Meta Layoffs : सोशल मीडिया क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी ‘मेटा’चे सर्वेसर्वा मार्क झुकरबर्ग सध्या फेसबुक किंवा इंस्टाग्रामवरील कोणत्याही नवीन तांत्रिक वैशिष्ट्यामुळे (फीचर) नव्हे, तर एका अत्यंत धक्कादायक आणि चिंताजनक निर्णयामुळे जागतिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले आहेत. मेटा कंपनीच्या इतिहासातील आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या कर्मचारी कपातीची (Layoffs) अंतिम उलटगणती सुरू झाली असून, येत्या २० मे रोजी हजारो कर्मचाऱ्यांना नारळ दिला जाणार असल्याची माहिती समोर आली आहे. या निर्णयामुळे जगभरातील हजारो कुटुंबांचे स्थैर्य धोक्यात आले असून टेक उद्योगात दहशतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, मेटा प्रशासनाने खर्चात कपात करण्यासाठी आणि कंपनीची पुनर्रचना करण्यासाठी हे टोकाचे पाऊल उचलले आहे. २० मे ही तारीख टेक विश्वासाठी ‘काळा दिवस’ ठरण्याची शक्यता आहे, कारण याच दिवशी हजारो हातांना मिळणारे काम हिरावले जाणार आहे. ही केवळ साधी कर्मचारी कपात नसून, मार्क झुकरबर्ग यांच्या ‘ईयर ऑफ एफिशियन्सी’ (कार्यक्षमतेचे वर्ष) या मोहिमेचा एक भाग असल्याचे मानले जात आहे. या मोठ्या छाटणीमुळे केवळ मेटाच नव्हे, तर सिलिकॉन व्हॅलीतील इतर बड्या कंपन्यांवरही याचे पडसाद उमटण्याची चिन्हे दिसत आहेत.
गेल्या काही काळापासून जागतिक स्तरावर आर्थिक मंदीचे सावट आणि जाहिरातींच्या उत्पन्नात झालेली घट यामुळे मेटा अडचणीत असल्याचे बोलले जात होते. मात्र, एकाच दिवशी इतक्या मोठ्या प्रमाणावर मनुष्यबळ कमी करण्याच्या निर्णयाने कर्मचाऱ्यांमध्ये तीव्र असंतोष आणि भीती पसरली आहे.
मेटाचा महाछाटणीचा निर्णय: २० मे रोजी ८,००० कर्मचाऱ्यांची सुटी; २०२६ पर्यंत बेरोजगारीची टांगती तलवार-
जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अग्रगण्य कंपनी ‘मेटा’ (Meta) कडून कर्मचारी कपातीचे एक अत्यंत भीषण सत्र सुरू होण्याची चिन्हे आहेत. मेटाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी मार्क झुकरबर्ग यांनी त्यांच्या नियोजित कार्यक्रमात २० मे या तारखेवर जणू लाल फुली मारली असून, याच दिवशी कंपनी आपल्या मनुष्यबळात मोठी कपात करणार आहे. प्राप्त माहितीनुसार, या पहिल्या फेरीत तब्बल ८,००० कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी केले जाणार असून, यामुळे जगभरातील आयटी क्षेत्रात पुन्हा एकदा चिंतेचे ढग जमा झाले आहेत.
मेटाकडून राबवण्यात येणारी ही कर्मचारी कपात कंपनीच्या जागतिक स्तरावरील एकूण कर्मचारी संख्येच्या अंदाजे १० टक्के इतकी आहे. एकाच वेळी इतक्या मोठ्या संख्येने कर्मचाऱ्यांना घरचा रस्ता दाखवण्याचा हा निर्णय मेटाच्या आतापर्यंतच्या सर्वात कठोर धोरणांपैकी एक मानला जात आहे. जागतिक आर्थिक अस्थिरता आणि कंपनीची अंतर्गत पुनर्रचना या कारणास्तव झुकरबर्ग यांनी हे पाऊल उचलल्याचे बोलले जात आहे. मात्र, या निर्णयामुळे हजारो कुशल व्यावसायिकांच्या उदरनिर्वाहाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे.
धक्कादायक बाब म्हणजे, ही केवळ संकटाची सुरुवात आहे. कंपनीच्या धोरणात्मक आराखड्यानुसार, ही कपात एकाच टप्प्यात मर्यादित राहणार नाही. २०२६ च्या अखेरपर्यंत कर्मचारी कपातीची दुसरी फेरी देखील राबवली जाण्याची दाट शक्यता आहे.
