Omkar Elephant : गेल्या अनेक महिन्यांपासून कोकण आणि गोव्याच्या सीमावर्ती भागात आपल्या विळख्याने दहशत निर्माण करणाऱ्या ‘ओंकार’ नावाच्या जंगली हत्तीची ख्याती सर्वदूर पसरली आहे. हा हत्ती केवळ त्याच्या अवाढव्य शरीरासाठीच नव्हे, तर त्याने घातलेल्या धुमाकुळामुळे आणि वन विभागाला दिलेल्या गुंगाऱ्यामुळे तो चर्चेत आहे. कधी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील दाट जंगलांमध्ये, तर कधी गोव्याच्या सीमावर्ती भागातील बागायतींमध्ये ओंकारचे दर्शन होते.
या संपूर्ण प्रकारात जर कोणी सर्वाधिक त्रस्त झाले असेल, तर ते म्हणजे वन विभाग. ओंकारला जेरबंद करण्यासाठी किंवा त्याला मानवी वस्तीपासून दूर सुरक्षित जंगलात हाकलण्यासाठी वन विभागाने अहोरात्र कष्ट उपसले आहेत. मात्र, हा हत्ती अत्यंत चपळ आणि बुद्धिमान असल्याचे सिद्ध होत आहे.ओंकार हत्ती त्यांना अगदी जवळून हुलकावणी देऊन निसटून जातो.
ओंकारने आतापर्यंत शेतीचे आणि फळबागांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान केले आहे. रात्रीच्या वेळी अचानक वस्तीत येणे आणि सकाळी पुन्हा घनदाट अरण्यात दिसेनासे होणे, ही त्याची जणू कार्यपद्धतीच बनली आहे. वन विभागासमोर पेच हा आहे की, हत्तीला कोणतीही इजा न होता त्याला सुरक्षितपणे पकडणे हे मोठे आव्हान आहे.
‘ओंकार’ हत्तीचा सीमाभागात धुमाकूळ; सिंधुदुर्गातील विनाशलीलेनंतर आता गोव्यातील बागायतदारांना लक्ष्य-
सिंधुदुर्ग जिल्ह्याचा दक्षिणेकडील भाग आणि गोव्याची सीमा या परिसरात गेल्या काही दिवसांपासून ‘ओंकार’ नावाच्या जंगली हत्तीने उच्छाद मांडला आहे. सिंधुदुर्गातील सावंतवाडी, दोडामार्ग आणि बांदा परिसरात सलग तीन दिवस मुक्काम ठोकून शेतीचे प्रचंड नुकसान केल्यानंतर, हा हत्ती आता पुन्हा एकदा गोव्याच्या सीमेत दाखल झाला आहे. गोव्यातील मोपा-कडशी आणि पेडणे तालुक्यातील तोरसे परिसरात या हत्तीचा वावर आढळून आल्याने स्थानिक शेतकरी आणि ग्रामस्थांमध्ये चिंतेचे ढग गडद झाले आहेत.
हा हत्ती आपल्या मूळ कळपापासून विभक्त झाला असल्याने तो अधिक आक्रमक आणि बिथरलेला असल्याचे जाणवत आहे. आपल्या मुक्कामादरम्यान त्याने सीमाभागातील काजू, केळी, माड आणि सुपारीच्या बागांचे अतोनात नुकसान केले आहे. वर्षभराची मेहनत डोळ्यांदेखत मातीमोल होताना पाहून शेतकरी हवालदिल झाले आहेत. विशेषतः रात्रीच्या वेळी हा हत्ती मानवी वस्तीच्या जवळ येत असल्याने, बागायतदारांना आपल्या पिकांची राखण करणेही आता जिवावर बेतणारे ठरू लागले आहे.
ओंकार हत्तीचा वावर मोपा विमानतळ परिसराच्या जवळ असलेल्या गावांमध्ये वाढल्याने, वन विभागाने नागरिकांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. सिंधुदुर्ग वन विभाग आणि गोवा वन विभागाच्या वतीने या हत्तीवर लक्ष ठेवले जात असले तरी, घनदाट झाडी आणि डोंगराळ भागाचा फायदा घेत हा हत्ती वारंवार आपली जागा बदलत आहे. हत्तीच्या या अनपेक्षित हालचालींमुळे वन विभागाच्या कर्मचाऱ्यांचीही मोठी दमछाक होत आहे.
‘ओंकार’ हत्तीचा गोव्याच्या सीमाभागात धुमाकूळ; मोपा परिसरात वाहनांची मोडतोड, सलग आठवडाभरापासून मुक्काम-
महाराष्ट्र आणि गोव्याच्या सीमेवर गेल्या काही दिवसांपासून ‘ओंकार’ नावाच्या जंगली हत्तीने आपल्या वास्तव्याने आणि आक्रमक पवित्र्याने मोठी खळबळ माजवली आहे. ४ एप्रिल रोजी मध्यरात्रीच्या सुमारास हा हत्ती महाराष्ट्रातील नेतर्डे गावातून सीमा ओलांडून गोव्याच्या हद्दीतील कडशी-मोपा परिसरात दाखल झाला होता. तेव्हापासून, म्हणजेच गेल्या सलग आठवडाभरापासून हा हत्ती मोपा गावाच्या विविध भागांतील रानांमध्ये आणि बागायतींमध्ये फिरत असून, त्याने परिसरात दहशतीचे वातावरण निर्माण केले आहे.
