Airbus H130 Crash : इंडोनेशियातील पश्चिम कालीमंतन प्रांतातून एक अत्यंत हृदयद्रावक घटना समोर आली आहे. बोर्नियो बेटाच्या दुर्गम भागात एका खासगी कंपनीचे हेलिकॉप्टर कोसळून झालेल्या भीषण अपघातात, त्यातील सर्व ८ प्रवाशांचा दुर्दैवी अंत झाला आहे. या घटनेमुळे संपूर्ण परिसरात शोककळा पसरली असून हवाई वाहतुकीच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे.
अधिकच्या माहितीनुसार, हे हेलिकॉप्टर एका खासगी कंपनीच्या मालकीचे होते आणि ते आपल्या नियोजित प्रवासावर असताना अचानक त्याचा नियंत्रण कक्षाशी संपर्क तुटला. पश्चिम कालीमंतनमधील घनदाट जंगलात आणि प्रतिकूल हवामानामुळे हा अपघात घडला असावा, असा प्राथमिक अंदाज वर्तवण्यात येत आहे. शुक्रवारी पहाटेपासूनच स्थानिक शोध आणि बचाव पथकाने (Basarnas) या भागात शोधमोहीम हाती घेतली होती. अनेक तासांच्या अथक परिश्रमानंतर बचाव पथकाला दुर्घटनाग्रस्त हेलिकॉप्टरचे अवशेष सापडले.
अपघाताची भीषणता इतकी प्रचंड होती की, हेलिकॉप्टरमधील एकाही प्रवाशाला वाचवण्यात यश आले नाही. बचाव पथकाने ढिगाऱ्याखालून सर्व ८ मृतदेह बाहेर काढले असून ते शवविच्छेदनासाठी जवळच्या रुग्णालयात पाठवण्यात आले आहेत. दाट झाडी आणि डोंगराळ भागामुळे बचाव कार्यात मोठ्या अडचणी निर्माण झाल्या होत्या, मात्र पथकाने आपल्या जीवाची बाजी लावून हे कार्य पूर्ण केले.
अपघाताचे नेमके स्वरूप: तांत्रिक संपर्क तुटला आणि होत्याचे नव्हते झाले-
इंडोनेशियातील पश्चिम कालीमंतन प्रांतात घडलेल्या या भीषण विमान दुर्घटनेचा घटनाक्रम अत्यंत धक्कादायक आहे. प्राप्त माहितीनुसार, ‘पीटी मॅथ्यू एअर नुसंतारा’ या खासगी विमान कंपनीचे ‘एअरबस H130’ बनावटीचे अत्याधुनिक हेलिकॉप्टर गुरुवारी सकाळी आपल्या नियोजित प्रवासासाठी सज्ज झाले होते. या हेलिकॉप्टरने मेलावी जिल्ह्यातील विमानतळावरून उड्डाण केले होते. या प्रवासाचा मुख्य उद्देश नजीकच्या पाम तेलाच्या विस्तीर्ण मळ्याची पाहणी करणे हा होता. या मोहिमेवर ६ प्रवासी आणि चालक दलाचे २ अनुभवी कर्मचारी असे एकूण ८ जण स्वार झाले होते.
हेलिकॉप्टरने आकाशात झेप घेतल्यानंतर सुरुवातीची काही मिनिटे सर्वकाही सुरळीत असल्याचे भासत होते. मात्र, उड्डाण केल्यापासून अवघ्या पाच मिनिटांच्या अल्प कालावधीतच या विमानाचा रडारशी असलेला संपर्क अचानक खंडित झाला. सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे, संपर्क तुटण्यापूर्वी वैमानिकाकडून कोणत्याही प्रकारचा संकटाचा इशारा (Distress Signal) किंवा तांत्रिक बिघाडाची सूचना नियंत्रण कक्षाला प्राप्त झाली नव्हती.