‘मेटा’मध्ये मानवाऐवजी आता ‘एआय’चे वर्चस्व; झुकरबर्ग यांच्या अब्जावधी डॉलर्सच्या गुंतवणुकीमुळे हजारो कर्मचाऱ्यांचा बळी-
मेटा’ कंपनीतून होणाऱ्या महाकाय कर्मचारी कपातीमागील मुख्य सूत्र आता समोर आले असून, या सर्व घडामोडींच्या मुळाशी ‘कृत्रिम बुद्धिमत्ता’ (AI – Artificial Intelligence) हा घटक असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. मेटाचे सर्वेसर्वा मार्क झुकरबर्ग यांनी भविष्यातील तंत्रज्ञानाच्या शर्यतीत अग्रस्थानी राहण्यासाठी आपला मोर्चा आता पूर्णपणे ‘एआय’कडे वळवला आहे. कंपनीने मनुष्यबळापेक्षा यंत्रांवर आणि प्रगत सॉफ्टवेअरवर अधिक विश्वास दर्शवल्याने, मानवाद्वारे केली जाणारी कामे आता एआय एजंट्सच्या हाती सोपवण्याची तयारी सुरू झाली आहे.
मार्क झुकरबर्ग यांनी एआय क्षेत्रातील आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी या एकाच वर्षात तब्बल १३५ अब्ज डॉलर्स खर्च करण्याचा धाडसी निर्णय घेतला आहे. हा खर्च केवळ सुरुवातीचा टप्पा असून, कंपनीने २०२८ पर्यंत अमेरिकेमध्ये ‘एआय’ पायाभूत सुविधांचे भव्य जाळे उभारण्यासाठी ६०० अब्ज डॉलर्सचा अवाढव्य निधी राखून ठेवला आहे. इतक्या मोठ्या प्रमाणावरील आर्थिक तरतूद ही कंपनीच्या भविष्यातील धोरणात्मक बदलाची साक्ष देत आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, मेटा आता अशा एका व्यवस्थेच्या निर्मितीवर भर देत आहे, जिथे सध्या मानवी कर्मचाऱ्यांकडून हाताळली जाणारी कार्ये अधिक वेगाने आणि कमी खर्चात यंत्रे करू शकतील.
या तांत्रिक क्रांतीचा सर्वाधिक फटका मात्र सध्या कार्यरत असलेल्या कर्मचाऱ्यांना बसत आहे. कंपनीच्या गणितानुसार, एआयमधील गुंतवणूक ही भविष्यात अधिक फायदेशीर ठरणार असली, तरी त्यासाठी सध्याच्या हजारो कर्मचाऱ्यांच्या नोकऱ्यांचा बळी दिला जात आहे. मानवी बुद्धिमत्तेऐवजी कृत्रिम बुद्धिमत्तेला प्राधान्य देण्याच्या या धोरणामुळे जगभरातील तंत्रज्ञान क्षेत्रातील मनुष्यबळ व्यवस्थापनात मोठी उलथापालथ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
मेटाचा ‘स्वायत्त एआय’कडे कल; मानवी अभियंत्यांची जागा आता ‘स्वयं-कोडिंग’ करणारी यंत्रे घेणार?
‘मेटा’ कंपनीमध्ये आगामी कर्मचारी कपातीपूर्वीच अंतर्गत पातळीवर मोठ्या फेरबदलांना वेग आला असून, कर्मचाऱ्यांमध्ये कमालीचा गोंधळ आणि अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. कंपनीने आपल्या कार्यपद्धतीत आमूलाग्र बदल करण्यासाठी गेल्या काही आठवड्यांपासून अनेक प्रतिभावान आणि अनुभवी अभियंत्यांना त्यांच्या मूळ विभागातून ‘अप्लाइड एआय’ (Applied AI) नावाच्या नवनियुक्त चमूमध्ये स्थलांतरित करण्यास सुरुवात केली आहे. या विशेष चमूचे मुख्य उद्दिष्ट अत्यंत प्रगत आणि स्वायत्त ‘एआय एजंट’ विकसित करणे हे असून, हे तंत्रज्ञान भविष्यात मानवी हस्तक्षेपाशिवाय स्वतःचा संगणकीय कोड (Code) लिहिण्यास सक्षम असेल.