कडशी आणि मोपा परिसरात या हत्तीने केवळ पिकांचेच नुकसान केले नाही, तर मानवी मालमत्तेवरही हल्ला चढवला आहे. या भागात वावरताना ओंकारने दोन वाहनांची प्रचंड मोडतोड केल्याची धक्कादायक घटना समोर आली आहे. रात्रीच्या वेळी अन्नाच्या शोधात मानवी वस्तीच्या जवळ आलेल्या या हत्तीने रस्त्याच्या कडेला उभ्या असलेल्या वाहनांना लक्ष्य केल्यामुळे वाहनधारकांचे मोठे आर्थिक नुकसान झाले आहे.
‘ओंकार’ हत्तीचा सीमाभागात लपाछपीचा खेळ; महाराष्ट्र-गोवा वन विभागांतर्गत ‘हुसकावण्याच्या’ सत्रामुळे पेच निर्माण-
गेल्या काही दिवसांपासून हा हत्ती एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात सतत ये-जा करत असल्याने प्रशासकीय पातळीवर मोठा पेच निर्माण झाला आहे. गुरुवारी, ९ एप्रिल रोजी संध्याकाळी, या हत्तीने गोव्याची सीमा ओलांडून महाराष्ट्रातील डिंगणे (जि. सिंधुदुर्ग) गावात प्रवेश केला होता. ओंकार महाराष्ट्राच्या हद्दीत गेल्याचे समजताच, गेल्या अनेक दिवसांपासून तणावाखाली असलेल्या गोव्यातील पेडणे वन विभागाच्या कर्मचाऱ्यांनी सुटकेचा निःश्वास सोडला होता.
मात्र, हा आनंद फार काळ टिकू शकला नाही. महाराष्ट्राच्या हद्दीत प्रवेश केलेल्या या हत्तीमुळे सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील स्थानिक ग्रामस्थ आणि शेतकरी कमालीचे आक्रमक झाले होते. आपल्या पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी रविवारी रात्री सिंधुदुर्ग वन विभागाचे कर्मचारी आणि स्थानिक नागरिकांनी एकत्रितपणे मोहीम राबवून ओंकार हत्तीला पुन्हा एकदा गोव्याच्या दिशेने हुसकावून लावले. या कारवाईमुळे हा हत्ती आता पुन्हा एकदा गोव्याच्या हद्दीत दाखल झाला असून, पेडणे वन कार्यालयासमोर आता या संकटाचा सामना कसा करावा, असा अत्यंत गहन प्रश्न उभा ठाकला आहे.
एका राज्याने हत्तीला दुसऱ्या राज्यात हाकलणे आणि दुसऱ्या राज्याने पुन्हा त्याला मूळ जागी पाठवणे, अशा या ‘हुसकावण्याच्या’ सत्रामुळे हत्ती अधिक बिथरण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या लपाछपीच्या खेळात हत्तीचा बंदोबस्त नक्की कोणी आणि कसा करायचा, याबाबत दोन्ही राज्यांच्या वन विभागात समन्वयाचा अभाव असल्याचे दिसून येत आहे.
ओंकार’ हत्तीचा तोरसे परिसरात मुक्काम; वन विभाग अहोरात्र मागावर, पिकांच्या नुकसानीच्या भीतीने शेतकरी चिंताक्रांत-
‘ओंकार’ हत्ती सध्या गोव्यातील तोरसे येथील ‘किनारा हॉटेल’च्या मागील डोंगराळ भागात असलेल्या काजू बागायतीत विसावला आहे. या जंगली हत्तीच्या वाढत्या वावरामुळे संपूर्ण परिसरात दहशतीचे वातावरण असून, स्थानिक बागायतदार आपल्या पिकांच्या सुरक्षेबाबत कमालीचे काळजीत आहेत. हत्तीच्या या अनपेक्षित हालचालींमुळे वन विभागाच्या यंत्रणेवर मोठा ताण आला असून, या संकटाचा कायमस्वरूपी तोडगा काढण्याची मागणी आता जोर धरू लागली आहे.
कर्तव्यासाठी सण-उत्सवांचा त्याग-
वन विभागाचे कर्मचारी आपल्या वैयक्तिक आयुष्यातील सण-उत्सव आणि कौटुंबिक सोहळ्यांचा त्याग करून गेल्या अनेक दिवसांपासून २४ तास या हत्तीच्या मागावर आहेत. ओंकारच्या प्रत्येक हालचालीवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यासाठी वन कर्मचाऱ्यांची पथके या दुर्गम भागात तैनात आहेत. मात्र, हत्तीचा लहरी स्वभाव आणि एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात त्याला वारंवार हुसकावून लावण्याच्या ‘असहकार्याच्या’ भूमिकेमुळे वन विभागाची झोप उडाली आहे. हत्तीला जेरबंद करणे किंवा त्याला मानवी वस्तीपासून दूर सुरक्षित स्थळी नेणे, हे वन विभागासाठी एक मोठे आव्हान ठरत आहे.
शेतकऱ्यांची आर्थिक चिंता-
तोरसे, तांबोसे आणि मोपा परिसरातील शेतकऱ्यांनी यंदा मोठ्या कष्टाने भातशेतीसह भाजीपाला, मिरची, उडीद आणि भुईमुगाची लागवड केली आहे. सध्या ही पिके जोमात असून, जर हत्तीने या शेतांमध्ये शिरकाव केला, तर वर्षभराची मेहनत क्षणात मातीमोल होईल, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. काजू आणि केळीच्या बागांचे आधीच नुकसान झाले असून, आता भाजीपाल्यासारख्या नगदी पिकांना लक्ष्य केल्यास शेतकऱ्यांचे कंबरडे मोडणार आहे. हत्तीच्या भीतीने शेतकऱ्यांना रात्रीच्या वेळी शेतात राखण करणेही अशक्य झाले आहे.