दुर्गम अरण्य आणि आव्हानात्मक शोधमोहीम: ढिगाऱ्याखाली संपला थरार-
हवाई वाहतूक नियंत्रण कक्षाशी संपर्क तुटल्याची खातरजमा होताच, प्रशासकीय यंत्रणेने विलंब न लावता युद्धपातळीवर शोधमोहीम राबवण्याचे आदेश निर्गमित केले. इंडोनेशियाची ‘नॅशनल सर्च अँड रेस्क्यू एजन्सी’ (Basarnas) आणि परिवहन मंत्रालयाने तातडीने आपली विशेष शोध पथके घटनास्थळाच्या संभाव्य दिशेने रवाना केली. बोर्नियो बेटाचे हे अरण्य जागतिक स्तरावर अत्यंत घनदाट आणि मानवी हस्तक्षेपास कठीण मानले जाते. या प्रदेशातील अभेद्य झाडी, निसरडी जमीन आणि लहरी हवामान यामुळे बचाव पथकासमोर पावलोपावली नैसर्गिक आव्हाने उभी होती. आधुनिक उपकरणांच्या साहाय्याने जंगलाचा कोपरा न् कोपरा धुंडाळण्याचे काम अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत सुरू झाले.
अनेक तासांच्या अथक परिश्रमानंतर, शोध पथकाला सेकाडाऊ जिल्ह्यातील एका अतिदुर्गम आणि निर्जन भागात या हेलिकॉप्टरचे अवशेष सापडले. अपघाताची तीव्रता इतकी भीषण होती की, ‘एअरबस H130’ सारख्या भक्कम हेलिकॉप्टरचा अक्षरशः चक्काचूर झाला होता. उंचावरून वेगाने कोसळल्यामुळे विमानाचे रूपांतर धातूच्या ढिगाऱ्यात झाले होते. या ढिगाऱ्यापर्यंत पोहोचल्यावर बचावकर्त्यांना अत्यंत विदारक दृश्य पाहायला मिळाले. दुर्दैवाने, या भीषण धडकेत हेलिकॉप्टरमधील एकाही प्रवाशाला किंवा कर्मचाऱ्याला वाचवणे शक्य झाले नाही. या दुर्घटनेत सर्वांचा जागीच अंत झाला होता. या मृतांच्या ओळखीबाबत माहिती गोळा केली असता, एक महत्त्वाची बाब समोर आली आहे. मृतांमध्ये स्थानिक इंडोनेशियन नागरिकांसोबतच एका मलेशियन नागरिकाचाही समावेश असल्याची अधिकृत माहिती प्रशासनाने दिली आहे.
तपासाचे चक्र फिरले: तांत्रिक बिघाड की निसर्गाचा कोप?
या भीषण अपघातानंतर इंडोनेशिया सरकारने संपूर्ण प्रकरणाची अत्यंत गंभीर दखल घेतली असून, उच्चस्तरीय सखोल चौकशीचे आदेश निर्गमित केले आहेत. या दुर्घटनेमागील नेमके कारण अद्याप स्पष्ट होऊ शकले नसले, तरी तपासाचे प्राथमिक लक्ष दोन प्रमुख घटकांवर केंद्रित आहे. विमानाच्या इंजिनमध्ये अचानक उद्भवलेला तांत्रिक बिघाड हे यामागचे कारण असू शकते, किंवा बोर्नियो बेटावरील लहरी आणि प्रतिकूल हवामानाने या प्रवासाला घात केला असावा, या दोन्ही शक्यतांची सध्या ‘राष्ट्रीय वाहतूक सुरक्षा समिती’ (NTSC) कडून सूक्ष्म पडताळणी केली जात आहे.
