Agni Missile – ओडिशातील डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम (Dr. AJP Abdul Kalam) बेटावरून भारताने प्रगत ‘अग्नी’ क्षेपणास्त्राची (Agni missile) यशस्वी चाचणी पार पाडत संरक्षण क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे. ‘मल्टिपल इंडिपेंडंटली टार्गेटेबल री-एन्ट्री व्हेईकल’ (Multiple Independently Targetable Re-entry Vehicle) तंत्रज्ञानाने सज्ज असलेल्या या क्षेपणास्त्रामुळे एकाच वेळी अनेक लक्ष्यांवर अचूक मारा करण्याची भारताची क्षमता पुन्हा सिद्ध झाली आहे.
या चाचणीत क्षेपणास्त्राला एकापेक्षा जास्त ‘पेलोड्स’ (Payloads) बसवण्यात आले होते. हिंदी महासागर क्षेत्रातील विस्तृत भौगोलिक पट्ट्यात विखुरलेल्या विविध लक्ष्यांवर हे पेलोड्स अत्यंत अचूकतेने डागण्यात आले. प्रक्षेपणापासून ते लक्ष्यभेदनापर्यंतच्या संपूर्ण उड्डाणाचा मागोवा जमिनीवरील आणि समुद्रातील विविध स्थानकांद्वारे ‘टेलिमेट्री आणि ट्रॅकिंग’ (Telemetry and Tracking) प्रणालीच्या मदतीने घेण्यात आला.
उड्डाणाशी संबंधित सर्व माहिती ‘फ्लाइट डेटा’ (Flight Data) द्वारे तपासण्यात आली असून चाचणीची सर्व उद्दिष्टे यशस्वीरित्या पूर्ण झाल्याची पुष्टी करण्यात आली आहे. या यशामुळे एकाच क्षेपणास्त्र प्रणालीद्वारे अनेक सामरिक लक्ष्यांना भेदण्याची भारताची क्षमता अधिक बळकट झाली आहे.
ही चाचणी संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) आणि स्ट्रॅटेजिक फोर्सेस कमांड (SFC) यांच्या संयुक्त प्रयत्नांतून पूर्ण करण्यात आली. या क्षेपणास्त्राच्या निर्मितीत देशातील विविध उद्योगांनीही सहकार्य केले आहे. संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी या यशाबद्दल DRDO, भारतीय सैन्य आणि संबंधित उद्योगांचे अभिनंदन करत, भारताच्या संरक्षण सज्जतेत यामुळे मोठी भर पडेल, असा विश्वास व्यक्त केला.
एमआयआरव्ही (MIRV) तंत्रज्ञानाची वैशिष्ट्ये
एमआयआरव्ही (MIRV) तंत्रज्ञानाचे सर्वांत महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य म्हणजे एकाच क्षेपणास्त्रावर अनेक ‘वॉरहेड्स’ (Warheads) किंवा ‘पेलोड्स’ (Payloads) वाहून नेण्याची क्षमता. त्यामुळे एकाच वेळी विविध लक्ष्यांवर अचूक प्रहार करणे शक्य होते.
हे तंत्रज्ञान वेगवेगळ्या ठिकाणी असलेल्या उद्दिष्टांना एकाच क्षणी अत्यंत अचूकपणे लक्ष्य करून नष्ट करू शकते. प्रत्येक वॉरहेड स्वतंत्र मार्गाने प्रवास करत असल्याने, शेकडो किलोमीटर अंतरावर पसरलेल्या लक्ष्यांवर अचूक मारा करणे शक्य होते.
यामुळे शत्रूच्या क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणालींना चकमा देणे अधिक सोपे होते. परिणामी, देशाची अणु-प्रतिबंधक क्षमता मोठ्या प्रमाणात वाढते.
भारताने मार्च २०२४ मध्ये ‘मिशन दिव्यास्त्र’ अंतर्गत ‘अग्नी-५’ क्षेपणास्त्राची एमआयआरव्ही (MIRV) चाचणी यशस्वीरीत्या केली होती. सध्याची चाचणी त्याहून अधिक प्रगत तंत्रज्ञानाची क्षमता दर्शवणारी मानली जात आहे.
‘हायपरसोनिक ग्लाइड व्हेईकल’ (Hypersonic Glide Vehicle) तंत्रज्ञानाचा समावेश?
ही उड्डाण चाचणी संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) आणि स्ट्रॅटेजिक फोर्सेस कमांड (SFC) यांच्या संयुक्त प्रयत्नांतून यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यात आली. या क्षेपणास्त्राची रचना अशा पद्धतीने करण्यात आली होती की, ते हिंदी महासागर क्षेत्रातील विस्तृत भौगोलिक पट्ट्यात विखुरलेल्या विविध उद्दिष्टांना स्वतंत्रपणे लक्ष्य करू शकणाऱ्या अनेक ‘पेलोड्स’ (Payloads) वाहून नेऊ शकते.
या चाचणीत ‘अग्नी-५’ क्षेपणास्त्राची प्रगत किंवा पुढील पिढीतील आवृत्ती, जसे की एमके-२ (MK-2), वापरण्यात आली असावी, असा तज्ज्ञांचा अंदाज आहे. या आवृत्तीत एमआयआरव्ही (MIRV) क्षमतेसोबतच संभाव्य ‘हायपरसोनिक ग्लाइड व्हेईकल’ (Hypersonic Glide Vehicle) सारख्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचाही समावेश असू शकतो.
‘हायपरसोनिक ग्लाइड व्हेईकल’ तंत्रज्ञानामुळे क्षेपणास्त्र अतिशय वेगाने (ध्वनीच्या वेगापेक्षा अनेक पटीने अधिक) प्रवास करत लक्ष्याकडे झेपावते आणि मार्गात बदल करण्याची क्षमता ठेवते. त्यामुळे अशा क्षेपणास्त्रांना शोधणे आणि अडवणे अत्यंत कठीण ठरते, ज्यामुळे भारताची सामरिक ताकद आणि संरक्षण क्षमता आणखी बळकट होते.
हे देखील वाचा –
अवघ्या आठवड्यात ५ वाघांचा मृत्यू; कान्हात कुत्र्यांपासून पसरलेल्या घातक CDV विषाणूने खळबळ
