USA Iran War : मध्यपूर्वेतील भू-राजकीय परिस्थिती सध्या कमालीची स्फोटक बनली असून, अमेरिका आणि इराण या दोन बलाढ्य देशांमधील वाकयुद्ध आता एका नव्या वळणावर येऊन ठेपले आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प हे सातत्याने इराणवर लष्करी विजय मिळवल्याचे आणि इराणची शक्ती पूर्णपणे संपुष्टात आणल्याचे दावे जागतिक व्यासपीठावर करत आहेत. मात्र, प्रत्यक्षात रणांगणावरील आणि मुत्सद्देगिरीच्या स्तरावरील चित्र या दाव्यांच्या अगदी विपरीत असल्याचे दिसून येत आहे.
ट्रम्प यांचे दावे आणि वास्तव-
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या विविध भाषणांमधून आणि सोशल मीडिया संदेशांमधून इराणला ‘नेस्तनाबूत’ केल्याची भाषा अनेकदा वापरली आहे. इराणच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमावर निर्बंध लादणे असो वा त्यांच्या लष्करी तळांना लक्ष्य करणे, ट्रम्प यांनी नेहमीच अमेरिकेचे वर्चस्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला आहे. परंतु, इराणने अमेरिकेच्या या दबावाला बळी न पडता आपली प्रतिकारशक्ती अधिक प्रबळ केल्याचे चित्र आहे. ट्रम्प यांच्या नाकावर टिच्चून इराणने केवळ आपले लष्करी सामर्थ्यच टिकवून ठेवले नाही, तर अमेरिकेच्या प्रत्येक आव्हानाला तोडीस तोड प्रत्युत्तर देण्याची रणनीती आखली आहे.
इराणचा उपरोधिक प्रहार: व्यंगचित्रातून टीका-
लष्करी संघर्षासोबतच आता हे युद्ध ‘माहिती तंत्रज्ञान’ आणि ‘मानसिक स्तरावर’ देखील लढले जात आहे. इराणने नुकतेच एक उपरोधिक व्यंगचित्र (Caricature) प्रसारित केले आहे, ज्याद्वारे थेट अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची खिल्ली उडवण्यात आली आहे. या व्यंगचित्रातून ट्रम्प यांच्या धोरणांमधील फोलपणा आणि त्यांच्या पोकळ धमक्यांवर खोचक टिप्पणी करण्यात आली आहे. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात एखाद्या राष्ट्राध्यक्षाची अशा प्रकारे उघडपणे थट्टा करणे, हा इराणच्या आक्रमक आणि निर्भीड भूमिकेचाच एक भाग मानला जात आहे.
प्रतिआक्रमणाची धार कायम-
इराणने केवळ व्यंगचित्रांपुरते मर्यादित न राहता, अमेरिकेच्या प्रत्यक्ष हल्ल्यांनाही चोख प्रत्युत्तर दिले आहे. इराणच्या क्रांतिकारी सैन्याने (IRGC) अमेरिकेच्या लष्करी हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवले असून, प्रसंगी प्रतिहल्ले करून अमेरिकेच्या संरक्षण यंत्रणेलाही विचार करायला भाग पाडले आहे. इराणच्या या प्रतिकारामुळे ट्रम्प प्रशासनाचे ‘इराण विजय’चे दावे फोल ठरत असल्याचे मत आहे.
इराणच्या दूतावासाकडून वादग्रस्त व्यंगचित्र प्रसारित; होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून अमेरिकेवर टीकास्त्र, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खळबळ-
बल्गेरियातील इराणच्या दूतावासाने आपल्या अधिकृत समाज माध्यम खात्यावरून एक उपरोधिक आणि प्रक्षोभक व्यंगचित्र प्रसिद्ध केले आहे. या चित्रामध्ये अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची मान भौगोलिकदृष्ट्या संवेदनशील असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये अडकल्याचे दाखवण्यात आले आहे. चित्रात ट्रम्प यांच्या चेहऱ्यावर तीव्र वेदना आणि असहायता स्पष्टपणे अधोरेखित करण्यात आली असून, ते “मला श्वास घेता येत नाही” (I can’t breathe) असे आर्त स्वरात ओरडत असल्याचे चित्रित केले आहे. या माध्यमातून इराणने अमेरिकेच्या जागतिक धोरणांवर आणि त्यांच्यावर लादलेल्या निर्बंधांवर उपरोधिक टीका केली आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी: जागतिक अर्थव्यवस्थेची नस-
इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील लष्करी संघर्षाने रौद्र रूप धारण केल्यापासून इराणने आपले धोरण अधिक आक्रमक केले आहे. जागतिक खनिज तेलाच्या वाहतुकीसाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी हा अत्यंत कळीचा मार्ग मानला जातो. इराणने या सामुद्रधुनीवर आपली पकड घट्ट केली असून, या मार्गावरून होणारी जहाजांची ये-जा रोखून धरली आहे. इराणच्या या पावलामुळे जागतिक तेल पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची भीती निर्माण झाली असून, अमेरिकेसारख्या महासत्तेला कोंडीत पकडण्यासाठी इराणने या नैसर्गिक आणि धोरणात्मक मार्गाचा शस्त्र म्हणून वापर सुरू केला आहे.
व्यंगचित्रातील सांकेतिक अर्थ आणि राजनैतिक पडसाद-
प्रसारित करण्यात आलेल्या या व्यंगचित्रात वापरलेले शब्द “मला श्वास घेता येत नाही” हे अमेरिकेतील ‘ब्लॅक लाईव्ह्स मॅटर’ चळवळीशी संबंधित असून, ते ट्रम्प यांच्या विरोधात वापरून इराणने अमेरिकेला त्यांच्याच अंतर्गत समस्यांची आठवण करून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. होर्मुझमध्ये मान अडकणे याचा अर्थ असा की, जर अमेरिकेने इराणवर युद्ध लादले किंवा इस्रायलला पाठिंबा देणे सुरू ठेवले, तर इराण या सामुद्रधुनीचा मार्ग पूर्णपणे बंद करून अमेरिकेची आर्थिक कोंडी करेल.