हवाई वाहतूक तज्ज्ञांच्या मते, बोर्नियो बेटाचे भौगोलिक स्थान आणि तिथली पर्यावरणीय रचना विमान चालनासाठी अत्यंत आव्हानात्मक असते. या भागात वातावरणातील बदल अत्यंत वेगवान असतात; लख्ख सूर्यप्रकाश असतानाच अचानक दाट धुके किंवा मुसळधार पाऊस सुरू होतो. विशेषतः डोंगराळ आणि खोऱ्यांच्या भागात कमी उंचीवरून उड्डाण करणाऱ्या हेलिकॉप्टरसाठी अशा प्रकारचे अनपेक्षित हवामान जीवघेणे ठरू शकते. ढगांच्या दाटीमुळे दृश्यमानता (Visibility) अचानक कमी झाल्याने वैमानिकाला दिशा ठरवताना किंवा अडथळ्यांचा अंदाज घेताना मर्यादा आल्या असण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. सर्वात मोठे आश्चर्य आणि चिंतेची बाब म्हणजे, दुर्घटनेचे शिकार झालेले ‘एअरबस H130’ हे मॉडेल जागतिक स्तरावर अत्यंत सुरक्षित, आधुनिक आणि विश्वासार्ह मानले जाते.
इंडोनेशिया: भौगोलिक अपरिहार्यता आणि हवाई सुरक्षेचे गंभीर आव्हान-
सुमारे २७ कोटी लोकसंख्येचा हा देश १७ हजारांहून अधिक बेटांनी व्यापलेला एक विस्तीर्ण द्वीपसमूह आहे. या भौगोलिक रचनेमुळे इंडोनेशियात रस्ते वाहतुकीवर मर्यादा येतात, परिणामी हवाई आणि सागरी वाहतूक ही या देशाची खऱ्या अर्थाने ‘जीवनवाहिनी’ ठरली आहे. एका बेटावरून दुसऱ्या बेटावर जाण्यासाठी विमानाशिवाय पर्याय नसल्याने हवाई प्रवास हा दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. मात्र, दुर्दैवाने गेल्या काही वर्षांतील अपघातांची आकडेवारी पाहता, इंडोनेशिया हे देश विमान आणि सागरी दुर्घटनांचे केंद्र बनत चालले आहे की काय, अशी भीती आता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.
या सातत्याने घडणाऱ्या दुर्घटनांमागे अनेक गंभीर कारणे असल्याचे उघड झाले आहे. अनेक विमान कंपन्यांच्या पायाभूत सुविधांची दुरवस्था, तांत्रिक तपासणीतील हलगर्जीपणा आणि दशकानुदशके जुनी असलेली यंत्रणा यामुळे हजारो निष्पाप प्रवाशांचे प्राण धोक्यात येत आहेत. हवाई वाहतूक क्षेत्रातील देखरेख आणि नियामक यंत्रणांची शिथिलता ही देखील एक चिंतेची बाब ठरली आहे. नियमांचे उल्लंघन आणि सुरक्षिततेच्या मानकांकडे होणारे दुर्लक्ष यामुळे वारंवार अशा भीषण दुर्घटना घडत असल्याचे मत अनेक जागतिक सुरक्षा संस्थांनी यापूर्वीही व्यक्त केले आहे.
बोर्नियो बेटावरील या ताज्या हेलिकॉप्टर अपघाताने पुन्हा एकदा इंडोनेशियन सरकार आणि तेथील नागरी उड्डाण प्राधिकरणाला विचार करण्यास भाग पाडले आहे. केवळ तांत्रिक प्रगतीचे दावे करून चालणार नाही, तर प्रत्यक्षात प्रवाशांचा प्रवास सुरक्षित व्हावा यासाठी कडक नियमावलीची अंमलबजावणी करणे आता अनिवार्य झाले आहे. या घटनेमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर इंडोनेशियाच्या हवाई सुरक्षेवर टीका होत असून, सरकारवर सुरक्षा मानके अधिक कठोर करण्यासाठी मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. जोपर्यंत हवाई सुरक्षेत आमुलाग्र बदल घडवून आणले जात नाहीत, तोपर्यंत अशा जीवघेण्या दुर्घटना रोखणे कठीण जाईल, असे चित्र सध्या दिसत आहे.