मेटाच्या या हालचालींवरून असे स्पष्ट होत आहे की, कंपनी आता अशा कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर भर देत आहे, जी मानवी मदतीशिवाय अत्यंत गुंतागुंतीची तांत्रिक कामे पूर्ण करू शकेल. जेव्हा एखादी प्रणाली स्वतःचा कोड स्वतः लिहिण्यास आणि सुधारण्यास सक्षम होते, तेव्हा त्याठिकाणी मानवी अभियंत्यांची आवश्यकता नगण्य उरते. यामुळेच तांत्रिक क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी या बदलाकडे ‘मानवी रोजगारासाठी धोक्याची घंटा’ म्हणून पाहिले आहे. ‘अप्लाइड एआय’ विभागातील ही गुंतवणूक प्रत्यक्षपणे भविष्यातील मनुष्यबळ कपातीचा पाया रचत असल्याचे चित्र सध्या दिसत आहे.
या बदलांसोबतच, काही कर्मचाऱ्यांच्या बदल्या गेल्या महिन्यात स्थापन करण्यात आलेल्या ‘मेटा स्मॉल बिझनेस’ (Meta Small Business) युनिटमध्ये करण्यात येत आहेत. विभागांमधील या मोठ्या फेरबदलांवरून कंपनी कोणाला कायम ठेवायचे आणि कोणत्या जबाबदाऱ्या ‘एआय’कडे सोपवायच्या, याची अत्यंत सूक्ष्म आणि काळजीपूर्वक निवड करत असल्याचे दिसून येते.
मेटाची ‘सपाट’ प्रशासकीय रचना; मध्यम व्यवस्थापनावर संक्रांत अन् ५० अभियंत्यांचा ताफा आता एकाच व्यवस्थापकाच्या नियंत्रणात-
‘मेटा’ कंपनीमध्ये २० मे रोजी होणाऱ्या महाकाय कर्मचारी कपातीचा नेमका फटका कोणत्या पदांना बसणार, याबाबत अद्याप अधिकृत घोषणा करण्यात आलेली नसली, तरी कंपनीच्या अंतर्गत हालचालींवरून धोक्याची घंटा वाजली आहे. मागील अनुभवांचा आणि सध्याच्या धोरणांचा विचार करता, विक्री (Sales), मनुष्यबळ भरती (Recruiting) आणि जागतिक परिचालन (Global Operations) या विभागांना या छाटणीचा सर्वाधिक फटका बसण्याची शक्यता आहे. मात्र, यावेळी केवळ कनिष्ठ कर्मचारीच नव्हे, तर ‘मध्यम व्यवस्थापन’ (Middle Management) स्तरावरील अधिकाऱ्यांवरही मोठी संक्रांत येणार असल्याचे स्पष्ट संकेत मिळत आहेत.
मार्क झुकरबर्ग यांनी कंपनीची प्रशासकीय रचना ‘सपाट’ (Flat Structure) करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. याचा अर्थ असा की, कंपनीतील व्यवस्थापकांचे एकावर एक असलेले विविध स्तर कमी करून निर्णयप्रक्रिया अधिक वेगवान आणि थेट करायची आहे. या धोरणामुळे मध्यम स्तरावर काम करणाऱ्या व्यवस्थापकांची पदे आता धोक्यात आली आहेत. झुकरबर्ग यांच्या मते, अधिक व्यवस्थापक असण्यापेक्षा अधिक प्रत्यक्ष काम करणारे कर्मचारी असणे कंपनीच्या हिताचे आहे. या ‘सपाटीकरण’ प्रक्रियेमुळे अनेक वरिष्ठ पदे रद्द केली जाण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
या बदलाचे जिवंत उदाहरण मेटाच्या नवनियुक्त ‘एआय अभियांत्रिकी’ संघात पाहायला मिळत आहे. कंपनीने अलीकडेच ५० अभियंत्यांचा एक विशाल गट तयार केला असून, या संपूर्ण गटाची जबाबदारी केवळ एकाच व्यवस्थापकाकडे सोपवण्यात आली आहे. सामान्यतः एवढ्या मोठ्या संख्येने असलेल्या अभियंत्यांसाठी व्यवस्थापनाचे अनेक स्तर असतात, मात्र मेटाने ते सर्व स्तर काढून टाकून थेट नियंत्रण प्रस्थापित केले आहे.
