुवा होते. लाचेच्या एकूण रकमेतील एक मोठा हिस्सा जयराथना यांनाही प्राप्त झाला होता, असा थेट आरोप चंद्रसेना यांनी केला आहे.
या प्रकरणातील आर्थिक गैरव्यवहाराचे स्वरूप अधिक गंभीर आहे, कारण खुद्द कपिला चंद्रसेना यांनी ‘एअरबस’ कंपनीकडून स्वतःसाठीही मोठी लाच स्वीकारली होती. तपासात असे निष्पन्न झाले आहे की, ही भ्रष्टाचाराची रक्कम थेट त्यांच्या नावावर न घेता, अत्यंत सावधगिरीने त्यांच्या पत्नीच्या बँक खात्यात जमा करण्यात आली होती. आर्थिक गुन्हे शाखेने या व्यवहारांचा शोध लावल्यानंतर, २०१९ मध्ये चंद्रसेना आणि त्यांच्या पत्नीला अटक करण्यात आली होती. सध्या त्यांची जामीन मुदत वाढवण्यात आली असली, तरी न्यायालयातील या नवीन जबाबांमुळे त्यांच्यासमोरील कायदेशीर अडचणी अधिक तीव्र झाल्या आहेत.
श्रीलंकेत भ्रष्टाचाराविरुद्ध कठोर पावले: ‘एअरबस’ घोटाळ्याची चौकशी पुन्हा सुरू; एनपीपी सरकारचा स्वच्छ प्रशासनाचा निर्धार-
श्रीलंकेतील प्रस्थापित राजकीय व्यवस्थेला हादरवून सोडणाऱ्या ‘एअरबस’ भ्रष्टाचार प्रकरणाने आता पुन्हा एकदा गती घेतली आहे. लाचखोरी आणि भ्रष्टाचाराच्या आरोपांची चौकशी करण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या विशेष आयोगाने (CIABOC) २०२४ मध्ये या प्रकरणाची फाईल पुन्हा उघडली आहे. हे पाऊल उचलण्यामागे प्रमुख कारण म्हणजे द्वीप राष्ट्रात लागू करण्यात आलेले नवीन आणि अधिक कडक ‘भ्रष्टाचार विरोधी कायदे’. या कायद्यांच्या अंमलबजावणीमुळे आता बड्या राजकीय नेत्यांना आणि अधिकाऱ्यांना चौकशीच्या फेऱ्यात आणणे तपास यंत्रणांना सुलभ झाले आहे.
या संपूर्ण कायदेशीर प्रक्रियेमागे श्रीलंकेतील सध्याच्या राष्ट्रीय जनशक्ती (NPP) सरकारची भूमिका अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे. २०२४ च्या निवडणुकांपूर्वी जनतेला दिलेल्या आश्वासनानुसार, एनपीपी सरकारने सार्वजनिक जीवनातील भ्रष्टाचार मुळापासून उपटून टाकण्याचा विडा उचलला आहे. देशातील सर्वोच्च पदावर बसलेल्या व्यक्ती जरी गुन्ह्यात सामील असतील, तरी त्यांच्यावर कठोर कायदेशीर कारवाई केली जाईल आणि प्रशासनात पारदर्शकता आणली जाईल, असा शब्द सरकारने दिला होता. त्याच वचनबद्धतेचा भाग म्हणून ‘एअरबस’ सारख्या जुन्या पण गंभीर प्रकरणांचा तपास आता युद्धपातळीवर सुरू झाला आहे.
कोण आहेत महिंदा राजपक्षे-
महिंदा राजपक्षे: परिचय आणि राजकीय कारकीर्द
श्रीलंकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि पंतप्रधान: महिंदा राजपक्षे यांनी २००५ ते २०१५ या प्रदीर्घ काळात श्रीलंकेचे सहावे राष्ट्राध्यक्ष म्हणून काम पाहिले. याशिवाय त्यांनी २००४-२००५, २०१८ आणि २०१९-२०२२ या काळात देशाचे पंतप्रधान म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली आहे.
गृहयुद्धाचा अंत: राजपक्षे यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात मोठी घटना म्हणजे २००९ मध्ये ‘एलटीटीई’ (LTTE) विरुद्धच्या लष्करी मोहिमेद्वारे सुमारे ३० वर्षे चाललेल्या भीषण गृहयुद्धाचा केलेला अंत. यामुळे श्रीलंकेतील बहुसंख्य सिंहली समुदायामध्ये ते अत्यंत लोकप्रिय झाले आणि त्यांना ‘राष्ट्राचा नायक’ मानले जाऊ लागले.
राजकीय वारसा आणि कुटुंब: राजपक्षे हे श्रीलंकेतील एका शक्तिशाली राजकीय घराण्यातील आहेत. त्यांचे वडील डी.ए. राजपक्षे हे देखील खासदार होते. महिंदा राजपक्षे यांनी वयाच्या अवघ्या २४ व्या वर्षी (१९७० मध्ये) संसदेत प्रवेश केला होता, तेव्हा ते देशातील सर्वात तरुण खासदार ठरले होते.
आर्थिक संकट आणि सत्तांतर: २०२२ मध्ये श्रीलंकेवर ओढवलेल्या अभूतपूर्व आर्थिक संकटामुळे जनतेमध्ये राजपक्षे कुटुंबाविरुद्ध तीव्र संताप निर्माण झाला. मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या लोकआंदोलनानंतर (आरागालय) त्यांना पंतप्रधानपदाचा राजीनामा द्यावा लागला. त्यांचे भाऊ गोटाबाया राजपक्षे यांनाही राष्ट्राध्यक्षपद सोडून देश सोडून पळावे लागले होते.
भ्रष्टाचाराचे आरोप: राजपक्षे यांच्यावर अनेकदा सत्तेचा गैरवापर, मानवी हक्कांचे उल्लंघन आणि आर्थिक गैरव्यवहारांचे आरोप झाले आहेत. सध्या चर्चेत असलेले ‘एअरबस’ भ्रष्टाचार प्रकरण हे त्यांच्यावरील अशाच गंभीर आरोपांपैकी एक आहे, ज्याची चौकशी आता नवीन कायद्यांनुसार पुन्हा सुरू झाली आहे.
